Google This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: - Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. - Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. - Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. - Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web alhttb://books.;coodle.comj CURSUS COMPLETUS ) BIDLIOTHECA. UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMS, COMODA, OECONOMIC M SS. PATRUM, RUM SCRIPTORUMQUE. ECCLESIASTIO SIVE LATINORUM, SIVE GRAECORUM, QUI AB -EVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOGENTII IIl (ANNO 1216) PRO LA J ET AD CONCILII FLOHENTINI TEMPORA (ANN.1439) PRO GRZECIS FLORUERUN RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC/E TRADITIONIS PER. QUINDECIM PRIC ECCLESLE SAECULA, JUXTA EDITIONES ACCURATIBSIMAS INTER ΒΚ CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQ! DILIGENTER CASTIGATA ; DIBSSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRAT/ OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI BUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ; DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGI STATISTICIS, STNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORAL LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRA&- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo CONSULTO, QUIQUID NON SOLUM TALIB TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 0MISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E SACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, CJETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITID| CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PÉRFECTIO (ORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TU NUMERUS, FORMA YOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIE DECURSU CONSTANTER BIMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PR.JESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, BEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA,EX OPERIBUS ET M88. ADOMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMABSQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM. SERIES GRAECA - IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GREC A 8. BARNABA AD BESSARHIONEM ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERS.E , SIVE CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC.E RAMOS EDITORE PATROLOGLE GRECE TOMUS XXXI. -. S. BASILIUS GJESARIENSIS EPISCOPUS PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 137. 1885 δῷ Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asnieres. 12. V5 EN So C 2 P4 v. S Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Ashiéres. 19.3.85. Q5 Se co ᾿ P4 v. SJ ELENCHUS AUCTORUM ET OPERUM QU/E IN HOC TOMO XXXI CONTINENTUR. QU.E STELLULA PR.ENOTANTUR IN EDITIONIBUS BASILII NON EXSTABANT. SANCTUS BASILIUS MAGNUS, C/ESARIENSIS ARCHIEPISCOPUS. Prefatio. Col. 9 Homilie et sermones. | 163 Ascetica. 619 Moralia. 100 Regule fusius tractatz. 890 Regule brevius tractatm. 1051 Constitutiones monastics. 1399 APPENDIX. Homilie quaedam dubie. 4429 De baptismo libri duo. 1914 Liturgie S. Basilii. 1630 * Orationes sive etorcismi. ] 1078 * Sermo de sacerdotum instructioné. | 1685 Tractatus de consolatione in adversis. 168'1 De laude solitarie vits. 4104 Admonitio ad filium spiritualem. 4104 * Homilie tres ex editione Chr. Frid. Matthei. ᾿ 410 Homilice quas transtulit Rufinus de Graco in Latinum. 1723 Note Frontonis Duczi. ' 4105 Note Frederici Morelli. 18299 Varie lectiones codicum Paris. in sermonem De legendis gentilium libris. 4831 2063934 4. Fortasse nullum est hominum genus, qui ma- A curgres omnium gravissima agatur. Hoc aufcibángi-.-: gis nocuerint bonia studiis, quam eorum, qui vera sanctorum Patrum scripta cum falsis miscuere. Quot enim mala hinc et olim nata sint, et hodie na- scantur, nemo, qui non omnino rerum ecclesiasti- carum rudis sit, ignorat. Dogmata obscurantur, faedantur moralia, historia vacillat, traditio per- turbatur, et, ut verbo dicain, si semel apud .san- ctos Patres genuina cum adulterinis confundaatur, omnia inter se confundi necesse est. 2. Ejus, quod dixi, mali frequentiora sunt exem- pla, quam ut aliqua referre opus sit. In memoriam tamen revocabo impudentiam Apollinaristarum et Eutychianorum, qui cum sua pro sinceris ac germa- nis sanctorum Patrum scriptis promulgassent. ita totam infestarunt Ecclesiam, ut ejusmodi vulnus coalescere ac sanari necduu potuerit. Nam hodie- que tanta est dissensio inler eruditos de quorum- dam scriptorum auctore, ul si quis aut magni illius Athanasi: episcopi Alexandrini,aut Julii summi pon- tificis, aut Gregorii Thaumaturgi testimonium ali- quod proferat, statim audias, qui dicant non Atha- nasium, non Julium. non Gregorium talia dixisse, sed Apollinarium, cujus olim opuscula quzdam summis illis viris subdole tributa sunt, quo facilius simplicioresin errorem inducerentur.Sed,ut nunc de Apollinaristis et utychianis taceam,universe di- eaminnumeraincomoda eodemilloex fonte fluxis- se. Videas vel erudilissimos viros, quod in ejusmodi librossubdititios inciderint, quovis potius perveni- re,quam quo volunt,eosdemque, interea dum sco- pum attigisse se arbitrantur,ab eo sepius quam longissime abesse.Credas aliquando antiquissimos etgravissimos scriptores rerum gravissimarum tes- tes adhiberi,cttamen siresattentius consideretur,ho- minis et recentissimi οἱ abjeclissimi; testimonium profertur.Etsi autem illa quasi lues nemini pepercit, tamen nescio quomodo contigit, ut Basilius pejus ea in re quam alii sancti Patres acceptus sit. Ita enim vera ejus scripta porimiscertur falsis, ut, nisi alia ab aliis diligenter distinguantur, errandi Occasio passim legentibus ofleratur. 3. Scio quidem viros doctissimos duobus abhinc sceculis in eo egregiam, operam posuisse, ut apud sanctosPaltres sincera ab adulterinis secernerentur, eoque successu rem gessisse, ut rebus per seobscu- rissimis maximam lucem attulerint ; sed tamen si quis reliqua diligenter expendere volet, priestabo, non deforeilli ubi sc exerceat. Dignum sane argu- mentum inquod omnesomne studium conferant, C D nus non in quemcunque convenit, sed in eum tan- tummodo,quinullo previojudicio,de rehus judicet. Verum paucorum est hec virtus. Alii enim in cri- ticis disputationibus severiores sunt, quibus nihil probetur eorum quie eieteri probant ; alii indul- gentiores,quibus indiscriminatim placeant queecun- que a vulgo recepta sunt. Utrosque peccare,nemo, opinor, diffitebitur : sed utri magis peccent, alii videbunt. Interea ego, qui eo, quod amplexus sum, studii genere ejusmodi qnestiones criticas agitare cogor, libere quidem meam sententiam proponam, sed ita tamen, ut proprie non judicem, sed erudi- torumjudicium exspectem ad judicandum. lta igi- tur animatus rem aggredior. 8 1. De oratione secunda in jejunium. 4. Nulla est dissensio inter eruditos de oratione prima injejunium. Etenim tam elegans est, tamque Basilio digna, ut ei omnium calculis tribuatur : sed de oratione secunda non unum omnium ju- dicium est. Viri doctissimi Tillemontius et Dupinus eam habent pro vero Basiliifetu : a quibus dissentit Erasmus,cujus verba heec sunt inepistola ad Joan- nem Cholerum. Posterior homilia mihi non vide- tur Basilii, sed studiosi cujuspiam sese ad. prioris aemulationem ezercentis. Equidem non pugnabo,si quis dinersum sentiat ; arbitror tamen eruditos, si propius admoverint oculos, mea sententie subscri- pturos. Probo genus exercitationis, at eorum fucos non probo,quinothanc degenerantia summorum vi- rorum titulis obtrudunt orbi.Quod Tillemontius ait, videri Erasmum posteriorem de jejunio homiliam nonobaliam causamin spuriis posuisse,quam quod in multis cum prima consentiat, credi potest Era - emi epistolam non legisse.Nam ex ejus verbis plane conslat eam orationem ceo nomine sibi suspectam visam fuisse,quod a prioris elegantia atque festivi- tate degeneret : in quo eum, ut verum fatear, non omnino a vero abesse pulo. Quod addit Tilleinon- tius, posteriorem hanc concionem citari a Joanne Damasceno et ab Euthymio, id non est tale, ut ipsius sententiam multuin confirmet, cum adulterina scri- ptamagnorum virorum nomine ab antiquis seripto- ribus non raro citari videamus. Ego cum hoc breve opusculum legcrem, animadverti alia ex prima ora- tione sumpta esse, alia ex eadem imilata ; postc- riorem homiliam npn ineleganteim quidem esse, sed primam elegantissimam : miram quamdam di- cendi copiam in prima oratione reperiri, que in secunda mullo minor est, οἱ ejusmodi, ut si qua (a) Cf.D. Prud. Maranus in Vita S. Basilii, capp. 41, 42, οἱ 43. Epir. PaTn. PATROL, ἀκ XXXI. 11 PREJEFATIO. 12 ratio hanc homiliam suspectam reddere, possit, ea À nio corruat necesse est. Quod autem orationis au. maxime, meo quidem judicio, inde repeti debeat. Hiec autemdumapud me repufategiy .eóinolfnabam ut hanc orationem jnfer ερυδᾶ Jecénserem : sed cum rursus cagháeágn, guctbrem commentarii in Isaiam (a) qui eL ipsé quarto seculo vivebat,ex ea- . dentifla: cetfcione non nihilexcerpsisse, herebam. *.Opas enim tam Antiquum non facile rejici debere arbitrabar; eoque|minus, quod primo aspectu mihi levia esse viderentur, que morosus homo Erasmus objecerat. Postquam tamen rem paulo diligentius consideravi, duasque has De jejunio orationes inter se contuli, facile adductus sum,ut posteriorem in adulterinis ponerem. Nam, et dixi, posterior priore et elegantia et copia multo inferior est. Atque in etor,quisquisest,hoc ipso in loco concionatus sit, ubi inclytus martyr Barlaam sepultus jacebat, id negari non potest, nisi ab eo, qui hanc orationem nunquam legerit. Ita enim in ea scriptum inveni- mus non longe ab initio (pag. 139) : λαμπρὸν καὶ Tx) ἡμῖν ἤδη τὸν ἀῤδόχθῶνα χχοποῦνται, ταῖςς παοὰ πάντων ἐνύτοις εὐφηαίαις χροτούμενοι, χαὶ μυρίους ἐκ τάφων σαγηνενοντες δήμους. Tovro δὴ τὸ τῷ γεν- ναίω τήμερον Βαρλαλα πεποαγμενόν. ἔχησε γὰρ à πολεμικὴ τοῦ μάρτυρος σάλπιγξ, xxi τούς τῆς εὐσε- Gaia, ὁπλίτας, ὡς aoa-t, συνέγαγεν. Splendidum εἰ apud nosarrhabonem jam obtinent,cum inter diri- nas acclamaliones omnium plausu celebrentur , po- pulumque frequentissimum e sepulcris congregent. hac mea sententia confirmatus sum, cum memini B Hocipsum sanein forti ac strenuo Barlaam hodie multainsecunda legi,quorum aliaex prima sumpta essent, aliaex eaden expressa: quod parum decere existimavicopiosissimum virum Basilium, cui,cum idemargumentum bisinter concionandum tractare vellet, nec res nec verba unquam defuere. Et ne quispiam id temeredictum fuisse suspicetur, velim legat pulcherrimasillas De gratiarum actione con- ciones (tom. I, p. 24 et 33*), quarum in posteriore nihil repetitur eorum que in priore dicta fuerant. δ II. Deorutione septima decima in Barlaam martyrem. 5. Hic oratio, in quapreconium Barlaam marty- riscontinetur, brevis quidem est, sed ita elegans et ornata, utejusauctor, quicunque ille fuit, presstan- tissimum locum inter oratores mereri videatur. lidemautemilli, quos antea nominavi, doctissimi viri Tillemontius et Dupinus de eadissentiunt inter se. Tillemontius ipsam tribuit Basilio Magno (5) ; Dupinus Chrysostomo, sed ita tamen, ut satis ha- buerit dixisse, hanc orationem ad Chrysostomi phrasim magis accedere,et verisimilius videri eam habitam fuisse Antio hix. Suspicari fortasse pote- rit aliquis, rem parvi momenti esse, nec multum referre utri ascribatur, cum uterque etfidedignus sit,eteadem auctoritateapud eruditos polleat; sed nonita est. Inde enim omnino pendet questio hi- storica, qum aliter solvi non potest, nisi constet utri ascribi debeat heec oratio. Etenim si semel Ba silio tribuatur, consequens erit, ut merito dicatur martyr Barlaam mortem subiisse CresarezCappado. p cie, et eodemloco sepultus fuisse: si Chrysostomo fatendumerit, sanctum martyrem Antiochise et pas- sum fuisse, et sepultum. Et véro, qui Tillemontium secuti, dicunt beatum martyrem Barlaam (esarece Cappadocie etmortuum et tumulatum fuisse, nullo alio argumento nituntur, quam quod Basilius, qui Ciesarerm concionatus fuisse ereZitur,orationem hoc ipso in loco habuerit, ubi fortissimi athlete tumu- lus visebatur. Quare si Basilii nonsit, ipsorumopi- (a) Lege Pref. tom I, n. 62 et θέ. — Cf. D. Ma- ran, in Vita S. Basilii, cup. 42. IEpiT. factum est: insonuit enim bellica martyris tuba,et pietatis milites, ut cernitis,convocavit : quee. ver- ba ita aperte ostendunt hanc orationem in eo loco habitam fuisse ubi corpus beatissimimartyris Bar- laam humatum erat, ut id non putem probatione indigere aut expositione. 6. Cumigitur Tillemontius optime videret. si Ba- silio heec oratio non tribueretur,suam opinionem necessario ruituram, nihil omisit eorum, quibus probari possel eam ejusesse. Et primum quidem affirmanti Dupino, scriptionis genus magisphrasim Chrysostomi olere, quam Bas:lii, ita respondet, ut aperte significet se aliter sentire : deinde addit vir doctissimus, non solitum Chrysostomum bis de uno C et eodem santo sermonem habere. Et quod non- nullos magis movere potest, ait eam orationem jam pridem ascriptam fuisse Basilio, cum ejus nomine citetur in concilio septimo, eidemquc tribuatur et & Joanne Damasceno, eta Metaphraste. Quod per- tinet quidem ad similitudinem styli, aut discre- pantiam, argumentum, quod inde petitur, validis- simum esse, nemo, opinor, inficiabitur : sed quod attinet ad autoritatem Joannis Damasceni et Me- taphrastis, autconcilii septimi, quilibet paulo hu- manior novit ejusmodi testimonia talia non esse, utex iis aliquid certo cone;udi possit. Nec magis, ut mihi quidem videtur, valet id argumentum, quodex consuetudine Chrysostomi peti diximus, cum casus multi siepe mutandi moris occasionem prebeant. Ergo in eo cardo rei vertitur, ut certo, quantum in ejusmodi rebusfieri potest, ἃ nobis cognoscatur utrius phrasimet morem magis sapiat hec oratio, Basiliine an Chrysostomi : quod nunc nobis examinandum proponimus. 7. Hsc oratio cum brevissima sit, aliqua simili- tudinis aut discrepantie styli vestigia in ea inve- nire difficillimum est: experiar tamen, si qua indi- care possim. Reperio autem vel ipso inilio, quee (ὁ) Tillem. t. IX, p. 685 ; Dup. t. II, p. 544. * Paginas intellige editionis Garneriante quarum seriem typis crassioribus expressimus. Tom, 1 ed. Bened. — nostre t. 1et Il ; ; l| — nostre t. Ill ; — III nostre t. IV EpiT. PATR, 13 PRJEFATIO. 16 multo magis in Chrysostomum conveniant, quam A sostomo, qui alieubi, ut ex dictis constat, circam- in Basilium. Cum enim lego illa : Οὐκέτι θρήνοις τοὺς τῶν ἀγίων δορυφοροῦμεν θανάτους, ἀλλ᾽ ἐνθέοις χορείαις τοῖς ἐχείνων ἐπορχούμεθα τάφοις... λαμπρὸν xai παρ᾽ ἡμῖν ἤδη τὸν ἀῤῥαδῶνα καρποῦνται, ταῖς παρὰ πάντων ἐνθέοις εὐφημίαις χροτούμενοι, καὶ μυρίους éx τάφων σαγηνεύοντες δήμους. Non am- plius sanctorum mortem lamentis|prosequimur, sed tripudiis divinis circum illorum sepulcra choreas ducimus... splendidum et apud nosarrhabonem jam obtinent ; cum inter divinas acclamationes omnium plausu celebrentur, populumque f requentissimum e sepulcris congregent, audire videor Chrysostomum qui in iis oration:bus, quas de sanctis martyribus habuit, passim de eorum sepulcris loquitur. Ejus rei frequentiora suntexemplaapud Chrysostomum, quam ut aliqua referre necesse sit. Contra, cum nuper legerim Basilii de sanctis martyribus pane- gyricas orationes, affirmare posse puto, nusquam in iis de martyrum tumulis mentionem ullam fieri. Nee longe hujus rei querenda causa est. Notum est enim ejusmodi sepulera frequentissima fuisse Antiochie : quae rariora erant Ceesaree Cappado- cie. Fortasse leve videbitur quod addam, addere tamen non pigebit, illud, videlicet, quod in hac concione legitur (p. 139), xai ὡς ἔλεγε τῶν πιστῶν ὁ Δεσπότης" Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, etc. Et quemadmo- dum fidelium Dominus aiebat : « Qui eredit. in me 1,» etc., potius videri Chrysostomi esse, quam Basilii. Nam et alibi Scripturam citans Chrysosto- mus, similem verborum circuitionem adhibet, uti videre licet in ea oratione, quam de martyre Ju- liano habuit. Ejus hec sunt verba (tom II, p. 673): Καὶ ἵνα μάθητε, ὅτι τὰ φύσει φορτιχὰ xal ἀφόρητα, ταῦτα τῇ ἕλπίδι τῶν μελλόντων χοῦφα χαὶ ῥᾷστα γίνεται, ἀχούσατε τοῦ πρωτοστάτου τῶν τοιούτων ἀγαθῶν, λέγοντος, Τὸ γάρ παραυτίχα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως x«0' ὑπεοθολήν εἰς ὑπερδολὴν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται ἡμῖν. Atque μὲ intelligatis ea, quo natura sua gravia sunt et intoleranda, spe futurorum levia reddi ac facillima, praefectum tulium bonorum audite, qui dicit : « Id enim quod in prasenti est momentaneum et leve tribulationis nostra, supra modum in sublimitate eternum glo- riz pondus operatur nobis?. » Et vero notari po- test, Scripturam utroque loco per periphrasim ci- tari, Non enim simpliciter dictum est, x«i ὡς ἔλεγεν 6 Δεσπότης,οἴ quemadmodum Dominus aiebat, sed, x«i ὡς ἔλεγε τῶν πιστῶν 0 Δεσπότης, el. quemadmo- dum fidelium Dominus aiebat. Rursus non simpli- citer dictum est, ἀκούσατε τοῦ Κυρίον λέγοντος, audite Dominum, qui dicit, sed copiosius ἀχούσατε τοῦ πρω- τοστάτον τῶν τοιούτων ἀγαθῶν, λέγοντος, audite talium bonorum praefectum, qui dicit. Basilius autem, cum e Scripturis aliqua testimonia affert, nunquam, quod sciam, simili verborum circuitione utitur. Ergo controversa hec oratio potius tribuenda est Chry- ! Joan. xi, 25. 311 Cor. 1v, 17. ? Psal. ΧΙ, 48. D locutione in citanda Scriptura usus est. 8. Gravius est quod sequitur. Monere ergo juvat nulla alia dicendi formula magis delectari Chry- sostomum, quam ea, qua aut verbo φιλοσοφεῖν, aut verbo φιλοσοφίας in celebrandis martyribus utitur. Proferam hoc loco aliqua exempla, ex quibus de ceteris judicari possit: sed si quis per sese rem experiri volet, nullo negotio longe plura invenire poterit, cum id loquendi genus yassim in iis, quas dixi, Chrysostomi concionibus adhibitum inve- niatur. Chrysostomi igitur heec sunt verba e con- cione in martyrem Lucianum (t. II, p. 526) : Zvv- ἰδὼν γὰρ ἐχεῖνος, ὅτε πάσης τιμωρίας x«l χολάσεως εἰδους χατεγέλασε, καὶ. .... οὗτε εἰς χρημνοὺς ῥίψας, οὔτε εὶς θηρίων ὁδοντας ἐμδαλὼν ἴσχνσε περιγενέ- σθαι τῆς τοῦ ἁγίον φιλοσοφίας, etc. Animadvertens enim ille, omnesuppliciorum ac p&narum genus ab eo derisum fuisse, seque, neque cum in pracipitia projecisset, neque cum ferarum objecisset dentibus, sancti philosophiam superare potuisse, eie. Ea que proxime sequitur pagina (327) exempla tria suppe- ditabit. Unum his verbis expressum, τὸν δὲ ἅγιον τοῦτον ὑποσχελίσας οὐχ ἴσχυσεν, οὐδὲ περιεγένετο τῆς φιλοσοφίας ἢ χόλασις, hunc vero sanctum sup- plantare non' potuit, neque philosophiam suppli- cium vicit. In altero ita Chrysostomus loquitur, ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ καὶ βαρδάρῳ χώρᾳ τοσαύτην ἐπεδείξαντο φιλοσοφίαν, in trerra aliena de barbara regione tan- tamphilosophiam ostenderunt. ln tertio sic legitur: Ei τοίνυν oi αἰχμάλωτοι, xxt δοῦλοι, χαὶ νέοι πρὸ τῆς χάριτος τοσαύτην ἐπεδείξαντο φιλοσοφίαν, etc. δὲ ergo captivi, servi, ac juvenes ante legem gratia tan- tam philosophiam pra se tulerunt, etc. Nec silentio pretereundum, eam loquendi rationem usque eo placuisse Chrysostomo, ut cum hujus orationis in- itio sacram Scripturam citarct, ea usus sit. Ibi enim (p. 524) ita scriptum invenimus: Ὁ περὶ τοῦ πλού- vou φιλοσοφήσας εἰπὼν ὅτι’: Οὐ συγχαταθήσεται αὐτῷ ἢ δόξα αὐτοῦ ὁπισω αὐτοῦ. Qui de divitiis is- tis philosophando dixit * « Non descendet cum eo gloria ejus post eum?.» Et ex ea quoque oratione, qua Chrysostomus omnium simul martyrum lau- des celebravit, ejus quam dixi rei exempla aliquot referre libet. lta igitur loquitur prestantissimus orator non longe ab initio (t. IT, p. 651): Μὴ γάρ pot τὴν βάρθαρον αὐτῶν ψωνὴν ἰδῃς, ἀλλὰ τὴν φιλο- σοφοῦσαν αὐτῶν διάνοιαν. Noli enim barbaram tpso- rum linguam spectare, sed animum ipsorum phi- losophiaexcultum. Aliquanto postlegitur hoc modo: Λόγω γὰρ τὰ τοιαῦτα φιλοσοφεῖν οὐδὲν δύσχολον, ὁ δὲ μάρτυς, etc. Nihil quippe difficile verbis hoc pacto philosophari, at martyr, eic. Sub finem hujus con- cionis (p. 657) reperitur et alius locus qui et ipse ad rem facit. Est autem ejusmodi: ᾿Ανάλισχε εἰς δέον, ὅταν ἔχης, ἵν᾽ ὅταν ἀφαιρεθῇς, διπλοῦν ἔχης τὸ χέρδος, τὸν τε ἐκ τῆς ἀριστης, δαπάνης ἀποχείμενόν 45 PRJEFATIO. : 16 σοι μισθὸν, x«l τὴν ix τῆς ὑπεροψίας ἐγγινομένην À prius quidem dicendi genus ejusmodi esse, ut nullo φιλοσοφίαν εἰς τὸν xatpóv τῆς ἀπουσίας αὐτῶν χρη- σιμεύουσαν. Expende illas in res utiles, dum suppe- tunt, ut cum erepta fuerint, duplez tibi questus obveniat, tum ob paratam tibi mercedem, quod eas optime ezpenderis, tum οὗ acquisitam ex earum contemptu philosophiam et patientiam, quz tibi tum erit usui, cum illisfuerisdestitutus. EL quoniam suscepta estdisputatio hec martyris causa Barlaam, alienum non videtur aliquid proferre ex ea ora- tione, quam de fortissimo illa athleta Chrysosto- mus habuit. Primum igitur occurunt heec verba. (t. II, p. 682): ᾿Αλγῶν δὲ xai πάσχων, τὴν τῶν ἀσωμάτων du- νάμεων ἐν σώματι θνητῷ φιλοσοφίαν͵ ἐνεδείχνντο, Sed dolens ac patiens, incorporearum virtutum in mor- tali corpore philosophiam pra se ferebat. Deinde offert se illud (pag. 686) : Ei δὲ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς Ata- θήχης ταῦτα ἀπηγόρεντο, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς χάριτος, ἔνθα πλείων ἡ φιλοσοφία. Quod si hac Veteris Tes- tamenti tempore prohibebantur, multo magis tem- goregrafie, ubi major est philosophia. Inter ceetera velim legantur que Chrysostomus scripsit in stre- nuissimos martyres Romanum et Julianum, item que idem scripsit in beatam Drosidem et in Ma- chabseos : quibus in orationibus prestare ausim repertum iri testimonia multa, quibus quod dixi mirifice confirmetur. Non parum quoque Chryso- stomo placet pratorum comparatio in significatione rei gratie ac jucundee. Exempla aliquot, ut quidque occurret, subjiciam. lta igitur Chrysostomus locu- tus est in quadam oratione (t. 1I. p. 670), qua omnes simul martyres laudat : ᾿Αλλὰ χήποις ἐνδιατρῖψαι βούλει, xai λειμῶσι xal παραδείσοις Verum enim vero in hortis versari cupis, in pratis et. viridariis ? Nec ita multo infra eum, quem dixi, locum sic rursus legitur : Οὕὔτως «si ἀπὸ τῶν μαρτύρων ἐπ- ανίωμεν, ἀπὸ μύρων πνευματιχῶν, ἀπὸ λειμώνων οὐ- ρανίων, etc. Ita semper a martyribus revertamur, ab unguentis spiritualibus, a caelestibus pratis, etc. Discere licet; ut monui, ex ea concione, qe de san- ctissimo martyre Romano habita est, certum quod- dam dicendi genus perquam familiare Chrysostomo fuisse: rursus ex eadem locum promam, quo pro- bari possit eam, de qua nunc agitur, dicendi for- mulam ipsi quoque non parum placuisse. Ejus au- tem hec sunt verba (t. 11, p. 614): Καὶ ὥσπερ ἐν ἱερᾷ πομπῇ χορεύοντες, xai ἐν λειμῶνι παίζοντες χλοερῷ, οὕτω τὰς τιμωρίας ἕἔχαστος ἥρπαζεν" Et ve- lut in sacra pompa choreas ducentes, et in viridi grato ludentes, ita arripiebat unusquisque crucia- tus. Ad idem confirmandum afferri possunt que le- guntur apud Chrysostomum in ea quam jam citavi- mus concione, ubi videlicet omnibus simul sanctis preconium tribuit orator optimus. Sic autem loqui- tur (t. II, p. 6354): Οὐχ οὕτω λειμῶνές εἰσι τεοπνοὶ, ῥόδα x«i ta παρεχόμενοι τοῖς θεωμένοις, ὡς μαρτύρων τάφοι. Non ita nos prata delectant, dum rosas vio- lasque spectandas suppeditant, ac martyrum tu- muli. Ex quibus omnibus, opinor, plane constat alio magis delectatus sit Chrysostomus, posterius vero inter ea loquendi genera recenseri debere, quee si non ita Chrysostomo amica essent ut illud prius, at ei tamen multum quoque placerent. Hinc patet vere dici solitum, alios aliis oblectari. Cum enim recens sim a lectione panegyricarum Basilii oratio- num, affirmare mihi licere arbitror, illud loquendi genus, quo aut verbum φιλοσοφεῖν, aut vox φιλοσο- φία passim a Chrysostomo adhibetur ad virtutem martyrum significandam, ipsum tamen nusquam in iis, quas dixi, Basilii orationibus inveniri. Velim legantur panegyrice ille orationes, quas de glorio- sissimis quibusdam martyribus habuit vir summus Basilius, ut magis intelligatur verum esse quod B dixi. Vidimus quoque Chrysostomum libenter uti pratorum comparatione ad indicandam rem gra- tam ; ettamen ob eam, quam attuli, causam, asse- veranter dicere posse videor, nihil tale apud Basi- lium reperiri in iis concionibus, in quibus ipse preclara fortissimorum quorumdam martyrum fa- cinora litteris prodidit. Imo etiam hec pratorum comparatio, que satis Chrysostomo arridebat, Ba- silium tam parum commovit, ut ipsum ne in aliis quidem suis orationibus ea usum fuisse putem. Jam ' redeamus ad controversam orationem, et videamus uter ejus sit legitimus parens, Basiliusne an Chry- sostomus. lllud autem loquendi genus, quod Chry- sostomo tam familiare esse ostendi, quo tamen Basilius in laudandis martyribus nusquam usus C fuisse comperitur, in ea, de qua agitur, oratione usurpari animadverto. In ipsa enim ita scriptum legitur (apud Basil. t. II, p. 139): Διασχαπτόμεναι πλευραὶ δεδαπάνηντο, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ φρονήματος ἧνθει φιλοσοφία. Perfossa latera absumebantur : sed men- tis philosophia efflorebat. Similiter comparatio illa pratorum, qu& Chrysostomo non ingrata erat, et ipsa quoque in ea, de qua nunc controversia est, oratione a quolibet cerni potest. Sed ipsum aucto- rem, quisquis est, audire prestat. Sicigitur loqui- tur (apud Basil. p. 140) : Κολαστήρεον ξύλον ὡς σω- τήριον ἀσπαζόμενος, χλείσμασι δεσμωτηοίων ὡς λει- μῶσι τερκόμενος. Supplicit lignum velut salutare os- culabatur, septis carcerum ceu pratis gaudebat. Quomodo ergo Basilio, cum de martyre Barlaam D sermonemhaberet, venit in mentem utiquibusdam loquendi generibus, quibus nusquam in certis ac indubitatis suis orationibus usus fuisse invenitur ? Nonnc longe probabilius estcontroversehujus ora- tionis verum ac legitimum parentem esse Chryso- stomum, qui iis, quas dixi, dicendi formulis fami- liariter uti soleret? Hanc orationem longiorem esso percupereu. ld si esset, sepius, opinor, tum ver. bum φιλοσοφεῖν, tum pratorum comparatio in ea occurreret; sicque magis intelligeretur ipsam Chry- sostomo tribui debere. Accedit etiam, quod Basilius in panegyricis suis orationibus semper utatur voce ἀνήρ ad ipsos martyres, quos laudat, indicandos : Chrysostomus vero in iis quas citavi orationibus et 17 PRUEFATIO. 18 in quibusdam aliis nunquam eam vocem hoc sensu AÀ ἐχπιπτούσης, τῆς χειρὸς δὲ ἔτι τεταμένης προς πάλην. usurpat. Ex quo fit, ut h&c concio Chrysostomo potius tribui debeat, quam Basilio. 9. Exstant, ut ex dictis patet, sermones duo in Barlaam martyrem.Unus ab omnibus;uno consensu scribitur Chrysostomo : alter, de quo agimus, in controversiam vocatur. Sed, nisi valde fallor, si quis duas has orationes inter se comparaverit, utriusque eumdem auctorem esse facile intelliget. Auctor enim, quicunque ille fuit, qui hanc oratio- nem pronuntiavit, cum paucis verbis concionari statuisset, nihil aliud sibi proposuisse videtur, quamepitomen quamdam alterius'concionis facere. Et vero quidquid in longiori concione de martyrii genere narratur, omne id in altera breviter sum- matimque dictum est, sic ut dubitari vix possit, B quin utriusque orationis unus et idem parens sit. Imo non eadem solum summatim reperiuntur in breviori concione : sed eadem etiam verba non- nunquam adhibentur. Et ut ea de re a quovis faci- lius existimari possit, aliqua loca ex utraque ora- tione exscribam. In longiuri igitur concione! sic legitur (apud Chrysost. t. Il, p. 682 et seq.) : Ὀλό- χληρον ἐν. τῇ δεξιᾷ πυρὰν βαστάζων...... x«i ydp xal τοῦτο τῆς ἐχείνον χαχουργίας ἦν, τὸν μὴ εὐθέως tx προοιμίων χαλεπὰ προσάγειν τὰ μηχανήματα... ἐξελο θόντα δὲ αὐτὸν εἰς μέσον ἀγαγὼν.., Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ μηχᾶνημα ; Τὴν χεῖρα χελεύσαντες ὑπτίαν ἐχτεῖναι ὑπεράνω τοῦ βωμοῦ, ἐπέθηκαν ἄνθρακας x«t λιθα- γωτὸν τῇ χειρὶ..... ἔμενε γάρ ὁ μαχάριος Βαρλαάμ &xÀw x«i ἀπερίτρεπτον τηρῶν τήν χεῖρα.... ἀλλ᾽ ὡς ἐξ ἀδάμαντος πεπηγυῖα, οὕτως ἀπερίτρεπτος ἔμενεν.... xxi οἱ μὲν ἄνθραχες τὸ μέσον τῆς χειρὸς διατρήσαντες ἐξέπιπτον χάτω, ἡ δὲ ἀνδρεία τῆς ψνχῆς οὐ διέπιπτεν, Integram in dextera pyram gestans... etenim hoc quoque malitiz illius fuit, quod statim a principio graves machinas non admoverit.... egres- sum autem illum cum in medium adduxisset.... Quodnam igitur illud est machinamentum? Cum su- per aram extendere manum supinam jussissent, prunas et thus manui imposuerunt.... beatus enim Barlaam nec inclinatam nec inversam manum te- nens permansit.... sed, quasi ex adamante concreta esset, manus illa permanebat immota... et prunz quidem cum volam manus perforassent, deorsum cadebant, at anima fortitudo non concidebat. Que autem in breviori oratione leguntur (apud Basil. p. 140) hec sunt: Ὁ δὴ τελευταῖον αὐτῷ παρὰ τῶν πολεμούντων προσῆχτο μηχάνημα, 'Βωμὸν γάρ πρὸς τὴν τῶν δαιμόνων σπονδήν ἀναχαύσαντες, ἱστᾶσι παρ᾽ αὐτῷ ἀγαγόντες τὸν μάρτυρα, χαὶ τῷ βωμῷ τὴν δεξιὰν ὑπτίαν ἐπαιωρῆσαι χελεύσαντες, ὡς χαλχῶ θνσιαστηρίῳ τῇ χειρὶ χατεχρήσαντο, λιδανωτόν αὐτῇ καχούργως ἡνθέν- τες φλεγόμενον.... Ἡ μὲν γάρ φλὸξ τὴν χεῖρα διέτρω- γεν, ἔμενε δὲ ἡ χεὶρ ὡς τέφραν τὴν φλόγα Dacrá- ζουσα' οὐχ ἔδωχε τῷ πολεμοῦντι χατὰ τοὺς φυγάϑας τὰ νῶτα, ἀλλ’ ἄτρεπτος εἰστήχει κατὰ φλογὸς ἀρι- στεύουσα.... ἀλλ᾽ ἦν τῆς δεξιᾶς χαινή τις τῶν παλαι- σμάτων ἡ νίχη, τῆς μὲν φλογὸς διὰ μέσον τῆς χειρὸς C Quod postremum tormentum eiab inimicis admotum est. Etenim libamen daemonibus facturi, ignem ara cum imposuissent, adductum martyrem ante eum sistunt, atque dexleram supinam super altare pro- tenderejubentes, manu velut area ara abusi sunt, ardente thure in ea maligne imposíto.... Etenim flamma quidem manum perrosit, sed (amen manus permansit flammam quasi cinerem gestans ᾿ non dedit tergum savienti igni fugitivorum in morem, sed immota perstitit contra flümmam strenue dimi- cans..... flammam inter el dexteram martyris in- struebatur lucta : sed dextera novam quamdam luctaminum victoriam habebat,quandoquidem per mediam manum traseunte flamma, manus ad luc- tam porrigebatur. Ex quibus intelligitur non eam- dem solum sententiam in duabus his orationibus reperiri, sed, ut dixi, eadem verba in utraque non- nunquam usurpari. Nam;he voces, δεξιὰ, βαστάζων, προσὰγειν, ἀγαγὼν, μηχάνημα, κελεύσαντες, ὑπτιᾶν, βωμοῦ, λιδανωτὸν, iss, μέσον, ἐξέπιπτον, que in longiore concione inveniuntur,eedem et in breviore leguntur, licet scepius aliter inflexee. Scio quidem rarum non esse, ut duo scriptores qui idem argu- mentum tractent, non in sententiis modo, sed etiam in aliquibus verbis aliquando conveniant: sed in his que protuli, tam multa sunt qua inter se con- veniunt, ut putem non facile proierri posse exem- plum aliquod, in quo duo scriptores in tam multis intam paucis verbis convenerint. Quare longe mihi verisimilius videtur utriusque orationis unum et eumdem auctorem esse, qui cum idem argumen- tum bis tractare statuisset, in posteriore concione epitomen prioris fecerit. Plane autem constat prioris auctorem Chrysostomum esse : consequens est igitur ut posterior ei quoque tribuatur. 10. Satis quidem sciunt, qui paulum modo ver- sati suntin legendis Chrysostomi scriptis,summum hunc virum aliquando concionatum fuisse ante epi- scopum Flavianum : sed tamen, quoniam ita expe. dit, loca aliqua quibus id aperte ostendatur, in medium adducere non pigebit. Cum igitur Chry- sostomus Machabaeorum laudes narraret, ita locu- tus est (t. Il, p. 631): ᾿Αλλ᾽ ὥρα λοιπὸν χαταπαῦ- σαι τὸν λόγον, ὥστε πλειόνων αὐτοὺς ἀπολοῦσαι τῶν Ὁ ἐγχωμίων παρὰ τῷ xotvà διδασκάλῳ. Sed jam tempus est, ut finem dicendi faciamus, quo pluribus ili laudibus a communi doctore cumulentur. |n ea autem oratione, qus in Natali Domini pronuntiata est, ita editum invenitur ; "Ev δὲ λοιπὸν εἰπων, xat«- παύσω τὸν λόγον, τῷ χοινῷ διδασχάλῳ τῶν μειζόνων παραχωρήσας. Unum tantum si nunc addidero, ora- tioni mec finem imponam : que majora sunt, com- muni doctori dicenda relinquens. Opere pretium est nunc referre qu& in controversa concione le- guntur, ut locorum contentione et comparatione- facilius cognosci possit utri hec oratio adscribi de- beat, Basilio, an Chrysostomo. Sunt autem ejus- modi (Basil. t. lI, p. 1&1) : ᾿Αλλὰ τί παιδεκοῖς ἐλαττῶ 19 PRAEFATIO. 30 ὃν ἀριστέα ψελλίσμασι ; Ταῖς μεγαλοπρεπεστέραις τοί- À omnibus, quotquot aderant, martyrum sepulcris, νυν τὸν εἰς αὐτὸν ὕμνον παραχωρήσωμεν γλώτταις" τὰς μεγαλοφωνοτέρας τῶν διδασχάλων ἐπ᾽ αὐτῷ χα- λέσωμεν σάλπιγγας. Quid autem puerili balbutie vic- toremmagnum deprimo? Locummartyris laudandi cedamus linguis magnificentioribus, atque vocalio- resdoctorum tubas ad id praeconium invitemus. Fieri quidem potest, ut fallar : sed cum brevioris illius concionis auctorem audio ita loquentem, iocum martyris laudandi cedamus linguis magnificentio- ribus, etc., audire mihi videor Chrysostomum, qui cum episcopo Flaviano coneionandi locum dare vellet, ita loqui solebat. Nec quisquam dixerit nu- merum singularem in aliis quas indicavi concioni- bus usurpari, hic vero pluralem. Fitenim aliquando, obscurum non videtur Chrysostomum ad martyris Barlaam tumulum sermonem convertere : eoque magis, quod Chrysostomus, cum in suis orationi- bus utitur numero]singulari μάοτυς, eum martyrem significet, quem laudibus ornare instituisset, ob id- que vix dubium esse potest, quin hoc etiam loco martyrem Barlaam indicare voluerit, cum numero singulari usus sit. Arbitror igitur Chrysostomum, cum hec verba pronuntiaret, cum enim hominem correptum a'demone juxta martyris sepulcrüm vi- deris, etc., martyris Barlaam manu tumulum osten- disse. Sed si adverse opinionis defensores semel fateantur prolizam hanc orationem habitam fuisse eo loco, ubi martyris Barlaam corpus jacebat, fa- utoratores numero plurali utantur, cum si aecurate B teantur necesse est martyris illius tumulum Antio- loqui vellent, uterentur singulari : aut fortasse, quod a vero non abhorret, duo episcopi conciona- turi erant post Chrysostomum, qui propterea nu- merum multitudinis adhibere debuerit. Certe qui- dem ex ipsa concionis brevitate conjicere licet, tres vicissim tunc concionatos fuisse,quorum primus fuerit Chrysostomus, alter Flavianus, tertius quivis alius.Nihil autem ad propositum refert, utrum unus, an duo episcopi his que protuli verbis ad concio- nandum invitentur. Etenim sive unum, sive duos dicas, plane constabit ejus de qua disputatur ora- tionis Basilium auctorem non esse, cum nemo un- quam post ipsum concionatus fuisse inveniatur. 10*, Preterea si quispiam has duas conciones chie exstitisse, aut potius in agro Antiocheno, cum Chrysostomum longiorem illam concionem ibi ha- buisse constet, Ergo brevior oratio Antiochis quo- que pronuntiata est, cum pronuntiata sit quoque, ut ex dictis patet (5), eo ipso in loco, ubi tumulus martyris Barlaam aderat. Nam sine dubio non duo- bus locis positus fuerat ejus martyris tumulus. Ex quibus efficitur breviorem illam concionem Chry- sostomi esse, non Basilii, qui Antiochie nunquam concionatus sit. Quod diximus, martyrem Barlaam mortem obiisse Antiochis, id potest confirmari et ex Eusebio, qui cum de martyribus Cappadocire lo- quitur, nihil dicit, quod in hunc sanctum martyrem convenire possit : et contra, cum loquitur de mar- paulo attentius legerit, utramque eo loco hahitam € tyribus Antiochi, quoddam supplicii genus refert, fuisse, ubi martyris Barlaam tumulus erat, facile, opinor, fatebitur (a). De breviori quidem nullus ambigendi locus esse potest, cum id ita esse aperte ostendant que supra retulimus, queque hoc loco rursus exscribere nihil necesse est. Neque vero de longiori aliud judicium prolatum iri puto, nisi ab lis, qui omnia in utramque partem interpretari pro- fitentur, non autem ab iis, qui simpliciter verum querunt. Ita autem in prolixiori illa concione legi- tur (t. II, p. 685 : Ὑπόδεξαι τὸν στεφανίτην, xoi μηδέποτε ἀφῇς ἐξελθεῖν τῆς διανοίας τῆς σῆς. Διὰ τοῦτο ὑμᾶς xal παρὰ τὰς θήκας τῶν ἁγίων μαρτύ- pev ἡγάγομεν, ἵνα xat, etc. Suscipe victorem coro- natum, nec unquam ez mente tua exire permitte. Idcirco vos etiam ad ipsos sanctorum martyrum p loculos adduzimus, ut, etc. Nec ita multo post heec subjungit Chrysostomus (ibid. p, 686) ; Διὰ τοῦτο xai ἡμεῖς ἐνταῦθα συνεληλύθαμεν: σχηνὴ γάρ ἐστι στρατιωτιχὴ τῶν μαρτύρων ὁ τάφος.... Ὅταν γὰρ ἴδῃς δαιμονιῶντα ἄνθρωπον παρὰ τὸν τάφον τοῦ μάρ- τυρὸς κειμενον ὕπτιον, etc. Idcirco nos etiam hic con- venimus : rentorium enim est militare martyrum tu- mulus.... Cum enim hominem correptum a demone juxta martyris sepulcrum videris supinum jacen- tem, etc. Postquam enim institutus sermo fuit de (a) Lege num. 5. (δ) Lege num. eumdem. quod non ita multum ab historia beati Rarlaam abludit. Ejus hec sunt verba (c) : Toz: μὲν πέλυξιν ἀναιρομένων, olx γέγονε τοῖς ἐπ᾿ ᾿Αραδίας, τοτὲ δὲ τὰ σκέλη κχαταγνυμένων, οἷα τοῖς ἐν Καππαδοκία συμδέδηχε...... Τί δεῖ τῶν ἐπ᾽ ᾿Αντιοχείας ἀναξωπυ- ρεῖν τὴν μνήμην ; ἐσχάραις πυρὸς οὐχ εἰς θάνατον, ἀλλ᾽ ἐπὶ μακρᾷ τιμωρίᾳ χατοπτωμένων' ἑτέρων τε θᾶττον τὴν δεξιὰν αὐτῶν πυρὶ χαθιέντων, $ τῆς ἕν- αγοῦς θυσίας ἐφαπτομένων, Quippe cum adinirandi martyres, partim securibus cesi sint, ut in Arabia contigit, partim su/fractis cruribus intercerint, quemadmodum accidit in Cappadocia.... Jam vero eaqua apud Antiochiam gesta sunt.quid opus est in memoriam revocare ? ubi alii craticulis impositi, nonadmorlemusque,sed ad diuturnitatem supp Lic ii torrebantur ; alii dextras suas in ignem immittere maluerunt, quam impia libamenta contingere. Nemo enim, opinor, homo diffitebitur martyris Bar- laam historiam ultimis Eusebii verbis satis apte adumbrari. Nec quisquam dixeritin duabus his ora- tionibus reperiri que inter se aut contraria sint, aut contraria esse videantur, ob idque ipsas uni et oi. dem scriptori tribui non debere. Notum est enim oratores, cum quempiam laudandum sibi propo- nunt, locis quibusdam communibus uti solitos, eos. (c) Hist. eccl. lib. vin, cap. 12. 91 | PRAEFATIO. 23 que sepe, si bis de unoeteodem sermonem habent, A δείξαντος διὰ τῆς ἐμφυσήσεως, ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς θεϊχῆς non tam curare, ut ea que ex communibus locis petita sunt, conveniant inter se, quam ut is, quem Jaudare volunt, quoquo modo laudetur. Quare ni- hil mirum si Chrysostomus, qu: de martyre Barlaam orationem panegyricam bis habuit, contrarii ali- quid in communibus his locis aut dicat, aut dicere videatur. Preeterea si martyris Barlaam historiam melius postmodum novit Chrysostomus, non video cur in posteriori sua concione circumstantias ali- quas aliter narrare non potuerit. 1mo vero ita facere debuit. Nihil ergo officit nostre opinioni quarum- dam circumstantiarum varietas : sed illud eam ma- xime confirmat, quod ipsum martyrii genus iisdem fere verbis, ut ex dictis constat. (a), in utraque ora- tione explicetur. Ex quibus omnibus effici videtur martyrem Barlaam neque Cesarez Cappadocie mortuum esse, neque de eo Basilium orationem ha- buisse, neque eo quem mox dixi loco sepultum fuisse. Monet eruditissimus vir Tillemontius, mar- tyris Barlaam festum diem in quibusdam Grecorum Menologiis die decima sexta Novembris notari: in aliis vero, quemadmodum et in Martyrologio Ro- mano, die decima nona mensis ejusdem. $ IM. De homilia in sanctum baptisma, seu de Spiritu sancto. 41. Hec oratio ita in utraque editione Parisiensi inscribitur, Ὁμιλία εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα, Homilia tn sanctum baptisma : sed mirum videri debet hoc opusculum sie in vulgatis inscriptum fuisse, cum in his unum duntaxat verbum obiter de baptismo dicatur ad conprobandam Spiritus sancti divinita- tem. Nunc is, quem mox notavi, titulus, Ὁμελία εἰς τὸ ἅγιον βάρτισμα, Homilia in sanctum baptisma, huic lucubratiuncule melius conveniret, cum non- nulla e Regio codice 1907 addiderimus, in quibus seriptor, quisquis est, de baptismate data opera mentionem facit. Sed hec levia sunt ; jam ad gra- viora properandum. Videamus igitur num hec ora- tiuncula Basilii sit, cujus in libris invenitur. Et ne diu animos suspensos distineam, dico nihil mihi videri in hac concione Basilio Magno dignum. Cum enim in Basilii orationibus procemium quoddam et pulcherrimum et elegantissimum preire soleat, b ejus, de qua controversia est, orationis auctor, fri- gide ita incipit (p. 583): Ὁ βαπτιζόμενος εἰς Τριάδα βαπτίζεται, εἰς ἸΙατέρα xxi Υἱὸν xai ἅγιον Πνεῦμα, οὗτε εἰς ἀρχὰς, οὔτε εἰς δυνάμεις, ete. Qui baptizatur, in Trinitatem baptizatur, in Patrem, οἱ Filium, et Spiritum sanctum, neque in principatus, neque in virtutes, etc, Basilius, ut dixi, sermonem suum apto aliquoeteleganti exordio ornassét,etita demum ea de requam tractandam sibi proposuerat, disse- rere ccepisset. In iis, que mox sequuntur (ibid.), x«i 3* Joan. 1. 3. (a) Lege n. 9. οὐσίας ἐστὶ, xxl οὐ τῆς χτιστῆς φύσεως, aliquid repe- rio, quod e consuetudine Basilii dictum fuisse non puto. Etsi enim orator optimus multis admodum locis quiddam divinum exprimat, tamen voce θεϊῖχός nusquam, quod quidem sciam utitur. Quare cum probare conarer ultimos duos in Eunomium libros inspuriis poni debere, inter alia argumenta, quibus ad id comprobandum usus sum, hoc quo- que reperitur, quod vox θεῖχός, qui ab indubitatis Basilii operibus abest, sepius in iis, quos dixi, libris occurrat. Et quod suspicionem auget, in hoc bre- vissimo opusculo vox θεῖχός non ita multo post rur- sus adhibetur. Et illud quoque displicet (pag. 581), τὸ γὰρ, Πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, περὶ τοῦ πλήθους τῶν B χτισμάτων ἐστί, Illud enim, « Omnia per ipsum facta sunt ?*, » ad creaturarum multitudinem ve- ferri debet. Primum edim ultima verba, περὶ τοῦ πλή- θους τῶν χτισμάτων ἐστί, ut Greece repunt, ita et La- tine. Ita enim ad verbum interpretari licet : illud enim, « Omnia per ipsum facta sunt,» de creatura- rum multitudine est. Certe si, qui Latine sciunt, sic loqui non solent, Basilius, qui Greecarum litterarum peritissimus erat, ita Greece locutus fuisse non cen- sendus est. Deinde illud, quod initio periodi posi- tumest, non magis arridet. Cum enim Basilius pro-- pria Scripture verba refert, in suo sermone aliquid inserit, quo qui avdiunt, aut legunt, Seripluram ci- tari moneantur , nec puto eum ita Jocuturum fuisse nude et simpliciter, τὸ γὰρ, Πάντα, etc. Me movit etiam, quod verbum φάσχειν in illa oratiuncula bis repererim : quod nescio tamen an in sinceris Basi- lii orationibus totidem legatur. Nec sane meliora sunt quce e Regio codice addidimus: quod satis ex solo initio cognosci potest. lta enim incipit (pag. 585) : Ἐπεὶ δὲ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, τῇ μνήμῃ τῶν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ῥφῶντος ῥημάτων, xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ εὐαγγελιστῶν τε χαὶ ἀποστόλων χαὶ προφητῶν, αὐτάρχως ἡμῖν σαφηνι- σάντων τὸν περὶ τοῦ χατὰ τὸ εὐαγγέλιον τοὺ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βαπτίσματος λόγον, ἐπαιδεύθημεν ὅτι τὸ μὲν ἐν τῷ πυρὶ βάπτισμα ἐλεγχτικὸν μὲν ἐστι πάσης χαχίας, δεχτιχὸν δὲ τῆς γατά Χριστὸν δικαιοσύνης, μῖσος μὲν ἐμποιοῦν τῆς χαχίας, ἐπιθυμίαν δὲ τῆς ἀρετῆς, elc. Sed enin ex Dei optimi gratia, recordatione verborum unigeniti Filii Dei viven- tis, et sanctorum ejus evangelistarum et apostolo- rum et prophetarum,qui ejusquod secundum Evan- gelium Domini nostri Jesu Christi est, baptismatis doctrinam satis nobis explanarunt, edocti sumus baptisma illud quod in igne fit, ut ad omnem ma- litiam arguendam,ita ad Christijustitiam recipien- dam idoneum esse, etc. : quibus omnibus nihil dici potuit aut languidius,aut frigidius, aut inelegan- tius. Similiter, quod sub finem legitur, Δεσπότσον καὶ [ji - 23 PR.EFATIO. δὲ z2212-5», Basilianum esse vix crediderim. Nam vir A limius ezpende. Improbo quidem interpretem, qui eloquentissimus utitur potius alio quovis nomine ad rerum conditorem significanuum, quam voce zia- c-x;. Accedit etiam, quod non satis intelligatur ad quod scriptionis genus hzec lucubratiuncula refe- renda sit. Etenim si primam partem spectes, dicas rudem quemdam esse de Spiritu sancto tractatum: si alteram, imperfecta quedam de baptismate ho- milia esse videbitur. Sed tam in una quam in al- tera parte nihil omnino reperio, quod Basilio Magno dignum sit. Certe si oratorum optimus Basilius de Spiritu sancto ac de baptismate loqui instituisset, de his, ut rei dignitas postulabat, disseruisset, non indiserte, non ineleganter, non inerudite : que ta- men vitia in hac oratiuncula facile a quolibet de- prehendi possunt. S IV. De homilia qua in Lacizis habita est. 12. Quo terrarum angulo situs fuerit locus ille, ubi hzc oratio habita fuisse dicitur, ne conjectura quidem judicare possumus. Vir doctissimus Tille- montius, qui hanc oraffonem Basilii esse existima- ret, Laciza locum aliquem esse dicecesis Cresarien- sis suspicatus est; nec nego ego eum jure ita su- spicari potuisse, maxime cum nemo hactenus, quod quidem sciam, eam orationem suspectam ha- buerit. Et certe veterem illam opinionem non pa- rum confirmat, quod hzc homilia inter genuinas Basilii orationes in omnibus libris et ere excusis et calamo notatis reperitur. Sed si quis rem paulo attentius consideraverit, non valde admodum du- bito quin eam orationem aut in spuriis, aut certe in suspectis positurus sit. Interea affecam causas, cur de ea dubitandum putem. Primum occurrit lo- cus ille, ubi ita legitur (pag. 588) : 'Ezsi τοίνυν ἀνὼ- mxj9; ἐστι τῶν ὀρωπένων X φύσις, πῶς XE L τὸν Diirvy-R λεῖα, ὑπὲρ τὸν τραχέα; Καὶ χατα- χοΐνει 77» 00X χαὶ σχοξέλους, Clc. Cum igilur eorum quz tidentur, inzqualis sit natura, qui fit ut eum qui levia videt, przter alterum qui aspera conspi- cu. laudet Seriptura ? Ita condemnat videntem οτος et scopulos, ete. lllud τὸν quod ultimo loco poztum est, non placet, et est tale, ut primoaspectu credas vitii aliquid inesse in Graecis. Scio quidem voc-m 5,zrv»xz hoc loco suppleri debere : sed hic . ar5cuics sine ullo verbo adhibitus, obs-uri aliquid et :ncyaenni babet, nee apte hoe loeo posita fuisse vadetur dipsss. Arbastror igitur seriptorem paulo huriz-oorem aui vocem τοῦτα additurum fuisse, &-t a5 qUOTES eloquendi genere usurum. Quod Ε221:-' ΤΟΙΣ. x42x vut: m4 72YX54.. Ὃ ἕξεων λεῖα, σΣ- Ξῖῖξ alhm-e mil probatur. ΕΔ vero pro locus es caso. ut monui; qui errorem ipea τῆς olyi- ete yruil posterxgr Te;DSa τελετὶ CmÓerprea e779. regm 2L. o1 Femim quasi m seins Veneie-s »»ms- frit2s "roset ra ἐλ qua ir wena Latme rej- Zia. Ἔτσι will imd. (md donas védef, sw Tzzsx cum verba Greca non staüm intelligeret, inepte in- lerpretari maluit. quam eorum sententiam laborio- sius inquirere: sed multo magis reprehendendum puto scrnptorem ipsum. qui quod pessime locutus sit, malz interpretationi locum dederit. Basilius igitur, aut potius alius quivis, si modonon omnino loquendi imperitus fuisset. ita scripsisset. αὐνα το. Ὁ βλέπων λεῖα, γόει μοι 79x) »,, quae verba cum ciara sint hoc modo posita, nemini offendiculo esse po- tuissent : quisquis enim ea vel oscitanter legisset, statim vidisset ipsa sic veri debere, sed il(ud, « Qui tidel levia, » sensu altiore intellige. Et quo- niam sefPmo est de illo. 'O διέπων λεία εἐλεχ ὅκ- σεται, monebo uti et Duceeus jam antea in erudi- B tissimis suis notis monuit, hzc verba in Proverbiis nusquam reperiri. Quomodo ergo auctor pauloante (pag. 587) ita loqui potuit: Ei:zx-2( 72972; 7979; ἐν Παοριμίαις χατὰ τὸ εἶδος τὸ zu20tutxze», τούς T^ μνασίαν τοῦ γοῦ τοῦ χαετέοου τὸς ἀσαϑειας εἐπιτεσειτας, ὅτι, Ὁ βλέπων λεῖα ἐλεχόχσεται᾽ Dictus est primus sermo tn Parg&miis in modum proverbu, adjecta quadam obscuritate ad mentem nostram exercen- dam, « Qui videt levia, misericordiam conseque- tur? » Nec quisquam dixerit. simiha in Prover- biis * inveniri, ubi ita legitur. Οἱ 62525 22t τοῦ 2252 Bisztze72z2,0€uli tui recta videani. Etsi enim ex il- lis, ὁ βλέπων λεῖα, eadem effici possit sententa, at- que ex his, ot ὀφθαλιοί aov ὁοθὰ 5»sziz»7x» : tamen c ipse per se voces tam inter se differunt, ut dilicen- tissimus vir Basilius alias pro aliis sumpsisse credi merito non possit, preserüm cum Proverlb:;orum locus modo lectus fuisse dicatur. Preterea i;bens quererem unde auctor illud, ἔλεκθςε σεται, hauserit. Si de suo hanc vocem addidit, non ita solet Lasi- lius : sin ex aliquo Proverbiorum loco ipsam sum- ptam fuisse dicas, jandudum vir doctissimus Du- emus ejusmodi locum in Proverbiis nusquam com- parere satis aperte significavit. cum ita scr.psit : Citatur hoc « Qui levia respicit » ex Proverbs. in quibus (amen nusquam reperiri poteri, ab e» qui- dem certe, qui Grzco Bibliorum indice à Kirchero conscripto u*i coluerit. Neque enim usquamin Pro- terbüus occurrit, aut λεῖα Suszi, αἰ εὐεχεςτεται D 5,:. Vidimus scriptorem ita indiiizentem fuisse, ut eorum, quz ex Proverbis paulo anie rec:tata fuerant, oblitus esset : nonc videbimus cum lem oblitum fuisse eorum, qua ipse proxime ante dixe- Tat Nam post bas voces, εἴςξται ποῦτος 229; ἔν Ὃ Sortwo (iix ἔεχόζτεται, Qui (etia videt .miyericordizm consequetur: duobus inter;ec- üs verg;ibzs seqc;tur. Tw; (iix Sce» ἐπαινεόζτεταις φιευα τάν v Leria videt, laudabitur? Nam hoc WCIu5 àj»55 τὶ debere ixavca5c00:73:, cum ex no- fs. ium ex oca2on:s serie constat. Sic enim perse- gurr* ΤΎΡΟΣ (pag. 38, , ἐπαινετὰ 422 ἔστι τὰ z$ft» ὁ ἔπαινο: τῷ ὑϑῶντι τὰ 25 PIUEFATIO. 20 λεῖα ; etc. El&nim qua a voluntate pendent, meren- A dacio decepit atque circumvenit, putasses te quidvis tur laudem... unde (laus tribuetur levia conspi- cienti ? etc. Quis autem facile crediderit tam obli- viosum fuisse Basilium, ut ei exciderint que tan- tum non proferebat ? 13. Audivimus auctorem Scripturam inepte ci- tantem:nunceumdem audiamus inepte loquentem. Ita igitur aliquanto post (pag. 589) loquitur, εἰπὲ δὲ ὅτι ἔστι τις ἐν ἡμῖν φιλόδοξος, χαὶ οὐ θυμιχός : ubi verbum εἰπὲ pro futuro positum videtur, sic ut hic locus ita vertendus sit : Est autem dicturus Est inter nos qui sit gloriz cupidus, quitamen ira- cundus non sit. Rursus non longe ita scriptum in- venitur ; Ἐὰν παραστῆς τῷ ἰάτρῳ, xxi ἴδῃς τὴν πολυτέλειαν τὼν φαομάχων ἐν ταῖς πολυπτύχοις ἀπο- χειμένην δέχτοις, περισχόπει τί οἱκεῖον ἀπόχειται τῳ σῳ πάθει : ubi pariter vox περισχόπει posita est pro tempore futuro, cum ea que retuli verba ita Latine reddenda sint: Quod si adeas medicum, et vi- deris pretiosa medicamenta in variis tabulis collo- cata, considerabis quid tuo morbo conveniat. Illud autem loquendi genus Basilianum non esse velex eo intelligi potest, quod eruditissimi duo viri, qui in legendis gravissimi Patris scriptis multi erant, priorem locum non intellexerint. Velim legas eam quam in id addidi notam. Reperias quidem ubi voces δϑρᾶσον et ποίησον pro futuro posite sint, fac- turus : idque inde factum videtur, quod deducantur ἃ futuro, δράσω, ποιήσω : sed ubi voces εἰπέ et περι- σχόπει aut similes eodem illo sensu usurpentur, vix, opinor, apud idoneos scriptores inveniri poterit ; aut certe ejus rei exemplum ullum apud Basilium exstare non puto. Nec aptius dictum videtur quod aliquanto infra (pag. 591) sequitur, θησαυρὸς δέ ἔστιν ἡ εὐσέδεια χρημάτων, ad verbum, nam thesau- rus est pietas pecuniarum. Quibus in verbis pere- grini aliquid et absoni inesse nemo, opinor, non videt : sed suspicari fortasse poterit quispiam, vocem προτιμότερος, üut similem eo quem mox dixiloco a typographis omissam fuisse, supplerique debere hoc modo, θησαυρὸς dé ἔστιν ἡ εὐσέδεια χρη- μάτων προτιμότερος, pietas autem thesaurus est pre- Liosior quam divitiz. Ergo ne quisquam in ejusmodi suspicionem adducatur, monebo ita prorsus in omnibus libris et impressis et veteribus legi, uti B C edendum curavimus. Preterea cum scriptor multis p locis inepte loquatur, quid mirum videri debet, si hoc quoque loco inepte locutus sit ? Deinceps de diabolo loquens auctor, sic scribit (pag. 594) : Κλέπτει διὰ coU ψεύδους, ἐπειδὴ τεῖχός ἐστι τοῖς ὁδεύουσιν εἰς παράδεισον τὸ ψεῦδος, Decipit mendacio atque circumvenil ; siquidem iter in paradisum facien- tibus murus mendacium est, Velim qui legunt se ipsi interrogent, an ita loquerentur, diabolus men- dacio decepit, atque circumvenit, quoniam iter in paradisum facientibus murus mendacium est, Scri- ptor solus, ut mihi quidem videtur, tam nove tam- que insolite et cogitare, etloqui potuit. Postquam enim audiveras virum ita loquentem, diabolus men- potius auditurum quam illud, quoniam iter in pa- radisum facientibus murus mendacium est. 1&. Quod si voces non satis apte optimum ora- torum Basilium parum decent, res ipsre non satis gravesoranium gravissimum Patrem parum decere videntur. Postquam scriptor plura quam par erat *de hominis preestantia dixerat, ut colligere posset diabolum ei ob tantas prerogativas invidisse, tum demum de muliere sermonem instituere incipit, hoc modo (ibid.) : Ἕως γὰρ μόνος ἦν ὁ ἃ θ:ωπος, οὐχ εἶχε λαδὴν ὁ διζδολος" ἐπεὶ δὲ ἐχτίσθη ἢ γυνὴ, ἀπα- λὸν ζῶον, ἀναγχαίως τοῦ Δημιουργοῦ τὴν ἀπαλότητα φυσικὴν ἐμποιήσαντος, ἵνα ὑπὸ τοῦ φιλανθρώπον εὖ- μαρῶς τραφῇ τὰ νήπια. Εἰ γὰρ αὐστηρὰ ἦν ἢ γυνὴ, οὐχ dy ἀποχλαιόμενον τὸ νήπιον τοῖς στήθεσιν ἐνὴγ“- χαλίζετο, οὐχ ἄν τῆς ἰδίας τροφῆς ἡμέλει, τὸν δὲ μα- ζὸν ἐπεῖχε πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ὑπομαζίου παιδίον. Νῦν μέντοι μητέρων εὐσπλα᾽γχνίαι τὸν ὕπνον πολλάχις τῶν βλεφάρων ἀποδιώχουσιν, ἐπειδὰν μιχρὸν παρενοχληθῇ τὸ νήπιον, Ἵνα τοίνυν ἐχτρέφηται νήπιον, ἀπαλὴ ἢ φὺσις 5» γυναικεία παρήχθη, ἀπαλὴ x«i φιλάνθρωπος. Tw οὖν, etc. Etenim quandiu solus fuit homo, ansam non habebat diabolus ; sed istuc contigit, post- quam condita est mulier, tenerum illud animal, cui Conditor necessario teneritudinem naturalem indidit, ut οὗ benignitatem pueros propense edu- caret. Etenim siaustera esset mulier, non sane plo- rantem infantem uínis compleza in sinu foveret, neque alimento suo neglecto, matmmam ad (actentis pueri commodum praberet. Nunc vero materna illa charitas somnum e palpebris non raro fugat, ubi in commodum leve infanti accidit. Ut igitur infans nu- triretur, muliebris sexus tener conditus est, tener et humanus. Quamobrefn tenera ac molli, etc. Quid est, quiso, nugari, si hoc non est ? Certe si talia narrasset muliercula aliqua, fortasse non esset cur miraremur: sed cui persuaderi poterit gravissimum virum Basilium ejusmodi nugas effutivisse? Quibug in verbis aliquid post vocem νήπια poni debuisse moneo, quale est illud, τότε τοῦτο ἐγένετο, ut oratio et clarior esset, et melius cohereret : quae voces si additee fuissent eo quem dixi loco, ita interpre- tari licuisset : Etenim quandiu solus fuit homo, an- sam non habebat diabolus sed posteaquam condita est mulier... ut ob benignitatempueros propense edu- caret tunc contigit ut ansam haberet. Illud autem eo notavi, ut magis pateret error, quem similis lo- quendi ratio viris doctissimis objecit. Is autem, quem dico, locus ea que retuli verba proxime ante- cedit. Ibi autem ita legitur. (pag. 593): ᾿Επειδὴ κατέμαθε τὸν ἄνθρωπον" ἐπειδὴ εἶδεν ὅτι τὸ μιχρὸν τοῦτο ζῶον πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων ὁμοτιμίαν ὁ Κύριος προεχαλεῖτο, διὰ τῆς ἀρετῆς ἀνάγων αὐτὸν, χαὶ διὰ σωφροσύνης τῶν χατὰ τὸν βίον, ἐπεὶ τὴν τελείωσιν τῆς ψνχῆς" λείπει" Ἕως γάρ, etc. Postquam conside- ravit hominem : postquam vidi exiguum hoc animal a Domino ad angelorum aqualitatem advocari, ut quiipsum per viriutem ac rerum mundanarum Z . PILEFATIO. 38 snoder atum usum eveheret ad animes perfectionem, À ipsa loca, in quibus Basilius ea quam dixi forinula etc. Ubi notare opere pretium est, vocem »;zc:e in Panrisjengi editione additam fuisse, ut monerentur, qui lererent, abquid hoe loco deesse ; sed tamen nihil deest, vocemque ;z&z& deleadam esse constat ex libris veteribus, in quibus illius ne vestigium quidem exstat. Inepta autem illa loquendi ratio ut FParisensis editionis auctores, ita eruditissimum quoque virum Combefisium decepit. Putarunt heec verba, ἐπειδὲ χατέμαθε τὸν ἄνθρωπον, ἐπειδὴ εἶδεν ?-:, etc., referri ad aliquid quod sequi deberet, cum tamen ad ea qus precedunt referrentur. Itaque ex iis que paulo ante Jleguntur verbis ejus loci sen- tentia peti debet, sic ut vox ἐπονηρεύσατο, quee in- itjo periodi superioris invenitur, subaudiatur: qui- bus probe intellectis, perspicuutn est totius ejus B joci banc esse sententiam : Diabolus maligne se ges- sit, cum vidit multum homíni afftuere voluptatis... FHursus se maligne gessit, cum consideravit homi- nem. et cum vidit exiguum hoc animal a Domino ad angelorum equalitatem advocari, etc. Ergo errave- runt quidem, qui hic aliquid a librariis omissum fuisse arbitrati sunt : sed eos multo minus repre- hendendos esse judico, quam scriptorem ipsum, qui quod male locutus est, errandi occasionem de- dit. Nec ita multo infra cum auctor pantherarum in homines odium describere vellet, his verbis usus est (pag. 595): Εἶδον ἐγὼ τὰ μισανθρωπῴτατα τῶν ζώων ἐν τοῖς σταδίοις πολλάκις, ἢ εἶδον ἢ ἥκουσα (a): ἀσφαλὴς γὰρ £720 ὁ λόγος, Vídiego sept in stadiis infestissima usus est : quae si quisptam legerit, magis ac magis intelliget Basilium nihil tale dixisse, quale in hac concione reperitur. Unum si addidero, reliqua omittam. Statim igitur ita scribit auctor (pag. 595): Οὕτω χαὶ ὁ διχόολος ἐν τῇ εἰχόνι τὸ μιτόθεον ἔδειξεν, ἐπειδὲ Θεοῦ προσάψασθαι οὐκ ἐδύνατο. Οὕτως ὁ εἰς ἡμᾶς πόλεμος ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ θεομάχον εἶναι τὸν πονηρὸν, x«l ποῶτον πολεμεῖν τῷ Δεσπότη. Ἐχεῖνος χατήγαγεν ἀπὸ ᾿Ιεοουσαλὲὴμ εἰς "I0ty o τὸν ἄνθοωπον, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν ἐπὶ τὰ κοῖλα: ἐπὶ μὲν τῆς ὁοεινῆς ἡ Ἰερουσα- λὴμ, ἡ δὲ Ἱεριχὼ κάτω ἐν τῇ ἀλμυρᾷ θαλάστῃ. Εἴ τις ὑμῶν εἶδε τὸν τόπον, οἶδε τῶν λεγομένων τὴν ἀλήθειαν, ὅτι Ἰεριχὼ μὲν ἔχει τὰ χοῖλα τῆς Παλαιστίνης, Ἱερουσαλὴ δὲ ἐπὶ τῆς χορυφῆς ἐρήρεισται, τὴν ἄκραν χατέχουσα τοῦ ὄρους τοῦ διὰ πάσης ἐχείνης τῆς χώρας ἀνεστηχότος, Sic etiam diabolus suum in Deum odium patefacit in imagine cum Deum attingere non possit. Sic ex il- lato bello liquet malignum ilium Dei hostem esse, ac primum Domino ipsi bellum gerere. Ille homit- nem ab Jerusalem in Jericho abduzit, ab altis ad cava. Nimirum Jerusalem in montana regione sita L ; Jericho vero in depresso ac humili loco ad Salsum mare. Si quis vestrum vidit locum, vera esse novit qua dicuntur, Jericho videlicet in Pa- l»stine cavis locari, Jerusalem vero in summo loco sitam esse montis ejus, qui per totam illam regionem assurgil, cacumen occupantem. Haec dum legerem, mihi visa sunt non satis inter se coherere. Hic si sermo esset de amore proximi, homini animalia, aut vidi, aut audivi : tutus enim C faterer exemplum ejus hominis, qui ab Jerusalem sil nolis sermo. Primum scriptor ait vidisse se: sed quasi religione tactus, statim addit se aut vidisse, aut audivisse. Ita autem loqui, ut mihi quidem vi- detur, ejus est, qui in privatis ac familiaribus colloquiis tempus jucunde terere cupit, non ejus, qui publicam concionem ad populum habet. Pre- terea qui dicit se aliquid sepe vidisse, quomodo dicere potest, se aut vidisse, aut audivisse ? Nam fieri potest quidem aliquando, ut si rem aliquam semel videriinus, dubitemus utrum eam viderimus, an audiverimus: sed si sepe aliquid viderimus. omnis et dubitatio et religio tollitur, consciique sumus nobis, nos id vidisse. Meneo alicubi (5), hanc dicendi formulam, ego vidi, ego novi, fami- liarissimam fuisse Basilio Magno, ob idque non valde admodum dubito, quin orationis auctor, cum ita locutus est: Vidi ego sepe in stadiis, etc., aut Dasilius ipse, aut cerle ejus aliquis imitator exi- mius videri voluerit : sed cum ita futurum spera- ret, sibi nimis blandiebatur. Nemini enim persua- deri poterit, Basilium eum fuisse qui, diceret vi- disse se aliquid sepe, et tamen statim dubitaret, &n id unquam vidisset : velim oculis perlustrentur 5 Luc. x, 30. (a) Emendatio obvia, xai εἶδον xai 1xovaa, et vidi, et audivi alios qui. viderant ; $ pro καί descriptor legerit ; prona est ením utriusque vocule ín codd. in Jericho descendebat 5, apte et commode alla- tum fuisse: sed hoc loco ejusmodi exemplum ita intempestive'adductum est, ut oratio prorsus dis- soluta esse videatur. Certe si alius quivis idoneus auctor diaboli iu Deum aut in homines odium os- tendere instituisset, hoc exemplum proferre nun- quam cogitasset, cum sexcenta sint et aptissima et notissima, 'puibus ad id commonstrandum uti liceret. Quomodo ergo Basilius horum auctor dici merito possit, qui unus omnium in aptis exemplis proferendis felicissimus fuisse comperitur ? Preete- rea que sequuntur, nimirum Jerusalem in mon- tana regione sita est ; Jéricho vero in depresso ac humili loco ad Salsum mare ; si quis vestrum vidit D locum, novit vera esse qua dicuntur, etc., hominis sunt, qui vana serio dicit, noh gravissimi Patris, qui ubique convenientissima queque et utilissima docet. 15. Auctor, quisquis est, aut Basilius ipse videri voluit, aut certe Basilianus esse studuit. Nam ali- quando verba ipsa, sepe sententias ab eo sumpsisse deprehenditur. Que ergo hic dicta sunt aut de ira, aut de invidia, aut de avaritia, non aliunde magis mes. per ermutatio. ΕΡΙΤ. (b) ge num. 29. 29 PRAEFATIO, Ἢ sumpta esse constat, quam e Basilii libris, qui, ut A illorum et proprii et consueti oculi non cognoscun- notum est, his de vitiis pulcherrimas orationes habuit. Imoetiam si quis diligenter legat eam con- cionem, cui titulus est : Quod Deus non est auctor malorum, inde quoque aliquid expressum fuisse agnoscet. Nunc, ut ea de re existimare cuique li- ceat, proferam locum unum, ex quo de ceteris con- jectura fieri possil. Auctor igitur sie loquitur (pag. 589): Πῶς ἀσχημονεῖ ὁ θυμώδης ; ᾿Αποτίθεται τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον, θηρίον σχῆμα μεταλαμ- βάνει. θυμούμενον: ἑπέζεσεν αὐτῷ ὁ θυμὸς x«t οἱ ὀφθαλμοὲ ὑπηλλάγησαν, οὐχ εἰσὶν οἱ αὐτοὶ ὀφθαλμοί' πὺρ βλέπει, ἀνέδραμεν αὐτῷ τὸ «ipa, περιέζεσε τὴν καρδίαν, ὑπέδραμε τούς χιτῶνας τῶν ὀφθαλμῶν, ξγένετο ὕφαιμος ἐγχωρῶν te πάθει ἠλλοίωσεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς. ᾿Ανὴο θυμώδης οὐχ εὐσχήμων. “Ἐὰν ἰδης τὸν θυμούμενον τοὺς ὀδόντας παραθήγοντα, ἐνθυμήθητι ὅτι cui. ἔοιχεν ὁ τοιοῦτος... Ἐννόησον τὸν ἐὰν ἴδης τὸν θυμούμενον πατρὸς μὲν ἐπιλανθανόμενον, παιδὸς δὲ ἀγνοοῦντα σῶμα..... καὶ γέγονε κακῶν φιλονειχέα. Ὁ δὲ ἐν χακῶν ἀμῶλαις νιχῶν, οὗτος ἀθλὶώτερός ἐστιν. Quomodo inhonestus est, qui iracundus est ? Ezuit habitum humanum, belluinum habitum induit. Finge tibi animo iratum ; efferbuit in ipso ira, et oculimutati sunt: non sunt iidem oculi, ignescunt: excurrit ipsius sanguis, circum cor ebullit, tunicas subit oculorum : suffunditur sanguine cum morbo succumbit ; altlerat oculos suos. « Vir iracundus est inhonestus.» Sivideris iratum dentesacuentem, cogita hominem ejusmodi apro similem esse.... si videris iratum patris obliviscentem, non agnoscen- tem corpus filüi.., sicque malorum fit contentio. Qui autem vincit in malorum certamine, is magis miser est. Basilii autem verba sunt heec (pag. 83, et 84 et seq.) : Διὰ τοῦτον ἀδελφοὶ μὲν ἀλλήλους ἠγνόησαν" γονεῖς δὲ χαὶ τέχνα τῆς ζύσεως ἐπελάθοντο... καὶ τένος οὐχὶ ἰοδόλων ἀναιδέστερον ἐφορμῶντες, οὐ πρότερον ἵστανται πρὶν fj διὰ μεγώλου x«i ἀνηκέστου χαχοῦ,.. διαπνενσθῇ τὸ φλεγμαῖνον... ᾿Ορεγομένοις *y&o τῆς ἀντιλυπήσεως, περιζεῖ μὲν τῇ χαοδίᾳ τὸ αἷμα, ὥσπερ βία πυρὸς κυκώμενον καὶ παφλάζον' πρός δὲ τὴν ἐπιγάνειαν ἐξανθῆσαν, ἐν ἄλλῃ μορφῇ τὸν ὀργιζόμενον ἔδειξε" τὴν συνήθη πᾶσι x«i γνωίμην, ὥσπερ τι προσωπεῖον ἐπὶ σχηνῆς, ὑπαλλάξαν. ᾿Ογθαλμοὶὲ μὲν γὰρ ἐχείνοις οἱ οἰχεῖοί τε καὶ συνήθεις ἠἡγνόηνται, παρήφορον δὲ τὸ ὅμμα, καὶ πὸὺρ ἤδη βλέπει, καὶ παοαθήγει τὸν οδόντα γατὰ τῶν συῶν τοὺς ὁμόσε χωροῦντας, Ιρόσωπον πελιδνὸν καὶ ὕφαιμον... ἐν γὰρ ἀμῶλαις πονηραῖς, ἀθλιώτερος ὁ γιχήσας, Per iram fratres se invicem ignoravere : parentes quoque οἱ liberi nature obliti sunt... ac impudentius venenata quavis bestia irruentes, non prius desistunt quam inflammatio per ma- gnam immedicabilemque perniciem.... discutia- tur... Nam circa cor quidem in tis qui vindic- tam anhelant, effervescit sanguis, utpote vi ignis ezagitatus ac astuans : in superficie autem efflorescens, irascentem in alia forma ostendit, consuetam et notam omnibus formam tanquam personam in scena commutans. Nam tur, efferatus est aspectus, atque igne jam micat. Quin et grassantium suum more dentes acuit. Fa- cies est livida el sanguine suffusa.... Nam in malis pugnis miserior est qui vincit. Hec autem eo re- tuli paulo fusius, ne quis miraretur quod heec oratio inter veras ac germanas Basilii orationes in omni- bus libris posita sit. Cum enim anidmadvertissent librarii, multa in ea reperiri, que in Basilii con- cionibus reperirentur, facile adducti sunt; ut ipsam inter genuina illius scripta collocarent. 8 V. Dehomiliía in humanam Christi generationem. 16. Antequam eruditorum de hac oratione opi- niones referamus, abs re non erit paucis adnctare, quee nobis in ea scitu digna visa sunt. Primum igi- B tur scriptor, quicunque ille fuit, multas affert cau- sas, cur Maria desponsata sit viro : quas, si unam excipias, de qua paulo post commodius dicam, hoc loco exscribere non pigebit. Et quoniam preestat ipsos auctores audire, ipsa Greca verba referre statui. Sic igitur loquitur (pag. 598) : Καὶ παρθένος, x«i μεμνηστευμένη ἀνδρὶ, ἐπιτηδεία πρὸς τὴν τῆς oixo- νομίας διαχονὶαν ἐχρέθη, ἵνα χαὶ ἡ παρθενία τιμηθῇ, καὶ ὁ γάμος μὴ φαυλισθῇ" 'H παρθενία μὲν γὰρ ὡς ἐπιτηδεία πρὸς ἁγιασμὸν ἐξελέγη" διὸ δὲ τῆς μνηστείας αἱ ἀρχαὶ ToU γάμον συμπαρελήφθησαν' ὁμοῦ δὲ ἵνα χαὶ μάρτυς οἰχεῖος 7j τῆς χαθαρότητος Μαρίας ὁ Ἰωσὴφ, xal μὴ ἔχδοτος εἴη τοῖς τυχοφάντα'ς ὡς τὴν παρθενίαν βεβηλώ- σασα, μνηστῆρα εἶχε τοῦ βίον φύλακα. Εἰ virgo, et viro desponsata, habita est idonea ad hujus dis- C pensationis ministerium, ut et virginitas honori esset, el matrimonium non-contemneretur. Virgi- nitas enim ut ad sanctimoniam apta, selecta est : per desponsationem vero comprehensa sunt initia nupliarum. Simul autem, ut et Joseph puritatis Marie esset testis domesticus, et ne calumniato- ribus foret obnozia, quasi virginitatem contami- nasset ; sponsum habebat vit custodem. Nec ita multo infra, antiqui cujusdam sententiam pro- ponens, idem auctor sic scribit: Εἴρηται δὲ τῶν παλαιὼν τινι xxi ἕτερος λόγος, ὅτι ὑπὲρ τοῦ λαθεῖν τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτον τὴν παρθενίαν τῆς Μαρίας 9 τοῦ Ἰωσὴφ ἐπενοήθη μνηστεία. Allata est et alia ratio a quodam ex antiquis, videlicet ezcogitatam fuisse Josephi desponsationem, ut Marie wirginitas lateret hujus mundi principem. Vix autem dubi- tari potest, quin antiqui nomine intelligendus sit martyr Ignatius, cujus hec sunt verba in Epistola ad Ephesios : Ὃ γὰρ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐχυογορήθη ὑπὸ Μαρίας χατ' οἰκονομίαν Θεοῦ, ἐκ σπὲρ- μᾶτος μὲν Δαξὶδ,, Πνεύματος δὲ ἁγίον.... Καὶ ἔλαθεν τὸν ἄρχοντα ToU αἰῶνος τούτου ἢ παρθενία Μαρίας, x«l ὁ τοχετὸς αὐτῆς, ὁμοίως χαὶ ὁ θάνατος τοῦ Κυρίον. Deus enim nosler Jesus Christus conceptus est ez Maria, secundum dispensationem Dei ex semina quidem David, Spiritu autem sancto.... Et latuit principem szculi hujus virginitas Maria, el par- tus ipsius, similer οἱ mors Domini. Ubi quasi preeteriens monebo, deceptum videri doctissimum 3 PRAEFATIO 33 virum Tillemontium, cum scripsit (a) Origenem A τῆς παρθενίας ix τῆς μνηστείας παραβλαξείτε . Possum in hac bomilia nomine cujusdam antiqui indicari. Nam intelligi debere martyrem Ignatium, ex gra- vissimo auctore Hierony mo confirmari potest: qui cum primum eaput Matthei interpretaretur (5), ita scripsit: Martyr Ignatius etiam quartam addidit causam, cur a desponsata conceptus sil ; ut partus, inquiens, ejus celaretur diabolo, dum eum putat non de virgine, sed de uxore generatum. Necindignum puto quod notetur,duo mysteria olim uno eodem- que die fuisse celebrata, ortum Domini et Magorum adorationem. Anetor enim duo hsc mysteria ita exponit ac conjungit, ut obscurum non sit utrum- que 114 temporibas simul celebratum fuisse. Erat autem nomen diei festo, Theophania. Cum enim et aliam quamdam rationem proferre. nihilo his quas protulimus viliorem, quod videlicet ido- neum ad incarnationem Domini tempus olm preafinitum et ante conditum orbem pradestina- tum (unc instaret, in quo Spiritum sanctum et Altissimi virtutem oportebat carnem ülam Dei gestatricem conformare. Quoniam vero illa ἀο- minum ἀείας nihil puritati Marie aquandum habebat, sic ut. Spiritus sancti susciperet opera- tionem, occupata autem jam erat per desponsa- tionem, electa est beata virgo, miki ez desponm- desponsata fuisset virgo Maria : sed non videtur anctor :am arationi sus» finem imponere cogitaret, p promissis stetisse. Etenim, si res attentius consi- «c .oquitur pag. 60?) - 94e,2»as$x -c« zzi ἐμεῖς swor, “,“αλλιάσεως. donum .Uuióz τῷ :507$ ἐμῶν, "wza2n. Eloqwemmret nos voc9?m &liquam ezsul- aMiwmis : festum mostrwm appellemus Théopha- TIR. zt. quando talia colligere esepi, addam illad ruhui :nde satis firmi ad eam rejiciendam concludi posse. vident, opinor, omnes. Quare necessario deretur, non proprie affert causam, cur desponsata fuerit : sed ait solum eam, cum inventa fuisset jam per desponsationem occupata, propterea electam fuisse, quod alia nulla virgo ei illa s»*tate par esset puritate. Ex auctoris igitur verbis discimus, non eur fuerit viro desponsata, sed cur virginibus ce- teris antepoeita sit, videlicet ob puritatem. Quod addit auctor, puritatem Marie nihil Lesam fuisse ex desponsabione, ki ut ad rem non perünet. itaa memine in dubium revocatur. Aut nihil tale pro- maiisset Basilius, aut, si promisisset diznum aliquid promissis dixisset. lllud quoque quod mox legitur : ᾿Αμφότερα εὗρεν ὁ Ἰωσὲφ, xmi τὸν xoc TU χαὶ τὰ» αἰτίαν, ὅτι ἐκ Π᾿Ινεύματος ἀγίου, Ütrumque invenit Josep, et graviditatem, et causam, quod er Spe- recurrendum ad alia principia, ipsaque oratioin se C riw sancto, mihi displicet. Et vero in lus verbis consideranda ; num quid in ea inveniri possit, quod nobis ad judicandum facem przferat. Primum oc- curmt illud (pag. 396): Πῶς τῶν dc £204, »εαῶ», εἰς πάντας ἦλθε τὸ λαμετετήριαν: Quomode igitur per unum. inquit, m. omnes spieudor devenit ? Qaod ut ve- rum fatear, prorsus peregrinum et a Basilii con- suetudine alienum mihi videtur. Nam, nisi valde fallor. ut apud caeteros bonos auctores, ita apad Basilium ;«uz-zo usitate dicitur, non aazx-xsem. Aliquanto post magnm aliquid dicturum se polliei- tus auctor. tamen pr:ter exspectationem mihil eiusmodi lieit Posupmam enum atüimierat aliquot lAtsIUS. uc OGNIDnDUE pag. 3H 7E» τοι xxt Eo» “περ τοῦθ XU Ge τσ AOXISWA. ἅττ 1 τσ ττ πᾶς πὸ τα κεχε» “Ὁ, ἅ κεδλ χαεοας͵ Tx.xt τιπα τίσει LER TOUVÉÍLIETTTETAENGC TUE IZ—ELRAZL; στῶ 7 3 wma. axÜ ἢ. αὖτε —3; Ceedem τὸ ὅκα ας o 70 7 Wn CO. ΤᾺ» —» ÜbDOCONR ἘΧΈΣ - τοῦ ce. Depeum. Tus T£ uu» “3: LxÉmwoe- -- σα Xee jf C πὰ uEDwC) CE —Ááo xac. ὡσ--.-τ σα» M Mte HX ur m TONDRGET RE T3 ἃ ἐα —- weh, Égacy c umo Laco, mda etc ὍΝ. -39- ua; eafo obese 5 3e videtur inesse insuave aliquid et inelegans : nec admodum dubito quin alius quivis scriptor addi- disset voculam aliquam, qua orationem suam orna- torem reddidisset. Nec magis placet locus ille (ibad.), ubi seriptor angelum ita cum Josepho coilo- quentem faeit: Mà pe6x0d; παραλαβεῖν Maocxa τῆν queeixs του κ δ᾽ ἐκεῖνο ἐιϑυεχϑᾷς ὅτι ommacac; x75 συσκιέσει" τὸ KampTX uS. iate; γὰ2 πγασς- “ον ῆς 20 προς, οἷο. Noli timere accipere Marurm conjugem tuin, neque illud cogitareris obembraturum te peccatum absonis quubesdam comments. Nam weca£tws es jestus. aom est autem, etc. Nam lud qualem : Ἐς νοῖχ ὅς: rxomzian WMaacxa τοῦ lux 2-2. umile sumptum sit *. probe seio : sed reli- p qua uix legantur. nescio. nisi forte in apocryphis «ubusdam seriptur:s quibus auctor ado ioco maandeste wsums est. ob alque ilipsum ex usidem fantbes hamsisse merito eredi potest. At Basilius πὲ veras Scripturas assaluo versabat in manu. :ta apocripha: mon legebat : aut si legeret, eas tanto- per^ cocceciaebat wt ipsis ub semper puduerit. Bax srsqucacarsenptorem aliquid mutuxtum fursse ex ajacrvjàm : munc δὶ ei contigisse atflirmare ib Beronym. in Metth. lib. 1, cap. t. 33 PRAEFATIO. 3& possum. Ejus hec sunt verba (pag. 600: Δηλοῖ δὲ A quee mihi discipliceant, nihil tamen me magis mo- x«l ἣ κατὰ τὸν Ζαχαρίαν ιστορία, ὅτι μέχρι παντὸς παρθένος ἡ Μαρία" Λόγος γάρ τίς ἐστι, χαὶ οὗτος EX παραδόσεως εἰς ἡμᾶς ἀφιγμένος, ὅτι ὁ Ζαχαρίας ἕν τῇ τῶν παρθένων χώρᾳ τὴν Μαριὰμ χατατάξας μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου χύησιν, ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων χατέφο- νεύθη μεταξὺ τοῦ ναοῦ xai τοῦ θνσιαστηρίον, ἐγχλη- θεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὡς διὰ τούτου χατασχενάζων τὸ παράδοξον ἐχεῖνο χαὶ πολνύμνητον σημεῖον, παρθένον γεννήσασαν, καὶ τὴν παρθενίαν μὴ διαφθείρασαν. Decla- rat autem et Zacharis historia, Mariam perpetuo virginem permansisse. Ferunt enim, et id ez tra- ditione ad nos usque pervenit, Zachariam cum Ma- fiam in virginum loco post Domini partum posuts- set, templum inter et aram occisum a Judaeis fuisse, videlicet accusatum a populo, quod hac ra- tione confirmaret admirabile illud et percuam de- cantatum signum, virginem peperisse, nec tamen virginitatem corrupisse. Mirum videri debettantas jneptias in re seria dici potuisse: nec minus mirari subit ejusmodi orationem tam diu Basilio Magno fuisse tributam. Olim caput vicesimum quintum Matthei exponens Hieronymus, similem fabellam confutavit. Cum ergo venisset ad eum locum, ubi mentio fit ejus Zacharie, quiintertemplum etaltare occisus est, quereretque quis sit iste Zacharias, ita loquitur : AiiiZachariam patrem Joannis intelligi volunt, ezquibusdam apocrypghorum somniis appro bantes, quod propterea occisus sit, quia Salvatoris pradicarvit adventum.Hocquiade Scripturis non ha- bet auctoritatem, eadem [acilitate contemnitur, qua probatur. Certe due ille fabellz ita inter se conve- niunt, utex uhoeodemque fonte profectz» esse vide- antur. Ego autem male de Magnoillo Basilio existi- mare mihi viderer, si eum putarem tam feede somni- asse, ut pro veris apocryphorum somnia narrarit. Ubiet illud preterea notari potest, auctoris senten- tiam nihilexhoc commentojuvari.Nam probareins- tituerat Mariam virginitatem illibatam semper ser- vasse: id quod non probavit. Etsienim in ordinem virginum allecta fuisset Maria, etiam post Domini partum, tamen semper queri posset, utrum in eo gradu quem consecuta fuerat, ad mortem usque permanserit. Etenim si paulo post Domini partum ab eo ordine exciderit, aliosque liberos ex ea susceperit Josephus, ipsam non semper virginem exstitisse constat. Quare si auctor firma ratione probare vellet, Mariam semper virginem fuisse, non satis erat dicere, eam in virginum loco a Zacharia post Domini partum positam esse, sed ostendere debuisset, ipsam in eo ordine in quo semel fuerat collocata, usque ad extremum spiritum perseve- rasse: id quod non prestitit. Auctorem in re simili ἃ SCOpo errasse jam vidimus: Basilius autem unus omnium felicissime attingere scopum novit,et cum semel aliquid sibi probandum proposuit, nunquam aliud probat. Porro cum multa sint in hacoratione, (a) Hom. 6 in Hez., p. 55 et seq. vit, quam quod de cometis dicitur. Verba auctoris sunt heec (pag. 601): Οὐ μὴν οὐδ᾽ ἐχεῖνο τοῖς περιέργως τὰ χατὰ τὸν τόχον ἐχλαμδανουσιν εἰπεῖν ὑπάρχει, órt ὁ ἀστὴρ τοῖς χομήταις παραπλήσιος ἦν, οἶπερ μάλιστα δοχοῦσι βασιλέων διαδοχὰς δηλοῦντες χατ᾽ οὐρανὸν ἴστασθαι. Neque vero iis qui curiose expo- nunt qua ad partum vertinent, illud dicere licet, stellam fuisse cometis assimilem, qui mazime ad significandas regem successiones videntur in calo consistere. Certe ita videri potuit cuivis alteri po- tius quam Basilio Magno. Etenim is non erat, qui autcrederetregumsuccessiones cometis significari, aut ad id credendum alios induceret. Ita enim er- rores genethliacorum atque commenta confutat, utejusmodi cometarum fabulam tantum non nomi- natim repudiet. Pauca ex multis referam (a). Sic igitur loquitur : Οἷα δὲ x«i τὰ ἀποτελεσματιχά ; Ὁ δεῖνα οὖὗλος, φησὶ, τὴν τρίχα, καὶ χαροπὸς, Κριοῦ γὰρ ἔχει τὴν ὥραν" τοιοῦτον δέ πως ὀφθῆναι τὸ ζῶον" ᾿Λλλὰ χαὶ μεγαλόφρων, ἐπειδὴ ἡγεμονιχὸν ὁ χριός" xal προετιχὸς, xal πάλιν ποριστιχός, ἐπειδή τὸ ζῶον τοῦτο χαὶ ἀποτίθεται ἀλύπως τὸ ἔριον, χαὶ πάλιν παρὰ τῆς φύσεως ῥαδίως ἐπαμφιένννται" ᾿Αλλὰ xol ὁ Ταυριανὸς τληπαθὴς, φησὶ, x«i δουλιχὸς, ἐπειδὴ ὑπὸ ζυγὸν ὁ ταῦρος" Καὶ ὁ Σχορπιανὸς πλήχτης διὰ τὴν πρὸς τὸ θηρίον ὁμοίωσιν" Ὁ δὲ Ζυλιανὸς δίκαιος, δίώ τὴν παρ᾽ ἡμῖν τῶν ζυγῶν ἰσότητα᾽ Τούτων τί ἄν γένοιτο χαταγελαστότερον; ..... Πῶς οὖν ἐκχεῖθεν τὰς προργουμένας αἰτίας λέγων ὑπάρχειν τοῖς τῶν ἀνθρώπων βίοις, ἐκ τῶν παρ᾽ ἡμῖν βοσχημάτων τῶν γεννωμένων ἀνθρώπων τὰ ἤθη χαραχτῃρίζεις ; ..... Τί οὖν δυσωπεῖς μὲν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀξιοπιστίας τῶν ἄστρων; etc. Quales eutem producuntur effectus ? Hujus capilli, inquiunt, futuri sunt crispi, oculive decori: Arietis scilicet habet horam namque animal iliud quodammodo tali est aspectu. Quin etiam erit grandianimo et elato, quippe penes arietem est prin- cipatus - erit et largus, et rursus quastuosus, quan- doquidem hoc animal et citra molestiam deponit la- nam, et rursus facile a natura vestitur. Sed natum in Tauro, tolerantem esse laborum dicunt, atque servilem: quoniam jugo taurus subjicitur. Quivero edi(us est sub Scorpione, erit pe» cussor,obeam quam cum isto animali habet similitudinem. Qui autem in Libranatus est, futurus est justus, propter libra- rum apud nos zqualitatem. Quid his magis ridicu- lum esse possit?... Quomodo igitur illinc praecipuas vitz humana causas proficisci doces, et ex terrenis pecudibus nascentium hominum mores ezprimis at- que ef fingis?... Quid ergo fidem ez astris tibi faciens perterrefacis nos? Qui, quod ad hominum ortum attinet, non pluris fecit astra eorumque motus, is, ut mihi quidem videtur, minime omnium dicere potuit regum successiones cometis indicari.Jam ad alia properabimus, sed si prius illud unum adje- cerimus, tantam variantium lectionum copiam in 37 PRIUEFATIO. a8 est apud justum Deum, paucorumne meminisse, an À qui Persa non fuerit, ita scripsisse. Sequitur (pag. multorum oblivisei ? Sit statera ; et qua mensura mensi fuerimus, admetielurnobis. Sipeccata plura sunt, sit peccator ; sin. justitie plures, sit justus. Unus et unus : nam omnia nostra ex abundantiori Judicantur. Et res una alba albore superatur ab : altera, et dulci, si compares, aliquid aliud dulcius est. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non quod peccatum justitia sit. Unde Filius Dei justitia vocatur. nos vero participatione justitia justi su- mus. Et Moyses lingua locutus est aliquid, quod ta- men non comprensum est historia. Quid, quoeso, hac doctrina aut pejus, aut minus Baeilianum exco- gitari potuit ? Quamlibet gravis sit lapsus viri for- lis, cito, si fides auctori habenda est, resurgit! Sed si ita est, horumque Basilius auctor sit, quomodo fieri potest, ut egregius ille doctor preeclaros illos canones ediderit, quibus ad purgandum quodlibet peccatum tam longua tamque severa poenitentia preefinitur (a)? Etenim si vir fortis, quamvis graviter peccaverit, tam facile resurgit, nihil necessari erant canones illi, quibus et fortes et debiles ad resurgendum Ium diu exercerentur. Sed quid tam novum, aut magis inauditum, non dico apud Basi- lium, sed apud eos, qui vel primoribus labris sa- cras Scripturas aitigerunt, quam illa comparatio justitie et peccati, sic ut aliquis, si peccata plura admiserit, peccator sit ; sin autem plura justitie opera fecerit, futurus sit justus ? Heec dum scribe- rem, in mentem venit cujusdam legis Persarum, quam legisse se ait homo peritissimus, idemque elegautissimus (b) : Multz olim, inquit, apud Per- 8638 legesfuisse traduntur : ex quibus facileintelligi potest,singularem quamdam ejus gentis sapientiam fisse... Erat igilurapud eositaconstitutum, ut cum quis in judicio argueretur aliquid fecisse contra le- ges, etiamsi liquido constaret eum culpe affinem esse,non ramen statim condemnaretur, sed prius in- quireretur | diligentissime in omnem illius eitam, inireturque ratio, plurane turpiter et flagitiose, an bene laudabiliterquegessisset. Tum sivincebat tur- pium numerus, condemnabatur ; sin prapondera- bantur honestis turpia, absolvebatur. Cogitabant enim, humanarum viriumnon esse, rectum cursum perpetuo tenere: habendos pro bonis viris eos, non qui nunquam peccarent, sed qui sepius honesteage- rent. Esto, lex ejusmodi vigeat apud Persas: sed ab Ecclesia Dei prorsus arceatur. Sed nos ad propo- situm referamus, nec satis habeamus locum inte- grum exscripsisse, sed ejus partes aliquas dili- gentius expendamus. lta igitur auctor loquitur : Ei πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός, εἰ δὲ πλείονα τὰ διχαιώματα, ἔστω ϑίχαιος: Εἷς xal εἷς" τὰ γάρ, etc. Si peccata plura sunt, sit peccator; si jus- titi plures, sit justus. Unus et unus : nam, etc. Quid autem sibi velit illud, unus et unus, non satis intelligo ; nec facile adducar ut credam hominem, (a) Epist. ad Amphil. 603) : Οὕτω xai oi δίκαιοί ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς à ἁμαρτία διχαιοσύνη" Ὅθεν, etc. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non ut peccatum justi- tia. Unde, etc. Cetera non improbo ; sed in illo, οὐχ ὡς à ἁμαρτία δικαιοσύνη, non ut peccatum justitia, obscuri aliquid et absoni inesse mihi videtur. Rur- sus ita statim legitur: Ἡμεῖς δὲ μεταλήψει διχκαιο- σύνης δίχαιοι: Καὶ Νωῦσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ᾽ οὐχ ἀπελήφθη τῷ ἱστορίᾳ" Καὶ ᾿Αὐραάμ, etc. Nos vero participatione justitiz justi sumus. Εἰ Moyses lingua locutus est aliquid, quod tamen non com- prehensum est historia. Et Abraham, etc. Ubi il- lud, Et Moyses lingua locutus est aliquid, quod tamen non comprehensum est historia, non belle connectitur reliquis orationis partibus: ex quo fit, ut oratio hoc loco dissoluta esse videatur. Constat igitur non ex sententiis modo, sed' ex ipsa etiam scribendi ratione, hanc concionem Basilio Magno tribui merito non posse. Auctor, antequam ad Novum Testamentum veniret, ex Veteri hoc te- stimonium protulit (pag. 605) : Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τετραπρόσωπα εἴδωλα ἐν τῳ vat τοὺ Θεοῦ θεὶς, ἵν’ ὅθεν &y τις εἰσέλθῃ, τοῖς εἰδώλοις προσχυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεχλήθη six τῆς αἰχμαλωσίας: Nam et Manasses qui idola quadruplicem faciem habentia in tem- 2 lo Dei collocarat, ut undecunque quis ingredere- tur, idola adoraret, acta panitentia revocatus est ex captivitate. In eo autem peccavit auctor quod locum Veteris Testamenti non indicaverit. Nam C ubi Seripturarum ejusmodi idolorum quadru- plicem faciem habentium mentio fiat, hodieque ignoratur; nec dubium esse potest, quin hec hi- storia ex alio aliquo fonte hausta sit. 19. Posteaquam scriptor testimonia aliquot e Ve- teri Testamento retulit, e Novo quoque nonnulla excerpenda esse judicavit. lta igitur de adole- scente prodigo loquitur (ibid): Ἐδέξατο, καί φησι" θύσατε ταῦρον, x«i στολὴν ἐξενέγχατε, xoi ταύτων ᾿ἀρχαίαν, x«l ϑαχτύλιον ἐν τῇ χειρί' Ταῦτα πάντα D παρερμῃνεύεται μέν, δηλοῖ δὲ συντόμως τήν προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένον, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει" Εἰ δέ, οἴο. Excepit [pater filium], et ait Ὁ Mactate laurum, et stolam afferte, eamque pristi- nam, et annulum in manum ipsius. Hac omnia in aliam quidem sententiam exponuntur ; sed tamen compendio significant bonam suscipientis cohorta- tionem, non ad ea qua volo, sed ad ea qua dicit. Quod si, elc. Quibus ex verbis quomodo idoneaali- qua sententia effici possit, alii viderint : ego monere satis habebo, ejusmodi scribendi rationem etinep- tam et obscuram in summum virum Basilium non convenire. Cum auctor multa dixisset de adole- scente prodigo, tum demum Petri et Pauli mentio- nem facit, hoc modo (pag. 6060): Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖ: ται, καὶ χεῖται ἐν θεμελίῳ, Παῦλος ἀπὺ διωχτῶν χήν ρνξ. 'AXX ἐνταῦθά ἐστι ζήτημα: ᾿Αλλὰ τί λέγει (b) Μυγοί., Var. lect. lib. vui, c. 25. 39 PEUEFATIO. 40 αὐτός" 'Iàc00g Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν χόσμον ἅμαρ- À χαμάτων ; Οὐχ ἀγγελοὶ ἐσμεν, αλλ ἄνθρωκοι. Καὶ τωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγὼ" Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροῖ, ἵνα δείξῃ τὸ μέγεθος τῆς χάριτος" ᾿Αλλὰ Πέτρος εἰπὼν xai εὐλογηθεὶς, εἰπὼν' ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, x«l ἀχούσας, ὅτι" Πέτρα εἶ, ἐνεγκωμιάσθη" Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς -Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα" Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος, Πέτρος δὲ διὰ τὴν πέτραν" Petrus ter negat,tamen in funda- mento collocatur. Paulus ez persecutoribus factus est pre dicator. Sed hic quastio est. Quid autem dicit ipse? « Jesus Christus venit in. mundum, ut peccatores salvos faceret, quorum primus sum ego * » Declarat suum ipsius vitium, ut gratie magnitudinem ostendat. At dixerat Petrus, et benedictionem consecutus fuerat ; dixerat : « Fi- lius es Dei altissimi ?* ; » cumque audisset, « Petra es, » praconio nobilitatus est. Quanquam au- tem petra est, non ut Christus petra, ut Petrus petra. Christus enim vere petra est inconcussa : Petrus vero propter petram. Ubique abjectum est dicendi genus, et humile ; sed preterquam quod hoc loco sermo humilis est et abjectus, aliqua di- cta sunt ineptissime. Quid enim illa loquendi ra- tione, ἀλλὰ Πέτρος εἰπὼν xal εὐλογηθεὶς, εἰπὼν ὅτι, at Petrus locutus, οἰ benedictionem consecutus, locutus, aut ineptius est, aut absurdius ? Fortasse non videbuntur meliora quz sequuntur, ὡς Πέτρος πέτρα, ut Petrus petra. Scriptorem quaestionem quamdam hic proposuisse, nec tamen imitatum fuisse bonos scriptores, qui, cum queestionem ali- πίπτομεν χαὶ ἐγειρόμεθα, χαὶ πολλάχις τῆς αὐτῆς ὥρας.... Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος t ἄφεσις, καὶ δια- φορὰ ἦν ἐν ty ποιχιλία' ᾿Αλλὰ ἐπειδκ" Unumne malum reputat Deus, multa vero bona nonreputat * Quot martyres qui primum negarant, rursus redinte- grata pugna cladem resarsere? Sed negarant non animo, sed lingua. Caronamqueinfirma est . Excidit qui abnegat, rursus cum confitetur, instauratur. Nec enim mala observat Deus, bona vero nullo loco numerat: Et cum quis torqueretur, scepenumero cessit, cum ferre non posset, non commutans volun- tatis propositum, sed labore victus : at dimissus, ac requiem nactus, restauratur. Servabiturnedictum breve adversus illum, tormenta vero non enumera- buntur ? At Deus judez est, non hominum audacia. Audes legem praescribere Deo, quiinfirmitatem no- vit, et suppeditat auxilium, dabitque victoriam? Quot sunt qui post vitam malam martyrium sust&- nuerunt ? Num quoniam cupiditas illerit, privabun- tur laboribus ? Non angeli sumus, sed homines, et cadimus et resurgimus, idque sepenumero kora ea- dem... Quod si nemini qui peccasset, daretur venia, esset discrimen in varietate. Quot voces, tot fere peregrinitatis atque νοθείας argumenta. Unumne maium, inquit, reputat Deus, multa vero bona non reputat ? ta est, unum malum aliquando reputat Deus, multa vero bona non reputat ; neque id ignorare potuit Basilius. Noverat cniin doctor egre- gius, hominem nonnunquam ob unicum mortale quam instituunt, ejus rationem paucis explanant, C peccatum justo Dei judicio et deseri et periret Sed dissimulare volui. Magnus ille dicendi magister quisquis est, aliquando post ita loquitur (p. 607) : Μέγας ἦν ὄντως 'Αδραάμ' οὕτως ἦν μέγας, διότι γῇ ἐστι xai σποδός" Vere magnus erat Abraham : tantus erat, quoniam terra est et cinis. Ubi non obscu- rum est vocem διότε positam fuisse pro ὅμως, ut sit, tamen terra est cinis. Cum scriptor talia supe- rius de multiplici justitia dixisse non satis haberet, ita persequitur (ibid.): Τὸ μὲν ἂν λογίζεται xaxóv, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογέζεται Θεὸς ; Πόσοι μάρτυ- ρὲς πρῶτον ἀρνησάμενοι, τὸ δεύτερον ἀνεχαλέσαντο τὴν ἧτταν : ᾿Αλλ᾽ ἀρνησάμενοι, οὐχὶ τῇ διανοια, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ" Ἢ σὰρξ γὰρ ἀσθενής" ᾿Απαρνού- μενος ἐκπίπτει, πάλιν ὁμολογῶν ἀναχαλεῖται': Οὐ “ἀρ τὰ χαχὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ χαλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βατσανιζόμενός τις, πολλάχις ἐνέδωχε Bá 6vsy- xo, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον: ἀλλὰ χατ- ἐνεχθεὶς καὶ ἄνετιν ἀναχαλεῖται: Τὸ μιχρὸν ῥῆμα γυ)αχθήσεται αὐτῳ, αἱ δὲ βάσανοι οὐχ &pt- θμηθήσονται , ᾿Αλλὰ Θεὸς χριτὴς, οὐχ ἀνθρώπων ἢ τόλμα’ Τολμᾷς νομοθετεῖν Ote ὃς οἶδε τήν ἀσθέ- ψεύχν, καὶ “χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, xoci δώσει τὴν νί- X57; Πόσοι οὐκ ἀπὸ χαλοῦ Dt. ἐμαρτύρησαν ; "Apa ἐπει7ὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσονται τῶν λαξὼν * I Tim. 1, 15, * Math. xvi, 16 et 18. (a) Tom. 1], bom. 19, n. 7. audiendus est ipse, qui cum quadraginta marty- rum laudes celebraret, ita de misero quodam mi- lite locutus est (a) : Ὡς δὲ ot μὲν zyvizovzo, ὁ δὲ ἐπε- τήρει τὸ ἐχύησόμενον, εἶδε ὑέχια ξῖνον, δυνχμεις τινὰς ἐξ οὐρανῶν χατιούσας, χαὶ οἷον παρὰ βασιλέως δωρεὸς μεγάλας διανεμούσας τοῖς στρατιῦταις" — mi τοῖς μὲν ἄλλοις πᾶσι διξζοουν τὰ δῶρχ, ἕνα δὲ μόνον ἀφξχαν ἀγέραστον, ἀνάξιον χοίνασαι τῶν οὐρανίων τιμῶν: ὃς εὐθὺς ποὸς τοὺς πόνους ἀπαηορεύσας, πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀπηυτομολχσεν: Ἐλεεινὸν θέαμα τοῖς διχαίοις, ὁ στρατιῶτες φυγὰς, ὁ χροιστεὺς αἱ- χμάλωτος, τὸ Χριστοῦ προούατον δκοιχλώτην" χαὶ τὸ γε ἐλεεινότερον, ὅτι xai τῆς αἰωνίον Lun; διχμαοτε, xxi οὐδὲ ταύτης ἀπέλαυσεν, £202; αὐτω τς σαρχός ἐν τῇ προσόολη, τῆς θέομης διαλυθεισης Ναὶ ὁ μὲν φιλόζωος ἔπεσεν ἀνομέῆσας διαχενῇς, ὁ δὲ, εἰς. Cum au- tem ii decertarent,custos vero eventum observaret, spectaculum mirum vidit, virtutes quasdam e celis descendentes, et velut a rege munera magna distri- buentes - que aliis quidem omnibus dona dispertie- bant,sed tamen unumreliquerunt non donatum. in- dignum eum judicantes honoribus calestibus : qui statimob dolorem cedens,transfu git ad adversarios. Miserabile spectaculum justis; miles transfuga, vir 41 PRAEFATIO &2 strenuissimus captivus, direpta a lupo ovis Christi: À ullo tentationum impetu vulnerari poterat.... Et atque illud miserabilius, quod et eternam vitam amisit, el ne hac quidem fruitus est, carneipsius ad calorisaccessumstalim ezsoluta.Et hicquidemvite amans, frustra admisso scelere cecidit : lictor vero, etc. Ecce unus miles, multiplici justitia quasi onu- stus, qui diu pertulerat vim tormentorum, qui tan- tum non ad mortem usque restiterat, qui tantum non fuerat coronatus, semel negavit, et in sempi- ternum tempus periit. Non comparantur cum malis bona, neque numerantur : at Deus justo et arcano judicio semel lapsum militem pcenis eternis ad- dixit. Quomodo ergo Basilius, a quo hujus militis historiam audivimus, dicere potuisset que in controversa hac oratione leguntur : Quantumvis sane cadat fortis, cito resurgit, cum ipse hoc mili- tisexemplo docuerit virum sirenuissimum cecidisse, nec tamen unquam resurrexisse ? Quomodo rursus ita loqui potuisset: Quid enim vis, unumne pecca- tum imputari sanctis, an justitiam multam? Fecit peccatum, at fecit etiam justitias multas. Quid ju- stum est apud justum Deum ,paucorumne meminis- se, an multorum oblivisci ?...... Si peccata plura sunt, sit peccator : sin justitie plures, sit justus, cum ipse narret militi justo (nisi enim fuisset jus- tus, ejus exemplum justis non fuisset propositum) imputatum esse unum peccatum, non justitiam multam ? Rursus quomodo ita scribere potuisset: Et cum quis torqueretur, sepenumero cessit, cum ferrenon posset, non commutans voluntatis propo- verospiritualibus oculis circumcurrentem diabolum cum cerneret, concitantem alium ad lugendum, adjuvantem alium ad persuadendum, plorantibus quidem illud Domini verbum dizu : « Nolite flere super me !9, » sed flete super hostes Dei, qui in pie- tatis cultores talia audent, quique per hanc ftam- mam quam ad nos comburendos accendunt, gehen- "/P ignem sibimet parant.... Aliis vero, qui ut lin- gua negaret suadebant, respondit, linguam que a Christo creata erat, quidquam in Conditorem loqui ton posse. « Corde enim credimus ad justitiam, ore vero confitemur ad salutem 1!..., » quomodo igitur negabo Deum meum quem a puero adoravi? Nonne horrescet calum desuper ? nonne obscurabuntur B 7nea causa sidera? num tellus me ullo modo susti- nebit ? « Nolite errare, Deus non irridetur 1*3. » Ez ore nostro nos judicat, ez verbis justíficat, ezque verbis condemnat. Annon legistis tremendam hanc Domini comminationem 1 « Qui negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in calis est!*. » Cur autem hac simulem sua- detis ? ut mihi quidpiam ez tali arte comparem? ut paucos dies lucrifaciam ? at jacturam faciam totius &aternitatis : ut effugiam carnis dolores? sed nequa- quam videbo bona justorum. Perire solerter, et as- tute ac dolose zternum sibi supplicium accersere, manifesta fuerit dementia. Hec, et si longiora, hoc loco referre libuit, ut utriusque doctrina, Basilii et auctoris, altera cum altera commodius comparetur, .situm, sed dolore victus, quasi res nihili sit, si quis c utque ex sententiarum diversitate plane constet ob dolorem fidem neget, cum ipse tradiderit mili- tem, qui dolore victus cesserat, tamen vitam eter- nam amisisse. Sed ad locum, quem ultimo loco proposuimus, redeamus. [ta igitur auctor loque- batur: Πόσοι μάρτυρες πρῶτον ἀρνησάμενοι, τὸ δεύτερον ἀνεχαλέσαντο τὴν ἧτταν ; ᾿Αλλ᾽ ἀρνησάμενοι, οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Quot mart res qui primum negarant, rursus redintegrata pugna cladem re- sarserunt ? Sed negarant non animo, sed lingua, Quasi vero parum esset lingua negare, modo non negaretur animo. Longe alia est doctrina Basilii, cujus hec sunt in ea quam de martyre Gordio habuit oratione (a) Jam igitur beatum hunc virum morti ad vitam properantem circumstantes amici cum gemitibus amplectebantur, ac extremam salu- tem dicebant, atque effusis ferventibus lacrymis, precabantur ne semet (raderel igni, ne suam absu- meret juventutem, ne jucundum hunc solem dere- linqueret. Αἰ consiliis ad persuadendum idoneis eum decipere nitebantur : Nega. verbo solo : in animo vero, ut voles, serva fidem. Ulique non atten- dit Deus linguam, sed loquentis mentem. Ita enim tibi licebit etl judicem mitigare, et Deum propitium reddere. At ille inflezibilis erat et indomitus, nec 10 Luc, xxi, 28. !! Rom. x, 10. (a) Hom. 18, n. 6 et 7. PATROL. GR, XXXI. 13 Galat. vi, 7. hanc de qua controversia est, orationem Basilio tribui merito non posse. Et vero Basilius, qui ea. que edidimus dicentem Gordium induxit, quomodo ita loqui potuisset : Quot martyres, qui primum negarant, rursus redintegrata pugna cladem re- sarsere ? negarant autem non animo, sed lingua, tanquam si res levis sit lingua negare. Preterea li-- benter quererem ab auctore, si viveret, quot sunt, qui cum semel negassent, nunquam redintegrarunt pugnam, nec unquam cladem resarserunt. Velim ' autem illud notetur maxime, militis exemplum a Basilio proponi non peccatoribus, sed justis (spe- ctaculum, inquit, jus(is miserabile) : sic ut simulet perniciosam illam auctoris de muliiplicijustitia sen- D tentiam funditus evertat, et justos moneat ut ca- veant sibi, ne forte et ipsi ob unicum scelus eterno igni tradantur. Sed, ut jam dixi, si nihil aliud impe- diretquominusoratio hec Basilio tribueretur,ipsum certe dicendi genus per se satis esset : quod rursus ex ultimo loco confirmari potest. lta enim locutum auctorem vidimus, x«i βασανιζόμενός τις πολλάκις ἐνέ- δωχε μὴ ἐνεγχὼν, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον, et cum quis torqueretur, sQpenumero cessit, cum ferre non posset, non commutans voluntatis pro- 18 Matth. x, 33. 43 PRAEFATIO. bh positum, sed labore victus: ubi lllud, ov τὴν προθυ» Α in aliis suis orationibus unquam usum fuisse non μίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον, per ellipsim dictum, violenti aliquid et inusitati pre se fert. Basilius cum de misero illo milite loqueretur, ita superius scri- pserat, πρὸς τοὺς πόνους ἀπαγορεύσας, non per ellip- sim, τοὺς πόνους. Mox sequitur : Ei δὲ οὐδενὸς ἀμαρ- τήσαντος ἢ ἄφεσις, à διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλίᾳ" quod si nemini quipeccasset, daretur venia, discrimen essct in varietate : quod et obscurissimum et ineptissi- mum esse nemo non videt. Scio quidem doctissi- mum virum Combefisium ut alios quosdam ita hunc ultimum locum emendare voluisse: sed cum id non feceritex veterum librorum auctoritate, sed de suo, emendationum illius non habenda est ratio, magis- que vellem fassus fuisset, id quod res est, hanc ora. tionem optimi scriptoris Basilii non esse. Tunc enim p deeaemendandanon tantopere laborassetnec ei mi- rum fuisset malum auctorem male mala scripsisse. S VII. De homilia adversus eos qui calumniantur nos, quod tres deos colamus. 20. Hancorationem nemo hactenus, quod sciam, in spuriis posuit. Tillemontius (a), ubi alias ora- tiones recenset, de iisque judicium profert, hujus vix meminit, sed sic tamen, ut alio loco ipsam Ba- silio aperte tribuat. Ego autem ob argumenti gravi- tatem optabam phrasim atque sententias Basilio Magno dignas in hac oratione invenire : sed quo magis eam legi, eo magis mihiipse persuasi ipsam indignam esse, que tanto viro tribueretur. Apud Basilium omnia propriis et accomodatis ad id quod agitur vocibus exprimuntur: et, ubi non exspectes, aliquid plerumque recondite eruditionis latet. Nusquam Basilius sui dissimilis est : sed ubique se prestat eum, qui jure oratorum optimus habitus sit. Preetereaque illius oratio ita naturalis est, ut nihil preter exspectationem audias : sed omnia tam apte tamque convenienter inter se connectun- tur ut fateare necesse sit nihil aut melius aut convenientius dici potuisse. Horum autem nihil in hac concione inveniri, omnes, opinor, facileintelli- gent, si eam paulo attentius legere voluerint. Interea ego loca quiedam, quibus maxime hec oratio sus- pecta reddi possit, ut occurrent, in medium addu- cam.Primum igitur sub principium orationis ita lc- gitur (pag. 609): Διὸ εἰ ὁ ἀγαπητὸς μισεῖται, τί μέγα ci ἡμεῖς τοῦ μέσους ἀξιούμεθα παρ' ἀνθρώποις͵ οἷς περισσεύει Ὦ τὸ χτῆμα τοῦ μίσους: Quapropter si dilectusodio ha- betur, quid est magni si nos apud homines, apud quos odii possessio abundat, odio digni habeamur? Due hz voces, ἀγαπητός et χτῆμα, mihi non viden- tur satis sapere morem ac ingenium Basilii. Fortasse Basilius, cum Psalmos interpretaretur, voce simplici ἀγαπητός uli potuit ad unigenitum Dei Filium significandum : sed ipsum hao ipsa voce sola et simplici ad eumdem indicandum 15 Eccle, 1x, 17. (a) Tom. 1X, p. 301 et 263. puto. Vox vero κτῦμα idcirco displicet, quod ad hunc locum non satis accommodata esse videatur, Qui enim illud audit, οἷς περισσεύει τὸ χτῦμα τοῦ μίσους, apud quos abundat possessio odii, is, si in legendis Basilii libris diligenter versatus sit, statim, nisi valde fallor, novum quiddam et peregrinum audire sibi videbitur. Totuui illud (ibid.) : Tí; μοι docet θέατρον τὲν οἰχουμέν᾽ν ἅπασαν, καὶ φωνὸν σάλπεγ- γος εὐτονωτέραν, xai θρήνους Ἱερεμίον, x«i δάκρνον δαψιλὲς χαταῤῥῆξαι καρδίαν ὀδύναις συντετριμμένην, καταχέασθαι κόνιν τὲν νῦν ix τῆς ἀτιμίας ἡμῖν χαταχῆχν- μένην, πενθῦσαέ τε τὸν xotviv συμφοραν ; ὅτι ἐπιλέλοιπεν ἢ ἀγάπη ἡ ῥίζα τῶν ἐντολῶν. Quis mihi dabit theatrum universum orbem terrarum, et vocem tuba validio- rem, et lamen(ationes Jeremiz, et lacrymas uberes, quibus cor doloribus contritum dirumpam, pulve- remque nobis nunc igniominiose aspersum per- fundam, et deplorem calamitatem communem ? quippe defecit mandatorum radix charitas : totum, inquam, illud fragmentum in hominem grandiloquum convenire potest, non in Basilium Magnum, qui omnia eloquentie ornamenta cum fira quadam simplicitate solertissime conjungere solet. Et ut magis intelligatur quan: alienum sit a Basilii moribus ejusmodi dicendi genus turgi- dum et inflatum, exemplum unum ex quo de alis judicari possit, in medium proferre non pigebit, Etsi igitur Basilius sepe Christianorum inter se dissensiones ac jurgia memorat, tamen C libro De Spiritu sancto copiosius et accuratius quam aliis locis miserabilem illum Ecclesie sta- tum describit. Ergo sicubi, illic maxime tumido illo loquendi genere uti Basilium decebat : sed ta- men ne ibi quidem turget illius oratio, at simplex est, ei ab omni emphasi alienissima. Postquam enini tot ac tanta mala recensuisset, hoc modo lo- quitur (5) : Διὰ ταῦτα λυσιτελεστέραν τοῦ λόγον τὲν σιωπὴν ἐτιθέμην, ὡς οὐ δυναμένης φωνῆς ἀνθρώπον διὰ τοσούτων θορύδων εἰσαχονσθῆναι. Εἰ γὰρ ἀληθῇ τὰ "Ex- κλησιαστοῦ ῥήματα, ὅτι λόγοι σοφῶν ἐν ἀναπαύσει ἀχούον- ται, πολλοῦ ἂν δέοι πρέπειν τῇ νῦν χαταστάσει τὸ περὶ τούτων λέγειν. Has οὗ res silere utilius judicavi, quam loqui, tanquam hominis vor per tantos tumultus exaudiri non possit. Nam si vera sunt, quz dixit Ecclesiastes **, verba sapientum in quiete audiri, plurimum abest, ut in Aoc rerum statu. de his loqui conveniat. In eo quem mox exscribam loco variant inter se libri, nam aliquot codices et editi ita habent (pag. 609): Τούτον γὰρ ἔνεχα ἐχεῖνοι τὰς πανηγύρεις ταύτας ἐμὴη- χανήσαντο, ἵνα τὴν ἐκ τῶν χρόνων ἐγγινομένην ἀλλοτρίω- σιν διὰ τῆς τῶν χαιρῶν ἐπιμιξίας ἀνανεώσωσι, χαὶ τοὺς τὴν ὑπερορίαν οἰχοῦντας ἔνα τοῦτον χαταλα.- 6óvrag τόπον, ἐαντοῖς ἀρχὴν φιλίας x«l ἀγώπης (5) Lib. De Spiritu S., cap. 30. 4s | PRAEFATIO. 40 τὴν συυντχίαν παρέχοιεν : sic vero vetus liber Har- A προφανοῦς, ὅτι ἡμεῖς ἐσμεν οἱ τοὺς leanus, ἵνα..... ανανεοῦσθαι..... παρέχειν. Neu- tram autem loqueadi rationem arbitror satis ido- neam esse. Etenim si legas, ἵνα... ... ἀνανεώ- σωσῖ........ παρέχοιεν, ita scribi oportuisset, x«& oi τὴν ὑπερορίαν οἰχοῦντες, ἕνα τοῦτον χαταλαδόντες τόπον, eic , nec aliter scripsisset Dasilius : sin legas, ἕνα...... ἀνανεοῦσθαι....... παρέχειν, non erit quidem causa ulla, cur voces οἰκοῦντας et χαταλα- δόντας reprobentur, sed alium quemvis potius au- ctorem loquentem induces quam Basilium, apud quem, opinor, vocula ἵνα cum infinitivo conjuncta non invenitur. Sed, quod multos magis movere poterit, illud, ἀνανεοῦσθαι οἱ παρέχειν, videtur emendatio esse librarii alicujus, qui cum videret VOCes οἰχοῦντας οἱ χαταλαθδόντας necessario infini- tivum exposceere, pro ἀνανεώσωσι et παρέχοιεν Scripsit ἀνανεοῦσθαι et παρέχειν. Cum enim unicus duntaxat liber vetus habeat ἀνανεοῦσθαι et παρ- éycv, alii autem omnes habeant ἀνανεώσωσι et παρέχοιεν, non immerito auctor ipse ita scripsisse putandus est. Satis de verbis hujus periodi : nune de ipsa sententia loquamur. Quod igitur scriptor ait, adinventos fuisse conventus, ut animorum alie- natio renovetur, id non prudenter dictum est. Dici oportuerat fieri conventus, non ut ejusmodi alienatio instauretur, sed ut penitus e medio tolla- tur. Nam renovanda erat pax atque concordia : alie- natio vero, quce pacem atque concordiam interrupe- rat,prorsus abolenda.Quare cum seriptoritalocutus est, videtur aliud cogitasse, aliud expressisse. Non enim dubito quin voluerit dicere, renovandam esse concordiam,sed dixitrenovaridebere alienationem. Aliquanto post cum auctor significare vellet, accu- sari se a qnibusdam, quod multos deos introduce- ret, ita loquitur (pag. 610) : Μαρτυρήσατε τῇ ἀληθείᾳ xxi ἡμῖν, πρὸς τοὺς ἐπιθρνλλοῦντας τὰ τοιαῦτα, ὅτι ἄρα ἡμεῖς τὴν παλαιὰν δωρεὰν ἀνενεωσάμεθα. Reddite testimonium veritati et nobis, adversus eos qui talia. divulgant, videlicet quod nos do- num velus instauravimus. Ubi nemo non videt vocem δωρεάν improprie et inepte ad id significan- dum positam fuisse: alius quivis, eorum saltem qui apte loqui student, voce πλάνη aut simili usi fuissent, adversus eos qui talia divulgant, videlicet D quod errorem veterem ins(auravimus. ln eo quoque quod mox subjiciam, auctor, quiquis est, longis- sime discessit a consuetudine Basilii, qui non ita acerbe in suos adversarios invehi solet. Studebat vir humanissimus, non insultare suos aecusatores, sed eos ad veritatis cognitionem adducere. Eo autem, quem dico, loco ita scriptum invenitur: Τί ὑποχρύπτεις σεαντοῦ τὴν ἐπήρειαν; ψεύδη, κατηραμένε, λέγων παρ' ἡμῖν τρεῖς θεοὺς χαταγγέλλεσθαι. Quid occultas tuam ipsius calumniam? Mentiris, vir ezsecrande, cum ais deos ires a nobis pradi- cari. K& auctor persequituP. χαὶ οὐ λεγεὲς ix τοῦ (a) Tom. II, hom. 24. χτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγοντας ἀναθεματέζοντες. Ταύτην τὴν χατηγορίαν δέχομαι" ἐπὶ τούτῳ TUp x«i ξίφος ἐχονὴ- μένον ὑφίσταμαι" xà» ὁ τρόχος χκαταῤῥάσσῃ, κἂν βασα- νιστήρια ἐπ᾿ ἐμὲ χινῆται, ἐν τῇ αὐτῇ πληροφορίᾳ δέχο- μαι τὰ βασανιστήρια, ἐν Xj x«l οἱ μάρτυρες οἱ ἐνταῦθα χείμενοι τῶν στεφάνων δξιύθησαν. Nec aperte dicis nos ipsos esse, qui eos qui Spiritum sanctum crea- turam dicunt, anathemate ferimus. Hanc accusa- tionem admitto ^ eam ob causam ignem subibo et gladium ezacutum - sive rota collidat, sive tor- menta in me moveantur, eadem animi persua- sione perferam tormenta, qua martiyres hic Jacentes coronas consecuti sunl. Prevideo qui- dem non defuturos, quibus hec verba primo as- B pectu valde admodum placitura sint, quique ipsa inveniant dignissima, que Basilius Magnus pro- nuntiarit, cum a viro, qui animo excelso esset et elato, prolata fuisse negari non possit: sed tamen illi ipsi, si rem attentius considerarint, statim, opinor, animadvertent, hee esse verba hominis constantia atque fortitudine sua prefidentis, qui- que jaectantior videri possit. Et ut melius intelli- gant hec longius a Basilii modestia abesse, quam ut ei tribui possint, velim diligenter comparent qua hic dicuntur, cum iis quee aliis locis simili in re scripsit Basilius. Potest autem legi ea oratio cui titulus, Contra Sabellianos et Arium et Ano- m0s (a),inqua vir gravissimus modestie suae spe- cimina quedam reliquit. In hac igitur oratione Basilius pariter conqueritur instrui sibi calum- niam, in eademque pariter profitetur Spiritum sanctum creaturam non esse, nec tamen quidquam de se magnificentius pre dicat, sed simpliciter ac modeste ita loquitur (ὁ) : ᾿Αλλὰ γὰρ πάλαι ὁρῶ δυσ- ανασχετοῦντας ὑμᾶς πρὸς τὸν λόγον, xai μογονουχὶ- ἀχούειν δοχῶ, ὅτι τοῖς ὁμολογουμένοις ἐνδιατρίβων, τῶν πολυθρυλλήτων ζητημάτων οὐχ ἅπτομαι: πᾶσα γὰρ ἀχοὴ νῦν πρὸς τὴν ἀχρόασιν τῶν λόγων τῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνηρέθισται. Ἐγὼ δὲ μάλιστα ἡἠδουλόμχν, ὡς παρέλαθον ἀπλοϊχῶς,Ἠ ὡς συνεθέμην ἀνεπιτηδεύτως, οὕτω παραδιδόναι τοῖς ἀχούουσι....... Ἐπειδὴ δὲ περιεστήχατε ἡμᾶς, διχασταὶ μᾶλλον Ἢ »A ἡμᾶς δοχιμάσαι βουλόμενοι, οὐχ αὐτοί τι λαδεῖν ἐπιζητοῦντες, ἀνώγχη ἡμᾶς ὥσπεο ἐν δι- χαστηρίῳ τὴν ἀντιλογίαν προτεινεσθαι, καὶ ἀεὶ μὲν "d κρίνεσθαι, ἀεὶ δὲ λέγειν ἃ παρειλήφαμεν. Sed jamdiu sermonem nostrum moleste ferre vos video, et tantum non audire me puto, quod confessis immo- rans, questiones valde decantatas non attingam. Omnium enim aures arrecte nunc sunt, ut de Spi- ritu sancto aliquid audiant. Ego vero velim ma- zime, sicut traditum simpliciter accepi, sicut in- genue et candide assensus sum, sic et auditoribus tradere...... Quoniam autem circumstatis nos, ju- dices magis quam discipuli, qui probare nos »- Utis, non autem quidquam discere quaratig (b) Num. 4, p, 193. PRUEFATIO. &8 est velut in judicio iis qua objiciuntur A duas has orationes diligenter legerit (tom.1I, hom. , semperque interrogari, et semper que dicere. Ejusdem modestie exempla ut one, ita multis aliis locis cuique apud im Patrem videre licet. Quare mihi qui- isissimum est ita affectum fuisse Basi- menta omnia perferre paratus esset ad m Spiritus sancti divinitatem : sed non »ar, ut credam modestissimum virum audivimus, de seipso jactantius pre- Pterea inter ceteras ingenii laudes, jümus vir Erasmus Basilio tribuit, hec seritur, ipsum Seripturarum testimonia 1e admiscere orationi 585, ut gemmas n assutas, sed ibi natas dicas: quo- neptissime illud Joannis, Cum venerit ita citasset, Ὅταν ἔλθη ὁ Παράχλητος, tro. Σὺ δέ... Cum venerit Paracletus !5, 'ur. Tu vero, etc. Vir aliquis imperitus ita prepostere citare potuit, non Basilius, qui Scripture verba aptius ne noverat. Nec illud omittam, ubi egitur (pag. 611): Ὥσπερ οὐχ Ew avvaytv- Ἔρος, οὕτως, etc. Sicut non est Deus (oque una cum ipso sit ingenitus, ita, hil videri exoticum quiddam inesse. n £v pro ἐστί uti non solet. Quod si 0 sensu de aliis judicare fas esset, | quod proferam vel unicum satis esset tionem repudiandam. Is autem, quem jusmodi est (ibid.) : Διὰ τὸ σῶμα ἔλαδε « ὁ Λόγος, ἵνα μὴ χαταφλέξῃ τὰ ὁρώμενα. «pus Verbum nubem assumpsit, cor- t, ne res visibiles combureret. Pauci licam orationem ad populum haberent, lent, διὰ τὸ σῶμα ἔλαδε νέφος τὸ σῶμα ὁ i corporis, Verbum nubem assumpsit, dcet, cum in his verbis insit mystici ali- oratorium dicendi genus non deceat: nisi valde fallor, hactenus dixit, neque sterum dicet, ideo corpus ἃ Domino . fuisse, ne res visibiles combureret. Et odi Incarnationis causa mihi videtur a ominum sensu tcm aliena, ut eam nulli im in mentem venisse putem. Sed, ut ἢ teris taceam, affirmare ausim Basilium, :errimo judicio preeditum, detaminepta per somnium quidem cogitasse. For- f timebat, ne Verbum eternum, nisi nem, totum terrarum orbem Phae- mplo concremaret. ror igitur hanc concionem Basilii non licujus, qui eum imitari volueril. Mihi imile fit ejus auctorem, quicunque ille iitandam proposuisse orationem eam, jitur, Contra Sabeilianos, et Arium e qua de re vix dubitaturum puto, qui Xv, 6. 16 Joan. xrv, 16, 24). Velim autem studiosi attendant maxime ad in- signia quidam loca, que hic apponere non pige- bit. Basilius igitur sic loquitur (pag. 191 et seq.): Δεινὴ γὰρ ἀγνωμοσύνη μὴ χαταδέχεσθαι τὰ διδάγματα τοῦ Κυρίου, εὐχρινῶς διιστῶντος ἡμῖν τῶν προσώπων τὴν ἑτερότητὰ., Ἐὰν γὰρ ἀπέλθω, φησὶ, παραχαλέσω τὸν Πατέρα, x«i ἄλλον πέμψει Παράχλητον ὑμῖν. Οὐχοῦν Υιὸς μὲν ὁ παραχαλῶν, Πατὴρ δὲ ὁ παραχα- λούμενος, Παράχλητος δὲ ὁ ἀποστελλόμενος. "Ap' οὖν οὐ φανερῶς ἀναισχυντεῖς ἀχούων, ἐγὼ περὶ τοῦ Υιοῦ, ἐχεῖνος δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς, ἄλλος πεοῖ τοῦ Πνευματος τοῦ ἁγίον, x«i πάντα φύρων -:...... Καὶ μή μοι περι- δραμόντες, ὅσοι ἣ μὴ τελείως τοῖς λεγομένοις Zxolou- θήσατε, à πρὸς ἐπήρειαν ἡμᾶς περιεστήχατε, οὐ λα- B 6siv. τι παρ᾽ ἡμῶν ὠφέλιμον ἐπιξητοῦντες, ἀλλὰ λα- θέσθαι τινὸς τῶν λεγομένων ἐπιτηροῦντες, εἴπητε" δύο θεοὺς χηρύσσει....... Ἐπειδὴ δὲ περιεστήχατε ἡμᾶς, δικασταὶ μᾶλλον d μαθηταὶ, ἡμᾶς δοχιμάσαι βονλόμενοι, οὐχ αὐτοί τι λαδεῖν ἐπιξητοῦντες..... Ot δὲ χωρίζοντες Πατρὸς xai Yto9, xai τῷ χτίσει συναρι- θμοῦντες τὸ Ἡνεῦμα ἀτελὲς μὲν ποιοῦσι τὸ βάπτισμα, ἔἐλλιπὴῆ δὲ τὴν ὁμιλογίαν τῆς πίστεως... Οὕτω μὲν οὖν οὔτε χαινοτομῶ ῥήματα, οὔτε ἀθετῶ τὴν ἀξίαν" τοὺς δὲ τολμῶντας χτίσμα προσαγορεύειν, στενάζω xai οδύρομαι. Nam ingens improbitas est, non susci- pere documenta Domini, qui nobis perspicue aliam personam ab alia distinguit. « Si enim abiero, inquit, rogabo Patrem, et alium Paracletum mit- tet vobis !*, » Itaque Filius est qui rogat, Pater C est qui rogatur, Paracletus vero, qui mittitur. Nonne ergo aperte impudens es, qui cum au- dias, ego de Filio, ille de Patre, alius de Spiritu sancto, misces tamen omnia?.... Et mihi, quot- quot aut non perfecte dicta assecuti estis, aut ca- lumniandi causa nos circumstatis, non querentes ut ez nobis aliquid capiatis emolumenti, sed ob- servantes ut aliquid eorum qua dicimus carpatis, ne circumcursantes dixeritis: Prodicat deos duos..... Quoniam autem circumstatis nos, judices magis quam discipuli, qui probare nos velitis, non autem quidquam discere quaratis..... Qui enim separant a. Patre et Filio, et inter creaturas numerant Spiritum, ut baptismum imperfectum, ita faciunt confessionem fidei imperfectam.... Sic igitur neque sum verborum architectus, neque majestatem Spiritus reprobo : sed eos qui creatu- ram appellare audent, deploro defleoque. Auctor vero ita scripsit (pag. 610, 612) : Oi πλεῖστοι τῶν παρόντων χατάσχοποι, μᾶλλόν εἰσι χατάσχοποι τῶν λεγο- μένων, ἣ μαθηταὶ τῶν διδαγμάτων" xci λόγος ἐπιζητεῖ. ται οὐ πρὸς οἰχοδομὴν τῶν παρόντων, ἀλλὰ πρὸς ἐπο ἡρειαν τῶν ἐφεδρευόντων: χἂν μέν τι λεχθῇ συμθαῖ- γον ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐξοστρακιζόντων τὴν y» μὴν, ἀπῆλθε χαταδεξάμενος ὡς τὸ ἴδιον εὐρὼν παρ᾽ ἡμῖν...... Ἐχεῖ ἀντιχαταστήσονταίξ μοι οἱ τὸν ἐπ. ἡρείαν ταύτην ῥάπτοντες. ....... Τίοοονοιον ἑμοὶ πολεμεῖς ; 49 PRAEFATIO. 50 εἰ πιστευω εἰς Πατέρα, si ὁμολογῶ τὸν Υἱὸν, si μὴ ἀθετῶ À opusculum ipsi ascriptum sit. Hxc autem lucu- τὸ Πνεῦμα. Ei ὁ Τριάδα ὁμολογῶν, τρεῖς ὀνομάζει θεοὺς, ἀθετεῖ τὸ βάπτισμα, καὶ πολεμεῖ τῇ πίστει. .... σὺ δὲ ταῖς σνχοφαντίαις ἀφορμὴν εἰς ἐπήρειαν τέθεικας.... Οὐ ϑέχῃ τοίνυν τοῦ Παραχλήτον τὴν εὐεργεσίαν" ἣ οὐχὶ ὁ Κύριος αὐτῷ ταύτην τὴν προσηγορίαν πρέπειν ἐνομοθέτησε ; Πέμψω ὑμῖν x«i ἄλλον Παράκλητον. Ὁ xoi ἄλλον εἰπὼν, οὐχ ἑαντὸν ἔδειξε πρὸ τοῦ ἄλλον..... Εἰ δὲ μὴ θέλεις, ἀλλὰ φιλονειχεῖς, χαταγελῶ cou τῆς ἀνοίας, μᾶλλον δὲ χλαίω σου τὴν τόλμαν. Plurimi eorum qui adsunt, magis sunt exploratores eorum qua dicenda sunt, quam discipuli eorum qua docentur. Atque exquiritur concio, non ut cdificentur, sed ut insidiatores locum habeant calumniandi. Quod si forte di- ctum est quidpiam, quod accommodatum sit. ad cupiditates eorum qui sententiam | explodunt, abiit qui audivit, lanquam si id quod suum est, apud nos reperisset..... Illi mihi ez adverso sis- tentur qui hanc calumniam consuunt.....cur..... me bello pelis ἢ Si credo in Patrem, si confiteor Filium, si non reprobo Spiritum. Trinitatem qui confitetur, si deos tres nominet, abrogat baptis- mum, et fidem impugnat..... Tu vero inde occa- sionem arripuisti calumniandi, ut injuriam infe- Non igitur suscipis Paracleti beneficen- tiam? an non Dominus hanc ei appellationem congruere sanzit ? « Mittam vobis et alium Para- cletum 11.» Qui cum et ulium dizit, nonne seipsum ante alium ostendit ?..... Quod si nolis, sed conten- das, derideo tuam amentiam " imo potius deploro tuam audaciam. Qui ergo heec et simiiia loca inter QC se comparavit, facile intelliget eam, de qua contro- versia est, orationem ex alia imitatione expressam fuisse: sed ita tamen, ut exemplum ab archetypo distet quam longissime. Quare que similia sunt, aperte ostendunt aliam orationem ex alia deforma- tam et effictam esse : que vero dissimilia, cum multa et gravia sint, utriusque concionis non eum- dem auctorem esse manifeste probant. Et vero in utraque oratione tam diversa est scribendi ratio, ut eam discrepantiam qui non videat, suos sibi, oculos claudat necesse sit. Caeterum neminem mo- vere debet, quod hec lucubratiuncula in veteribus libris Basilii nomen preferat. Cum enim auctor, quantum in se fuit, Basilianus esse studuerit, ab eoque sententias aliquas sumpserit, nihil mirum p videri debet, si ea ipsi tributa sit. Aliquid aliud jam aggrediar, sed si prius monuero multas va- riantes lectiones in libris antiquis inveniri : cujus rei hanc esse causam arbitramur, quod librarii, qui hanc oratiunculam non satis apte conscriptam viderent, alii aliter eam emendare conati sint. 8 VIII. De homilia de libero arbitrio, 22. Cum nemo bactenus genuina Basilii opera ab adulterinis secernere sibi satis serio proposue- rit, non est quod quispiam miretur, si hoc quoque 1! Joan. xiv, 16. bratiuncula in vulgatis quidem inter homilias po- sita est : sed tamen si duorum codicum. in quibus reperitur, habenda est aliqua ratio, non homilia est, sed prologus asceticus. Ego parum interesse puto, utrum hoc opusculum homilia dicatur, an prologus asceticus : utrum Basilii sit, necne, scire magis refert. Opusculum in se dum considero, vere dici posse arbitror, nec prologum esse, neo homiliam. Illud enim (pag. 615), Μίμησαι ταύτην, ὦ τέκνον, μίμησαι, Imitare hanc, filü, imitare aperte ostendit hanc lucubratiunculam non ho- miliam, sed libellum peculiarem esse, qui unius hominis causa scriptus sit. Pretereaque Basilius cum in suis orationibus alloquitur populum, voce ἀδελφὸς, non voce τέχνον utitur. Prius auctor ita jam locutus fuerat: Τοιγαροῦν σπούδασον ἄμωμον τέχνον Θεοῦ γενέσθαι. Curam igitur in eo pone, ut fias intemeratus filius Dei ; quo testimonio confirma- tur quod diximus, auctorem, cum hec scriberet; ad unicam personam respexisse. Nec minus per- spicuum est, ipsam hanc lucubratiunculam prolo- gum asceticum merito vocari non posse, cum in ea nihil reperiatur, quod ad illud vivendi genus speciatim referri debeat; οἱ alioquin cui operi ejusmodi prologus prefigi posset, non video. Sed his omissis, ad id quod hujus disputationis caput est, festinet oratio. Auctor, quicunque ille fuit, qui hanc lucubratiunculam conscripsit, videtur sibi disputandum proposuisse de libero arbitrio : id quod judicarunt, qui breve illud scriptum edi- dere, cum ei titulum fecerint, De libero arbitrio. Basilius autem, ut notum est, in omnibus suis operibus aliquem sibi finem proponit, nec ab eo discedit vel transversum unguem, nisi prius argu- mentorum gravitate atque multitudine propositum assecutus sit : auctor vero, quisquis est, postea- quam pauca quadam de invicta vi divini auxilii dixit, prorsus aliud agit, idque ita confuse, ut quo spectaverit, nescias. Ubi igitur de libero arbitrio paucis locutus est, stalim potius quidvis aliud tractat. lta enim scribit (pag. 613) : Τοιγαροῦν εἶπερ βόύλει μαθεῖν, τίνος ἕνεχεν χτισθέντες xol τεθέντες ἐν παραδείσῳ, τελευταῖον συμπαρεθλήθημεν τοῖς ἀνοήτοις χτήνεσι, x«i ὡὠμοιώθημεν αὐτοῖς, ἀποπεπτωχότες τῆς ἀχράντου δόξης, γίνωσκε, ἐπειδὴ διὰ τῆς παραχοῆς δοῦλοι τῆς σαρχὸς τοῖς πάθεσι γινόμενοι, ἑαυτοὺς ἀπῳχίσαμεν τῆς μαχαρὶας τῶν ζώντων χώρας, καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ γενόμενοι, ἔτι ἐπι τῶν ποταμῶν Βαδυλῶνος χαθέζεσθαι " χαὶ διὰ τὸ ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ ἡμᾶς κατέχεσθαι, οὕπω ἐχληρονομῆσαμε» τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Qut verba sic vertit interpres : δὲ cupis igitur co- gnoscere, cujus gratia conditi, inque paradi- snm locati, insipientibus tandem animantibus comparati et. assimilati simus, αὖ immaculata illa gloria relapsi- sciendum est quod quoniam per inobedientiam servi carnalium concupiscen- s PREFATIO. i2 zicrwcr f 50i summis, 5s ipsos a beata citentunm re- , que osurpatur. Et vero qio ccusli) Li sccLere gnur? eatwresredduimus,atque ila in captiriatem £d uà. cd fix ina Dabylonis adhue sedemus. Et quorazm GdÀuec im Egypto detinemur, promassio- 2c rcm nondum sortiti sumus. Ita pergit auctor ΤῈΣ. 4651s e seq. : | Occ» $5e7»»f5122» τὰ L2xXX τὰς Eafll04i.F*. A3 ἔτι ἐξ: 29 ἔν τῇ τὸ -is zTESCQ, lxxx 0x15 ἔσξαυτ τῆς πῶ ἃ zzyiex τῷ ziza-t τι, Arapa τω δεῖ... τὔξυ HAE SEXT) τὰ σγαλλέσεο 732 TW 13032 TI? X::2712.... S2T» peiwrwaisrPm τὰ» rares Xrdom TI») en. Nomdanm flermen?o semeeriatzs coner mentati £x"n3:, 30d ad Ame f/^rmento neqeitiz occuprmur : PII 4)periam ἐπέ ccr mestrum sIxquese Agi Leto meomdxm Lzciuanmm sgimtanis Chruti potu: Πυ-: 50: zx σεις. τὸ ττ 1: T.o1izzUus σὰς τα τῆς γᾷξ: ΩΣ Ὁ ΈΞ, EXt ΤῊΣ £2 I22XDCl του το τες ἔχωτε:: τῶν If τῷ -εοτεστα £ podes 26 tnn mese ECHDR RON SENUBS SeTBORLOS qui super ΤΥ: owTye- mms. ef (evrons SEBATEX ZeOc DUURTUCHLICUUUCTR €e- tran habemus ἐκ cogor ^ quando on prazqneses QVüerzram 'ete. Foctasse, qc vs zivm urrui sopwee mecessikas ostenierecis 4n ADDS Amir scope se coherent. vaden-. 3punmu. iamumes. * mmm mem- bratrumewhs suum X»0X IHDONSDATIS Aurum. confuwst mlibaissumum. πὲ epeornla uDpii vem secTILESR protraheret ἔσευ τς CEX3DevLAZÓHTDUI Ww T-« wibur.-camqgdae quacmcCcleces kRrlDeT st 1f MERS, mn. etc. Lbi voce xi» werpwe aieo abatixr. Qj Ha huc quoqne Bum sacs noslurrin xc punt. cum UL 2a: 7unes e£ Boves vel eiccréer repetat, ibalews- — Bere sertberet cesceisto Wn sc*-n0 Ld Lgs m0- que τσ :— sepe repetra est qum voci zie re- θέτο ΘΔ: οὶ CeDece (ha 2rwvs asccpüIE peto, soum:erert:uemuuranurm 20h mipecoeenem áannnt — «uuim qnx ime|uccs spas rubus Jn vubratur. τοι 3Ciert, sed zEdum mra&xmumr ueseucbas — Verba iunt pol*üOseva llni: ρὲ sta wmgaunter, τόλμης. legis ilaczm wueunr zerteSUS srpUE — 3i verba maie nor se eumerenla -Dse. iünvrLe 36708 sw ni ulutü iunemdl gems. sur *k Kis sazs ixpuet ex cicc a: zDagseuiumm Ba- ᾿ erTILD Caco ἀπε ICT. sri I8» ἔαιάετυα. VÍwr— o xe cuba πὲ) ἸΟΙ͂ μόδα. Zuneng χυασείξα, ad r-Iccommz. Shan rera anc zl CTELCUEEICA rn — Bev er eomipcolam:gum rwDamn : amer axtewm ITILL i-R-l. TEXADOGICI Dgtdoem Zee τὶ ux isa. SULECIGA ANCLUI. QE ILOCIDUDS SIDE. S SeuCsdIm COER- ἧς TIGMGSEER. ταῖς τὰ τὶς TNI πτακαύπτε. xt xoa — SAlervenuCIDT. Ic OCA irbnbnm DIOC δ: XxGRCM ξεως ΞΖ ται LRUEMUE.LI τὸς 1€ τὸ ywemcoaa-x —— BAO.DIDA Ios^L τ ΣΕΙ͂ΣΙΣΙΠΙΗ͂Σ ἘΠΕῚ lLàdeuatur 7200, «Ξε τὸ oim n τῷὸ παρ τα ὅπ nacrrwxpe. ἃ. SPSTO GIlelaGI CCcungsusugr Ipse nirume nugfrema- 5 τ Ds ας Memac -XGEITE . E—mdu —ucu» Tac as, — AIO ÉILICOIUUNED KLILAGI L2 los 2024s Dew O1: ECIe- LT ZRMIER “1 TOUDSSEONO - ΑΙ ΞῺ Tir Zugtfam. τὰῶος ΕΣ Ἔα 112 DTULIGG DIL ETTSO &ORGI DTGATOER. XE I- τούτεξες ducam τας τὸν lamenup«a alnoxImr —q2 — EETECUXCI UL τα πε τῶι D IXXETG-X. iz Tc-c3xOWO. παῖδα ELT IE. DB PSA ται, ETDRERS- ἀπὸ Dc ED€- τ δῶτε c Tamara E»lür tum. DEXXÍLIGS-E LELCIA. PaacimedK ame T RE &---— -— τὰς xiu—mmc: τὰς ἴαχιηπο τῷ dBasu- τιὸ kcuac«. τοῖς &cmaT-Laic— o icu GE. COCHOBTONS : Ξε. τς Jum werha Ix Latine rehinlt interpres - — Pmguenóuu: "munus rsC Immun? siper Σερνκάσαι JDumurum mumms peuas eiectum. ττηαὰξ wucendoCumm — 66 ADuüscwm. ἐς ΟΣ ΟΣ GPUuER «τ AERE, Jeu smt. prpuüss qui ὃς (mcrwm Grcrssé gto SENXR QUARUM BDULS ππρϑαπε. qNHIDTULS BINNNE PG5- Be-cUuCR: TquOHADR τόδε wUpeR(rs sumuxs pro- δέδια sí rvperquri. πὸ Pusst Dor—30)00 003 Gb e» g^vces perm. Oemmodo eum non srcnus δαὶ IBUSUGS duni o. Esc o Gr. "onlnmr amces 3794/5. qui SUP lerram serpémas, et terre — paulo at$egtus expemolacu- ilu i-»-izame : mw WUnmu:. mec cnmwereg'ionten mostra U& Curs — Bussi correderurt. Ulquo ΤΩΣ naqual Inà3ee sUNS- hrwenus ^ quumode mon proytnies ἔφεγγε — peor. Nu enim valeo Gr ICE μόν. a quae ad fumus. pui x08 δὲ obedientia Det, e ἐν iNobeuien-— verbum πὶ Dec act decemiere 2cwmf — ami quuxC ce. petb per serpentem est, doprelendunur * Quo-.— suspensum est Esv Sic ΤΗΣ ΩΡ IDAZHUI OWR- "SUM qUWwP K"W& ἱπούν φωφινονο οὐ να — BÜEXIIEO CeXpHDIP 20 Cus £x3icI T» 4 £X SUM ἐσυώλγονα, 06 ag nono, queimedo cun làenrysmss o EIC» Pai Tm ἐξ Lll Exc [oil cm Doneusec rimus TUR 4 Émorgn (em ise seductiontm ébiyere τ, τὸ mm ami lil lI1-83 -τν n coco. τσ ἢ ?23é..79 potest, impierem, quemedo Cànlb Ὁ τιπῦσσα Demeimi m rra edes " φιαναινδ εἰ- Ἐπ τ rn τ DefebeJorasas^m " ἐδ ONERE TC?LLL DIO JZLAMEES 3cITDGNUS adbMees cngrieemnur “- τ irai 3i If c—5« σε πειῖπεε murume 3€ 2» πὰς aleeetmir πτῆσιν. 1-s!10 mat lassüinnum M" ci Warm ὦ: MW τσ IE (0e “δε ω- TEIL τς τἴ Σρ παι VIMVE yes neat erm Ppaumr ἴα» vB--m CytHx — st snlefzoRNE epe 3-.l9522 WUL τῆ πάσα aDc"Dn Aet sumexde TULGL. Tusc δα Leto mue nies neben certum. Tct. Mi varüunm. ἔρος p*-r JERDOMUuI. ἐξ Imumrufs-L ueTAcul c2 oma: "ΤῚΣ s irte. πες Dune Ges C6) DILICGEmM pup χὰ T OBÓE: 1 ijhut — Duc. zx πόθ. 1e] 2ede δὲ pau- uesser. Fam jre:ecTLLI DUO ad Lure ἌΝ €- AIDIDL δε’ IK x36 IDSLIOC3 LDDLC « narbaemam. xe GEATE CUtulB puul. pussg. jai s eurfade, πῶξοτε cesse ZO! Tani peut Ga Gne peg. eb Vie ILIUUEST-—— o ldceà& ἢ EX GEO -ὰἋ παντὶ CUe ^ xcMUE. —LLOCERÉ- L—— «2 -ἰ πα cC: ὥςιρΣ 53 PIRJEFATIO. 5 xal τὸ ἄγχιστρον τῆς χαχίας ἐμπέπηνται αὐτῇ, Nondum A humile in eo reperias, cum tamen in vere Basilianis aspersum est cor noslrum sanguine Agni Dei : adhuc entm illi laqueus inferni el hamus malitiz infizus est. Primum hominis sunt verba, qui non caeterorum hominum more loquitur. Pauci enim, qui interrogarentur, cur cor nostrum sanguine Agni Dei nondum aspersum sit, ita responderent: AdAÀwuc enim laqueus inferni et hamus malitia in- fixus est illi. Deinde vocem πέτανρον pro eo, quod βρόχος usitate dicitur, nusquam ἃ Basilio adhibitam invenio. Nec ita multo infra ita auctor locutus est (ibid.): Οὔπω γεγόναμεν ἄδολος πορφύρα βασιλικὴ, οὐδὲ ἀνόθευτος εἰχὼν θεϊχή. Nondum facti sumus fuco ca- rens purpura regia, neque germana imago divina: ubi notandum, quod jam alibinotavimus, Basilium illis exordiis grande quoddam et sublime dicendi genus semper adhibeatur. Postquam autem frigide exorsus est scriptor, frigidius ita persequitur (pag. 617): Té εἴπω ; πῶς ὑμᾶς προσφθέγξομαι; πῶς προχα- ταλήψοιμαι τὰ παρελθόντα ; τῶν μελλόντων τὸ χρέος : Καὶ γὰρ παρελθόντων ὑπεύθυνος εἰμι, χαὶ μελλόντων χρεώστης. Quid dicam? quo vos modo αἰϊοφμαγ ἢ quo pacto antevertam preterita? futurorum debitum ? Ete- nim prateritorum reus sum, et futurorum debitor. Dicam vicissim, nescire me quo hec nomine appel- lem. Quid enim sibi velit illud. Quo pacto ante- vertam praeterita ? futurorum debitum ? non satis intelligo (c). Quomodo igitur hrec aut vocanda sint, aut intelligenda, alii viderint. Aliquanto post auctor voce θεῖχὸς nunquam in suis scriptis uti (a). Nonnihil B ita scribit (pag. 618) : Ἐπεὶ οὖν oi μὲν βαθεῖ χατ-- est quoque, quod vox τοιγαροῦν, qute tam parum Basilio familiaris erat, ut opere in longo (δ) ne se- mel quidem ea usus sit, ipsa tamen in tam brevi opusculo ter aut quater reperiatur. Quodsi in ali- cujus mente scrupulus atque dubitatio adhuc re- sideat, velim hanc lucubratiuneulam eum indubi- tatis Basilii scriptis comparet: quod ubi diligenter fecerit, brevi assensurum confido, Basilium ejus legitimum parentem non esse. 8 IX. De homilia in illud, « Ne dederis somnum oculis (uis, » ctc. 24. Hanc homiliam non ita pridem ediderunt Franciscus Combefisius et Joannes Baptista Cote- lerius ; ille Latine $olum, hic Grece et Latine. Ejus ita mentionem faciunt doctissimi viri Tillemontius et Dupinus, ut ipsam Basilio magno non indignam esse pronuntient. Hoc idem ea de lucubratiuncula jam antea senserant duoiiquos primum nominavi viri eruditissimi. Dolet mihi, quod heec oratiuncula hos patronos habeat. Vereor enim, ne eorum in litteris auctoritas tantum apud aliquos valeat, ut ne velint quidem nostra argumenta audire. Quare, nisi res 3psa ad loquendum adigeret me, tacerem libens. Neque enim ignoro, quam sit periculose plenum opus alee, ejusmodi viris adversari. Sed quoniam quidquam dissimulare nec possum, nec debeo, quid de hoc opusculo sentiam, aperire con- stitui, ut ab eruditis hominibus, merito an imme- rito ab eis dissentiam, judicetur. In qualibet ora- tione, vel potius in quolibet scripto duo considerari possunt, verba et sententi:». Utraque autem in hoc opusculo, ut mihi quidem videtur, peregrinum quiddam et a Basilii consuetudine: alienum preefe- runt. Et ut ordo aliquis servetur, primum de sen- tentiis, deinde de verbis disputabimus. Ergo si ipsum exordium consideres, nihil nisi abjectum et (a) Tom. I, in Pref. n. 18. (c) Vide notam ad hunc locum. Enir. ἔχονται ὕπνῳ, λνθαργήσαντες τῶν τοῦ Oto) δωρεῶν" οἱ δὲ ἀναμὶξ, ποτὲ μὲν ἐγρηγύρασιν, ποτὲ δὲ ὥσπερ ἐπινυ- στάξουσιν" οὗτε τὸν ἀλλότοιον δέχονται, οὔτε τόν ποτε ἐπιστρέφοντα, οὗτε τὸν νοσοῦντα ὡς ὑγιαίνοντα: "Iva σώζῃ ὥσπερ δορχὰς ix βροχῶν. 'H δορχὰς ζῶόν ἐστιν ὀξυδερχὲς, ἐπώνυμον τῇ ἑαυτοῦ ὀξυδορχίᾳ" οὐδὲν λαν- θάνει τὸν ὀφθαλμὸν τῆς δορχάδος, οἷδεν ὁ φυλάξε- ται, καὶ οἵδεν. ὅπου τοῦ δρόμον τὸ χυθερνητιχόν. Quia igitur alii quidem profundo detinentur somno, do- norum Dei oblivione quasi veterno occupati; alii vero permiste, interdum vigilant, interdum velut indormitant ; nequealienum admittunt, neque eum quialiquando conversus est, neque egrotum tan- quam sanum. « Ut salveris tanquam damula e la- C queis. » Damula seu dorcas, animal est acie oculo- rum valens, ez quadorcadisnomen tulit : nihil latet dorcadis oculum ; novit quid caveredebeat ; novit ubi sit cursus gubernaculum. lta scribere potuit homo ultime sortis, non Basilius oratorum optimus. Quid estenim, qu&so, totum illud,interdum vigilant, in- terdum indormitant ; neque alienum admittunt, ne- queeum quialiquando conversus est,neque egrotum tanquam sanum, nisi verborum quorumdam incon- dita quedam congeries? Quero, vigilaretne auctor, cum ita scripsit, an dormitaret? sanusne esset, an exgrotus? Nec multo melius est quod sequitur, novit [damula) ubi sit cursus gubernaculum. Hic monere juvat, scriptorem e Basilii oratione, cui titulus, At- tende tib: ipsi, nonnulla mutuatum fuisse : sed sic D tamen, ut suis Basiliana depravet. Postquam enim, Basilii exemplo, eadem illa Scripture verba, Ut salveris tanquam damula e laqueis, in medium protulit, statim addit, Mz ἔσο ἀργὸς περὶ τὰς ivro)7; τοῦ Κυρίον" μὴ τὸ μὲν ποίει, τὸ δὲ ἀναθάλλον. Δανειστι- χόν τι ποιεῖς ἀφοσίωμα, ὡς τὸ ὅλον πληρώσας. ᾿Αλλα βού-- λεται, etc. Noli esse circa mandata Domini otiosus - noli hoc quidem facere, illud vero differre. Fe- neraticiam quamdam agis satisfactionem, ut qui (b) Primi tres in Eunom. lib, * 2p at P - - - — - — - - -—— - τε. το. “τ. "ἡ. UMAAA- - 2. "S. Jee- UUEDZENEE DU UL ce - -— -—--.c LL -octLS 22M UIN DC 2 DLXLLBÓSÀSAR : DONO 7 — 2 .: MT lU ul lll... CALL. CELL OCmTLLINMCO CCo . - - -— «ὦ οι. [ EJ e -—-— -—- 9— o AP"aPrPasp- ἘΦ Aqu -— . - - «-ὖ - 1 wu dium m diu pda -- - -— ag —PÓ — ARGUS. a —— A — Ὁ αν - -- -—- - - -- wo ὦ...» A A -—À o r—À To-—P “- - a - *-— m - -— - -— om -— τ» eun τ — GNE, » - aea -— — —— — «οἷν ὦ . --- i --- “ὦ αν 2: -— . --. - -— — — - b] Fw - - —— πα. - — mans, ulum D. AUIP «p Ub. —À -— - - - — ALI ΞΟ ILL IE 211A X *-— -- : UT. - —... FT. 212. ILLI. CLLÉIE LIA - - --— T - -— - .7 — A u—— À«p qu PU 1" € "ta “ ---- "€ -—— - cR * — --- -“- inte Pm -— - -o-— - πα "dem -- «- - - ν᾿ "- - "- ""» € a ———— (T LImT - ERILLIIDE - o dam -—— -— - - A—— - - "αὶ -— - ——Bng um - — at τᾶν» ----- "e - ΩΝ -o—— ——5ÁÓ o - o- —— € P . 7 "7. -— -- - --- -— - ΝΣ ΩΣ -Ξ 3 . - “αἰ -— —— -- - — ——À € — mcd. -—- “ —" -— T7 - - -—— - * -ν -— PU - Cam πο, --——— .- ---- -- -- - -—AÁ —— á— a— ταν anam-diutp.. — Bán -— - -ν - - " - . - — — - —— -— «o - ^ -——— ^- m - - - - -— — -- -— —— -— "- TT"... - "" - ID TU 7 IL. 777 “ὩΣ. -.δ- - bed . - -- - ^ --- E - — A A --- - - - "-»Aa- ^ -— - » m - UG σ Loic LI. Irc 2 Ξ — TIBO Lu - - , — - - - ^ E * :- T I I. πα - αν - -—— ..-. IT »-- --ςα - - --e. - E - - - UT ς —-.— ccc. - τ᾿ - o. AIL - . “ M LLLI LI τις ξξξ: o c. - 0 ALCIL “τ - -΄᾿ --κἁκνἜν" — ---- - - L — -— iiU. «p -— - ——— - —— Un --— v í - - κα —— — - " T mn m. . » ed V. -—A-—— —Ó ——— 7 - Lo ——— -— 0 ? I — UT — -- e “ἃ, ! . 5 --..- LLL -- T. I '"- IÉze- 20- - — - - - 2* ««- -- — Ξ LL - - καὶ o. Hum - - - -" -- - ς ὦ vw - "-- a -- - - -"» T H -o— ——n -— - d E -—— — "ul dm -— - ^» - - "A - “Ὁ “Ὁ πα πὰ -- “.- - — — -—-— - -Σ -. c» "» - - —- p» e. - MR: mu "--— ππα "ὦ -- - 8 -αῳ -Ξ - : : o ID -ἴὩΣ - - - -— o2 — αν € - - T --— δ T7o— πὰ - — truppe ---- -- - - - . * ou— -- - --- — - -- -- -- »- — ες L2. -.- - 2 . - 1 - m m c -——B “ὁ o - ——— " o— 4 .. - - - -- fc . e *a - ——— .- «- — -- — Ar — κ5.. "-— - -— a - — . ἃ" " » — τ “ - τ .- ν ---- - .- --ὸο'οΘ,ὃἌν«. - 2 -- "1 - ! — Tv - " -— P. end -- - s «- - - - - 5 --— - " —À - —P Li -- Ld - ὦ “- oc —üünnÓ - e. - -- Lid . — " - - «- «- -- . - -- e -— -—P- 8 7 T - - - - --- - a md πο “ὦ - - -- a tst n πον occu - . Ln n2 00.202 03 IF e - » c - --- - - ec». T — - - .Ξ w-t t -- - "P Ut πῇ ^ a - . Κων ὦ MEZ . - — τ x . τ - - .- - —--- Pu - "e. - & -— - - Li -— p "A τὰ -— - τυ — - — P bedudid T o-— — —» «-- —— - bua . - -» T , im "n 3- --ὋἘὌὭἔἘ͵νἔΨοΕιΨοιο-ἔἘ«.... -—— TT -— 9 vm - - — ^ N * 723 i - — — — no op ........ — A— m . κα -- - "som - 7 .." - — — — - T L0 0a τ ν᾿ τ ᾿ - - - - TM D — "o. . ἃ -ι c 70 1m lol ol ] .7 - e τ cA 001 ln DI elc - t c om o s ον "0 um - -—— 1 — —— TT 7 ^. ν m “- 5» "ας ὡΣ T - - τῷ, — A D - — - - —— - - - » - «- . 1 "- * " - — - - .-—7 Σ: - - .— - .- - - - «- - - “ - » - — -ow— — —— - --- — ----- τ ^ - - - ^ κ -—P T apum s - ^£ -. - - - ἂν - —Óoumn, T - — — - “- -7 - - - mm m - - " — -— Lal - -o? ᾿ - - 4 - * mn . AP «ὅν gat— a. - -- to Tt eM - Or DT -“-- eM 0-0. ον — . ας "E - --. ] - —— € -- 21€ - κῶν VI "csl à - pibe. L2 - FS -«-ὠ" - αἱ -—--- . . sho: - run . .7 , ui M — "o — 5.2 57 PRAEFATIO. 98 τὰ ἀπλᾶ τὰ τῷ μεγέθει τοῦ σώματος, per se insolita Α σης. Ἑξάγωνοι γὰρ πᾶσαι καὶ ἰσόπλευροι τῶν χηρίων videtur et nova ; mihique satis verisimile fit, qui hec legent, eos nihil tale apud idoneos auctores legisse se facile confessuros. Vox στρατηγάρχας, quz» aliquanto post (pag. 620) sequitur, non vide- tur magis familiaris fuisse bonis scriptoribus, qui cum nomen aut verbum componere vellent ex vo- cibus στρατός et ἀρχή, litteram γὙ non immiscebant. Vidimus enim dici solitum, στρατάρχης, στράταρ- X^, στραταρχέω, στραταρχία, a quibus omnibus 7 littera abest, in eisque preterea « reperitur in se- cunda syllaba. Contra, si quando vellent aut no- men aut verbum ex vocibus στρατός et ἡγεῖσθαι conflare, tunc ut litteram » ponebant in secunda syllaba, ita litteram y inserebant, ut cerni potest in his vocibus, στρατηγέομαι, στρατηγικὸς, στρατὴ- 79$, στρατηγήτης, aliisque multis, quas omnes re- censere et longum et inutile esset. Quare non eo solum nomine vox στρατηγάρχας repudianda est, quod nova sit et insolita, sed quod preter ceetero- rum nominum consuetudinem composita esse vi. deatur. Jam monui scriptorem nonnulla ex ea Ba- silii oratione, que inscribitur, A ttende tibi ipsi, mu- tuatum fuisse. Hic autem rursus monere juvat, vi deri eumdem, ubi exemplum apis et formica pro- posuit, satis multa ex opere sex dierum Basilii sumpsisse. Et quoniam horum locorum inter se comparatio nobis alicui usui esse poterit, aliquid ex utroque auctore hoc loco exscribam. Itaque de apibus loquens Basilius hom. 8 in Hexzaem., num. 4, sic loquitur (tom. I, p. 74) : Νόμοι τινές εἰσιν οὗτοι τῆς ψύσεως ἄγραφοι, ἀργοὺς εἶναι πρὸς τιμωρίαν τοὺς τῶν μεγίστων δυναστειῶν ἐπιδαίνοντας, ᾿Αλλὰ xai ταῖς μελίσσαις, ὅσαι ἄν μὴ ἀχολουθήσωσι τῷ ὑποδείγματι τοῦ βασιλέως, ταχὺ μεταμέλει τῆς ἀθουλίας, ὅτι τῇ πληγῇ τοῦ χέντρου ἐναποθνήσκουσιν. ᾿Αχονέτωσαν Χρισ- τιανοὶ, οἷς πρόσταγμά ἐστι “μηδενὶ χαχὸν ἀντὶ χαχοῦ ἀποδιδόναι, ἀλλὰ νιχᾷν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ καχόν........ Τὸν μὲν γὰρ χηρὸν ἀπὸ τῶν ἀνθῶν φανερῶς συναγείρει, τὸ δὲ μέλι τὴν δροσοειδῶς ἐνεσπαρμένην νοτίδα τοῖς ἄνθεσιν ἐπισπασαμένη τῷ στόματι, ταύτην ταῖς χοιλότησι τῶν χηρίων ἐνίησιν..... Καλῶν x«l πρεπόντων αὑτὴ τῶν ἐπαίνων παρὰ τῆς Παροιμίας τετύχηχε, σοφὴ χαὶ ἐργάτις ὀνομασθεῖσα. Οὕτω μὲν φιλοπόνως τὴν τροφὴν συναγεί- ρουσα ("Hg τοὺς πόνους, φησὶ, βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται), οὕτω δὲ σοφῶς φιλοτεχνοῦσα τὰς ἀἁποθήχας τοῦ μέλιτος" εἰς λεπτὸν γὰρ ὑμένα τὸν χηρὸν διατείνασα, πυχνὰς καὶ συνεχεῖς ἀλλήλαις συνοιχο- δομεῖ τὰς χοιλότητας, ὡς τὸ πυχνὸν τῆς τῶν μιχροτάτων πρὸς ἄλληλα δέσεως, ἔρεισμα γίνεσθαι τῷ παντί. Ἑχάστη γὰρ φρεατία τῆς ἑτέρας ἔχεται, λεπτῷ πρὸς αὐτὴν διειργομένη τε ὁμοῦ x«l συναπτομένη τῷ διαφράηματι. Ἕπειτα ὃ ιώροφοι καὶ τριώροφοι αἱ σύριγγες αὔται ἀλλήλαις ἐπῳχοδόμηνται. ᾽᾿Εφυλάξατο γὰρ μίαν ποιῆσαι διαμπερὲς τὴν χοιλότητα, ἵνα μὴ τῷ βάρει τὸ ὑγρὸν πρὸς τὸ ἐχτὸς διεχπίπτῃ, Κατάμαθε πῶς τὰ τῆς γεω- μετρίας εὑρήματα mXpepy& ἐστι τῆς σοφωτάτης μελίσ- ?? Prov. vi, 6, sec. LXX. n αἱ σύριγγες, οὐχ ἐπ᾽ εὐθείας ἀλλήλαις χατεπιχείμεναι, ἵνα μὴ κάμνωσιν οἱ πυθμένες τοῖς διαχένοις ἐφηρμοσ- μένοι" ἀλλ᾽ αἱ γωνίαι τῶν χάτωθεν ἐξαγώνων, βαθρον χαὶ ἔρεισμα τῶν ὑπερχειμένων εἰσὶν, ὡς ἀσφαλῶς ὑπὲρ ἑαυτῶν μετεωρίξειν τὰ βάρη, χαὶ ἰδιαξζόντως ἐχάστῃ χοιλότητι τὸ ὑγρὸν ἐγχατέχεσθαι. Ho sunt quedam natura leges minime scripta, ut. tardi sunt ad vindictam, qui ad maximam potentiam sunt evecti. Sed et quecunque apes regis exemplum non sequuntur, eas statim temeritatis suc pani- tet, propterea quod aculei ictu intereunt. Au- diant Christiani, qui nulli malum pro malo reddere, sed in bono malum vincere jubentur. Imitare propriam apis indolem, quao nulli o[fi- ciens, neque fructum alienum corrumpens, favos construit ac com, ingit. Nam ut ceram ez floribus aperte colligit, ita mel, humorem scilicet roris instar floribus inspersum, ore attrahit, atque in favorum cava immittit.... Apis proclaras et convenientes laudes α Proverbio consecuta est, qut scilicet appelletur sapiens, et laboriosa. Hoc modo ut diligenter apis pabulum congerit ( « Cu- Jus labores, inquit, reges et privati ad sanitatem as- sumunt 39»), ita sapienter et artificiose mellis cel- lulas exstruit. Extenta enim in tenuem membra- nam cera crebra et inter se continua cava cons- truit, ut frequentia illa et densitas, qua minutis- sima quaque sedum invicem colligantur, operi toti fulerum sit et firmamentum. Nam cellula C qualibet alteri adhaeret, tenui septo ab ea se- juncta. Deinde fistulae ha alia super alias zedifi- cat&, duas tresve habent contignationes. Cavet enim continuam unam efficere cavernulam, ne humor foras propter gravitatem diffluat. Disce quomodo geometrim inventa accessio sint ope- r2 ac laboris ejus, quem apis sapientissima svs- picit. Omnes enim favorum cavernule sunt sezan- gula, et aequalia latera habent : non alie alis directo incumbunt, ne fundi intervallis vacuis adjuncti fatiscant ; sed sezxangularum cavernula- rum inferiorum anguli, basis sunt ac fulcimentum superiorum, ut tuto supra se onera attollant, et separatim in uuioquoque concavo humor continea- tur. Auctor vero lucubratiuncule ejus, quam in p suis Ecclesie Grece Monumentis edidit Cotelerius loquens et ipse de apibus ita scribit (pag. 620) : χρήσιμον τὸ ὑπόδειγμα τῆς μελίσσης, δοῦναι τὸν χαρπὸν, x«i ἀμύνασθαι: Καὶ γὰρ xat ἡ μέλισσα ἀμυνομένη, ἐπα- ποθνήσχει τῇ πληγῇ" καὶ Χριστιανοῦ θάνατος, ἡ ἀντα- πόδοσις τοῦ χαχοῦ, 'Exsivoy μὲν μιχοὸν ὠνείδισας" σεαυτὸν δὲ ἀπέχτεινας τῇ παραχοῇ τῆς ἐντολῆς, Μηδενὶ χαχὸν ἀντὶ χαχοῦ ἀποδιδόντες. Εἶδες πῶς καὶ μέλισσα τῳ χέντρῳ τὴν ξωὴν ἐναφίησιν ; Οὕτω χαὶ Χριστιανὸς τὸν ἐχθρὸν ἀμυνόμενος, διὰ τῆς πληγῆς τῆς εἰς τὸν ἐχθρὸν τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀποθάλλει.... Τὴν δὲ ἐνέργειαν αὐτῆς προτίθεται εἷς ἀπόλαυσιν βασιλεῦσι χαὶ ἱἰδιώταις, — -- πὰ -. —— —. - : zz Tm . . T - -᾿ο.- . 70077. £..:799 "-— - - - - n «αὐτὰ "ae τὸ - - m - -—— A— LE NE jJ Γ — -— - -- -— — 8 — -— EEUU τἰντν -- 2. - - Tro s TNMe€.1U Uu. 77 Terram » ἢ 5 ὃ ""- dun . Dee qITUUVUMerDo πῇ 4 oa zonfotutin “, B ,yaller.e, CILE TELS jn 9H gm 11. gn sthIeis antons "καῖ σὺ! ry tatur fen .- “ 7 - 2 "pecu T2». Tc Uc nro cio c Ee ν - a c mu» 7.8 -— -? 4 TT «ὩΣ - “--:- ς —. IL .-— 7cGS8 1 II inmmem .« - —— € - — a. - -— - Bod hi "e csv. .- — -— -— - - . *— A mnddh. -. - Loo 1 ον - 0l. 0. 0: mO—U.ID I TOS GE- - - -- —» - — “τὸ wpBv- “νυν. - “αὐ vu» - - - — aüadii(Á— ——Nü! -— —— t ^ — "bm -— lI 1 o: τς: --.. ^o. Ξ ΣΟ C-- Ξ τ τετ cnm τῷ ἸΣΣῚΣ To: -€---- nie T 227 IEzmlglZE οὖς. τ ΕΞ το X Iun 0 TUIT. 0: Q7 8 7 IDO τοὶ eU T7323 - ΙΝ Ν 27 - . Ya. "m LIT dp drdebed AT Toll 0. T-cell nillters cu —— 9 — - a ll σι... -:ς: ...:- τ 17 «ΤΠ ΩΣ Wl ἜΝ m —-— .-ο- -- DM. π΄. UC—: CUM Πρ ΠΥ capeme DIT τ πολ Ὁ ITUIMDTT c0 mI o4 Grm- QMuM lo ὑπ GA ULT τι 9. Io ἴδοι τσ CZTo SCIL τ... .-2LÍ7. sL o csTBLDL. π UTILI .7UTucmE ππἰ τοῖν 3.4 — X o&€egne --: XT -.-ὄ .- . "o, Iur SG TuDi αἷς DTI TI oW τς τ Πρ ΞΕ. A 0H T Ξ MELE ee “σι “ . —- e. wec* $-. -. r . - "n - - . - — untullaman —--— Amo» υἷῷ . - T. m--—T — " -νῷ -A. ÉD - UART.. e n NEN ello £.2 IUUD ὑπ τ πὸ oti 4 DIO o. AIT Wo 1l "o9. ΝΣ ἃ; Cd ὩΣ ΤΣ imme gm 0 o1 [1y L 1 a- —- 'ὩὯν6... e 9€— ish ^ ᾿ "9 . - - r δεῖνα. TLO τ Ἔξω 0 CIULD €- QQIEISO i. de- L-UGQUIUNUIT t 0 LGB fU o3 X- 7" 7T ΌΤΙ; S cio JC I1lIM ΣΟ ΠΣ 5)". “π΄ tU. DU. τ ΣΟΥ i0 ignia (fo i7* lugp0i- C704 IVTOLOT. 58 pusogaem Lieuni dixe Mess ὡς ψ BUSTTUNRe £2 DIUG ie UTTIDC τ τς Jm SUSCALI ind ἀπ τσὶ rus sr-mpio et 61 PRAEFATIO. o2 ipse quoque Basilius usus fuerat, ibique nonnulla A ejusdem vocis repetitionem tantopere affectusse. docuerat, que hic repetit anonymus (hom. 9 ἐπ Hezraem., n.3). Et tamen qui hanclucubratiuncu- lam paulo attentius legerit, eamque cum iis quas mox indicavi orationibus contenderit, is nisi pa- tronorüm auctoritas officiat, facile, opinor, futebi- tur Basilium ejus auctorem dici nullo modo posse, sed hominem quempiam, qui voluerit quidem Da- silium imitari, sed qui eum assequi non potuerit. 8 X. De homilia tertia in jejunium 26. Et hanc quoque homiliam primi ediderunt Franciscus Combefisius et Joannes Baptista Cotele- rius,unus Latine tantum in suo Ecclesiaste Graco, alter Grece et Latine in Monuments Ecclesie Grz- B c&. Uterque hanc oratiunculam non indignam Ba- silio esse judicavit : quorum sententiam amplexi sunt doctissimi viri Tillemontius et Ludovicus Du- pinus. Ego autem, ut verum fatear, non ita sentio. Equidem non pugnabo, si quis iis, quos mox nomi- navi, eruditissimis viris assentiatur: sed tamen ar. bitror eruditos, si propius admoverint oculos, ab hac mea sententia non longe abfuturos. Animad- vertent enim nihil eximium, nihil magnum, nihil exquisitum, nihil sublime in hac oratiuncula inve- niri, cum tamen in veris ac germanis Basilii scri- ptis omnia eximia, omnia magna, omnia exquisita, omnia sublimia esse soleant. Et alioqui non erat mos Basilii, orationem tam brevem ad populum ha- bere. Nollem tamen hanc lucubratiunculam statim € ob id repudiatam, quod brevis sit, modo sententie ipse ejus modi brevitatem compensarent : sed ejus modi est, ut tam verbis quamsententiis brevis esse videatur. Suspicionem augetstyli mediocritas quadam, que in Basilium Magnum convenire non potest, qui oratores optimos &quavit, aut etiam superavit. Et vero quis sibi facile persuadebit Basi- lium, si coneionari voluisset, ita exorsurum fuisse (p. 621), Νηστείας xol δασμοῦ ὁ χαιρός, οὐ μόνον τῆς τῶν βρωμάτων ἀποχῆς, ἀλλὰ χαὶ τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀπαλλαγῆς, Jejunii οἱ propitiationis adest tem- pus ; non modo ciborum abstinentia sed etiam pec- catorum evilationis (a)? quod ut Latine, ita Grece ingratum est auribus et insuave. Aliquanto post auctor ita loquitur. ΓΑγιίος γὰρ ὁ τρόπος, τῆς νησ- D τείας, ἀγίῳ Θεῳ ὑπὸ ἀγίων ἀγίων προσφερόμενος. Sanc- tus quippe est jejunii modus, sancto Deo a sanc- tis sancte oblatus : que dum lego, non valde ad- modum dubito, quin scriptor ille hujusmodi ejus- dem vocis repetitione ornatum aliquem su& ora- tioni afferre voluerit ; facileque crediderim ipsum sibi ea in re multum placuisse. Ut ut hic sunt gra- vissimus vir Basilius hoc verborum quasi ludo non oblectabatur, aut certe non puto proferri posse ul* lum exemplum, quo constet eum talem unius et 33 Hebr. np 17. ?9 Psal. civ, 47. (a) Utimur semper Coteleriana interpretatione, Nec ita multum dissimilia sunt, qua mox se- quuntur (pag. 622) : Ἐχηρύχθη ἐν Νινευὴ τριήμερος καταστροφή" x«i ἐνίχησεν ἡ πρὸς τόν Θεόν ἐπιστροφὴ τὴν καταστροφήν" ἢ γὰρ ἀπειλὴ τῆς χαταστροψῆς διὰ τὴν ἐπιστποφὴν ἀνείθη. Prodicata est in. Ninive subver- sio post (triduum ; et conversio ad Deum vicit sub- versionem : subversionis enim comminalio per con- versionem rela«ata est ; ubi auctor in duabus his vocibus, χαταστροφή et ἐπιστροφή, similiter caden- tibus non obscure ludit. Quantumauteiun alienum id sit ab indole Basilii atque ingenio, ex summi illius viri genuinis orationibus perspici potest. Certe, ubi Dasilius Ninivitarum mentionem facitin preclaris- sima illa quam De jejunio habuit concione, similem loquendi rationem vitavit. Verba ipsius heo sunt (tom. 1I, hom. 1, n. 9) : Tt; γὰρ ἐν τροφῇ δαψιλεῖ xoi τρυφῇ διηνεχεῖ ἐδέξατό τινα χοινωνίαν χαρίσματος πνεν- ματιχοῦ; Μωνοῆς δευτέραν λαμδάνων νομοθεσίαν, δευτέ- p«s νηστείας προσεδεήθη. Νινενίταις εἰ μὴ καὶ τὰ ἄλογα συνενήστευσεν, οὐχ ἂν διέφυγον τὴν ἀπειλὴν τῆς χατασ- τροφῆς" Τίνων ἔπεσε τὰ χῶλα ἐν τῇ ἐρήμῳ; Οὐ τῶν χρτωφψαηίαν ἐπιξητούντων ; Exsivot ἕως μὲν ἡρχοῦντο τῷ μάννᾳ, καὶ τῷ ix τῆς πέτρας ὕδατι, Αἰγυπτίους ἐνίχων, διὰ θαλάσσης ὥδευον, οὐχ ἣν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν. Quis enim in splendidis epulis perpetuis- que deliciis particeps factus est ullius doni spiri- tualis? Moyses ut alteram acciperet legem altero jejunio opus habuit. Nisi una cum Ninivitis jeju- nassent et ipsa bruta animalia, haudquaquam ef- f"ugissent subversionis comminationem. « Quorum cadavera prostrata sunt in deserto?1? » Nonne eo- rum,quiesum carnium flagitabant? Illi donec erant contenti manna, et aqua de petra fluente, supera- bant /Egyptios, per mare faciebant iter, « non erat infirmus in tribubus eorum 3? » Hiec autem Basilii verba paulo fusius retuli, ut ex iis quasi ex quodam specimine utcunque intelligi posset, ipsum neque ex unius ejusdemque vocis repetitione, neque ex similium vocabulorum antithesi, sed ex varietate sententiarum atque gravitate ornamenta orationi- bus suis qusesiisse. Et quando sepius rogavi ut controversa opera cum indubitatis ac confessis compararentur, hie rogabo, ut dubia hec De je- junio lucubratiuncula saltem cum certa illa, quam mox indicavi, Basilii oratione conferatur. Puto enim futurum neminem, qui styli discrepantiam non videat, statimque non judicet fieri non posse, ut aliquis auctor ita sui dissimilis sit ut tam dispa- ria scribat. Et vero experientia docet disertum scriptorem sive in longis sive in brevibus scriptis semper diserte loqui : indisertum, indiserte, Quare si brevis hujus orationis legitimus parens Dasilius esset, dubitari merito non potest, quin ipsa foret longe elegantior, longe splendidior, longe lima- ea PRAEFATIO. e tior, longe ornatior. Est locus in hac oratiuneula, A πὸ monumenti naguifet -1e5iumm. 408 ΞΖ Cem- quem partim corruptnm, partim vitiosum esse puto. Ibi antem ita legitur (pag. 6221 : Τι 57» z3ex- πω: mI Τὴ: πολλοὺς τοῦτος - τοῦτος: πῆρες Dg. *259 ροξσε; Δα χαὶ Τό Το. ὑπεοξέστται Χασχχα πιοττῖς- 441: Δ) xaX τοῦτο Ζιχβέστται ; ubi doctissimus vir Cotelerius pro 7222» legi debere 72255» suspwa- tua est, a1icque postea. vertit - Quid ergo 1743. δαὶ res est cum plurimis hujusmodi hostibus? rillum fodiws? Sed hoc transaroedietur. Fossam imterpno- nes? yer et illam superalnt. Etenim ipso inico ant pr*positio 72^; redundat, aut vox aliqua hoe loer, dee*t, uti VOX 7c. 74112: aut abDja quuevs aimilis. Reseindi igitur oportebat parteulam τις, hoec moo. £o 71,7 T5427.:. etG. (ord »r3n 13-3. habens pLurmos kujusmod luysces? antea retenta Mà Gemb). ἔων ταλσὺ τος τοῖς ταλτὸς SU0. Él 27375, τῆι. "utDens Luar! Ltinnzspm eum σι ΠΤ: 5. aus- mod: acstilpas ? Sed camen ὦ τὰ maiam pacem mn- uUrrt4s aoinn 3e ibrari vügm n.psenm iumetw;- 72m "oa10sferT» ox.aümarsr. Haetwmnus ie 5cma : aAune 2e seenuda inis iei 3422 inim azur i De- Tum cevcnum iuam. hui. 73262 ic2£3: 5p 212121 Tie4cotTne TUOmIO TuyIn SLZLAZIP.OEPUP δῦσα il- QJ7e onnaie.uitnemp ὥστε "msse min: valeur. v4 TX w5.0f6of dL 4^0HIOP. Τὰ &IIDUCIT ccn ἐν, fi)eeim ΩΣ ἢ ἘΣ πέτα IA wu-nassfal ΔΩ .ge€ “. cuu. 160 -3ic τε. i Xi. De &sztac3. T Multa wwiie 10nne AeeneoriIm mree- Muwunum 3e»liares TiuÍam πράτ. Wcrea. AeT:ue ἀπ "umascs TUA 2evw0rces. BRoicmna. Áitonbnem dina tice ἃς ἃ Laestes πὰ uec vnnias vim *5umgresnensa TAussee, 50} cef75. opmcr. xp MUSAE. 3; Tuulem βία. pu le Asesc- “ἢ 4*uup 10M avpDuIUD. 12 15 1:3 iosseT-t τς "Ur.um irmune τα γσιρ δ tomgunar. (enum Z- mfuen De στα De $45. Xo- sin tiae ungnexs ΡΥ ΠΡ 4 AANPÜUCLÜCUM πο» τ στὴ aput antupmga. Ceenmeores. sat dieeypb7adgs iuflüna 41 Casnagnga ff Tic iam «ws umts lobos ague 1c. 522 toTyetatune utra oit $3 fep ree oem “ει φημ gas 4 ^ τῶ le dau σῖτος en Aer nedibt tx ΜΙ Spb C. EyL-ez 6 Agndehm yp erus Mazuea zonvvituem epe $n» "uytrmyine yt 20emuwm euraeemev? ubera. vy 4“) rae nem 417. πὶ XEXAeTAOn ff mL, 41“ 924 Ὁ (Lp vo, Xaluv Ter. b eum eco4 1o avoue ζανοιὶ "yt'rxsruz ut 7x26. tum Senor ἴᾳ 6l ΚΞ “,2:7225ε2 quem Ὁ ΓΙ ΟΣ tnge- $7. Mf» "— w^ P4 y. wt. , (y tH PM tug uon, 332E. ff, 3.x.54,t ^o B r9. pore? in »ecipsis decumapwmt ΞῈΣ pnis ens denas ferme sngnoium orTzurmecuuus Imw"udiumms ia Latinmm. B.ns.ia ar σι uctauur quumachorwm : 0ptant23. 31 Do6nr;nus * Ze ^1cnr ni; uvent. ^9wm piura tr11s/7—»9. Cisuam χῶρον c0 verba sunt hec: Huc 1ccmit. puo iti2e7 jupe co 0p 9f H4 E0- bhures. σὲ τσ ποτ scetcuuue gr7Cc UT. "AEG jam apuseci Lr desudupmanc. 5. Jasu:inm ot Hierenpmum die. 120sque ananas. rorum cur scueten- ὅπ "710m0u3 πὰρ Ems c nsccu3 τοὶ quanstio- 2u:)us wn soceR ^L7iubo. απ ADR ἘΞ; σα SeTECRTDCAm lI5mmomma CiUuS) e RNC FESPOR- eit. θεοῦ lcs Tes ταῦ τ τοι) acres sumt et 1iL ri nemunerintc iseeceoram BawiirL Dino πὰ: ΠΡ ΠΟΓΊΣΙ. DINE IDDeniUE SISCIDAITHS SCPID- «utm Furncxinb MoOwwum.:ta umm oqutuar d: TnT. τττεῦῖτε. ÉÁrcnizc ἄχετασ RR. τὰ τ $m. “ποτ. κ το El... T. LT33 i£» οδγει, AuzzT—ED τοῖα. ἵππὸ TI 000 £2 τῷ σῶσε TOME τὰ - - ἐξ; χα: UIS1l τῆ R£Q2ZTTe€. τι ILSELDGIEIl OATURSETM Tz ring τὰ LITE. τ. clim: Pax b —— -ται: τῆ: cmm 71r . .73 a2 Zara D Γ᾿ 20: 117.27" q. LI202 Ταα τι στο. τρὶς Juss βεξεομιὶ Crsr*P CIDmLhURgE. D cus cra Begelarum. Eurm—Áur τς δὲ 7am guod. «8 pred wmlhi, » "TET. «uDu—m3 7-7» ΓῺ) ἌΣ") PD dücumt παὶΐ- ccn turn πιο σι ^.r8 ds pui Ce"nL rü'Éeusaturi Resuounsu. Uma pmyupul sant Lc τισιν ebecure 2332 ÉECTI Tt PDulTusLDm ics Bodas waspirgie SemcICREUES LION I0 Inns pir o Don/vs$szt ££ Gsperts Sum. £)r.DTT"DUT. S00. AaceQeecum Buslimm ane- $.femp Jal CMIDBIAs, los wortis c SeTlso; Karrz- Ἰαα- —- Krc—n]izwa iTcT7xTTOI. . ÍÓoizE na. D τι: MEIQIEIDIOE τεῦ: πῷὸῦ Ξέχξ στ δα ozx- Él»-a£o ἦτ ᾿ξαισεττι: T.artaL: στῶ: EX- LO. ἼΔ £fTexà laca LX71: 7EDq0I. εχ Tul BI Cla Ἐξας ΣΤ iaoumm- Deer E70 T£243; ἀτατταπ. Se. Saps cus Cansirvar Cap- pnbocuE SPASCOUSS e R0 DARBDURUL (APP Qu pozcpas m prot ilena- Commencmrnu ejes m Bexaecw-ca. Cocta bzzemum queqer err ἌΣ ΤΣ πῶς cOo"senmuud. umepee icóewm De SpunTI saleto. o£ :c Eexiemeroc fSéUROGOS m0 rem. (— Tn cacetecaR. Ὁ. AcOwmdlus estet saczells Benecootzs. σὰ: imagter Pacem imum vorals Βα τ... τ Σὰ τὸ pegSaDzHMwüuma ria Royels ἘΞ “ σοῖς esto: (ὩΣ mc μα στ ἄπ qui RUCR Ζιτθι Guctoruniljs b3(o073 46 Noe Testa- fA. ROR 6S FUcLHEETOI CÀCURL Uum hammer? cu: qwis ben στ απ ΙΓ) ΟΣ Putoam ke *on r*eÓAGI. uf το curta Perttemagpmmi Gd Creatorem nostrum? No7w8 2t coccatwenes Pa- (rum, et inst:tut1. et r:tz sonum ; sed et. Regula S. Patris nostri Basilzi, qu:d ατωδ samt. misi beme (d! Conc. tom. V. p. 64s. (€) Inter breviores regula est 26:. (ἢ Cap. uit, 65 PRAEFATIO. viventiumet obedientium monachorum exempla, el & ρον, ὅτι πάσης ἐντολῆς Θεοῦ παράδασις σφοδρῶς xat instrumenta virtutum? De piissimo viro Aredio ver. ba faciens Gregorius Turonensis, scripsit hoc modo (a) : Construzit templa Dei in honore [sic] $anctorum,erzpetütqueeorumpignora,ac ez familia propria tonsuratos instituit monachos, ce&nobium- quefundavit,in quonon modo Cassiani,verum ctiam Basilii et reliquorum abbatum, qui monasterialem vitam inslituerunt, celebrantur Regule .Sanctissi- mus idemque celeberrimus abbas Theodosius asce- licis Basilii lucubrationibus unice oblectatus fuisse dicitur. ita enim scriptuminveniturin ejus Vita (b): Mazimeautem crebro recordans salutarium consti- tutionum οἱ sermonum, quiinstruunt adexercitatio- nem,Magni,inquam, Basilüi,cujus etiam vitam imi- tans,et ejus orationismagno captus amore,studebat B animam quidem illius moribus,linguam autem ejus ornare eloquentia.Certe per ipsam quoque profere- batea,qus& sunt rerum illiuspulcherrima meditan- do assumens et conservans memoria, qua possent promptianimistudiuminjicerevelsocordibus.Cons- titutiones Basilii studioselegissesanctum Platonem, ex Theodoro Studita discimus (c). Earumdem fit mentio in Vita piorum abbatum Eugendi et Philh- berti. Nunc, ut multos omittam, verba subjiciam Photii (2), qui honorificentissime simul] et copio- sissime de Asceticis locutus est. Verba ipsius haec sunt: ᾿Ανεγνωσθηὴ τοῦ tv ἀγίοις Βασιλείου ἐπισχόπου Καισαρείας Καππαδοχίας τὰ λεγόμενα ᾿Ασχητιχὰ, ἐν δυσὶ λόγοις. Χρήσῖμον μὲν τὸ βιδλίον, εἴπερ τι ἄλλο͵ Legimus sancti Basilii episcopi Cesarece Cappado- C cie, qui vocantur, Asceticorum libros duos. Hoc au- tem volumen, si quod aliud, utile est. Postquam autem duorum horum librorum utilitatem, suavi. tatem, stylum et perspicuitatem commendavit, in iisque contineri monuit varias questiones et res- ponsiones,que e sacrascriptura desumpte essent, fatetur quesstionibusquibusdam emphaseos aliquid aspergi : sed quid emphaseos nomine intellexerit, ex ipsius verbis cognosci vix potest. Et ne quis, pro Basilii Asceticis aliquid aliud sumens, erraret, tam distinete Ascelica illa describit, ut nemo, nisi velit, errare possit. Sic ergo persequitur : Οὐχ ἐν τοῖς δυσὶ δὲ λόγοις τὸ ἐμφατιχὸν ἐπιτρέχει, Λύτιχα ὁ πρῶτος οὐδέν ἐπιδειχνυσι τοιουτον, πλὴν ἅπαξ πον φοδερῶς ἐχδιχεῖται' χαὶ ἡ ἀπόδειξις ix τῶν Γραφῶν τρίτον, περὶ τῆς εὐσεθοῦς πίστεως ἡμῶν, ἧτοι τῆσ εἰς τὴν ὑπεραγίαν Τριάδα καθαρᾶς ἡμῶν χαι εἰλιχρι- νοῦς ὁμολογίας. Ὃ δεύτερος οἷον χαραχτῆρα Χρι- στιανοῦ χεφαλαίωδη χαι σύντομον παρατίθεται: χαι χαραχτῆρα παλιν παραπλήσιον τῶν προεεστώτων τοῦ λόγον, Εἶτα οἷον ὄρους τινὰς ἀσχητιχοὺς, ὡς ἐν ἐρω- τήσει xat ἀποχρισει προηγομνένους, ἐχτιθεται - τὸν ἀρίθμὸν πεντήχοντα [mévrs] καὶ πάλιν συντομώτε- pov ἑτἐρούς ὅρους τιγ. In his tamen duobus libris non semper ad emphasim recurrit.Statim enim pri- mus liber nihil pre se fert tale,nise quod semel ali- cubi perreticentiam malum omen avertat. Nam ad cetera quod attinet, valde ibi est firmus, et eque purus atque dilucidus: perqueduos hosce libros de- currit simplicior quidam et perfamiliaris sermo ac compositio,ad vulgi aures comparata atque demis- sa, etad solam demum auditorum salutem intenta. Igiturprimus ejus continet: qua sit causa,quantum- quepericulum hujusmodicum Ecclesiarum Dei,tum singulorum hominum inter ipsos dissensionis atque dissidii.Deinde, quod omnis praecepti divini trans- gressio vehementer ac ter» ibiliter punitur, idquee Scripturis sacris demonstratum. Tertio, de fide nos(ra catholica, sive de puranostra et sincera con- fessione sanctissima Trinitatis. Liber vero secundus, Christiani hominis quamdam veluti descriptionem per summa capita breviterqueproponit. similemque rursum descriptionemeorum,qui docendo Evange- lio profecti sunt. Deindequasiregulas quasdam as- ceticas,interrogando ac respondendo propositas ez- ponit, numero quinquaginta quinque : iterumque breviores alias trecentas (redecim. Fortasse hec paulolongiora aliquibus videri poterunt: sed ita ad rem faciunt. ut ea integraexscribere non piguerit. Moneboquasi preteriens,me suspicari, vocem πέντε delendam esse in Grocis. Suspicandi hec causa est, quod ea vox duobus uncinis in vulgatis com- prehendatur : qui incini ideo videntur additi, ut monerentur qui legerent nocem πέντε in veteribus libris deesse. Nec id cuiquam mirum videri debet, cum hodieque in antiquis libris non idem omnino regularum nurmerus adnotetur : quod inde factum arbitramur, quod librarii aliquando,aut ex una τῇ ἀποσιωπήσει τὸ δύσφημον οἰχονομῶν. Ἐπεὶ τὰ γε ἢ duas, aut ex duabus unam effecerint. Nec preeter- ἄλλα πολὺς μέν ἐστι τὸ ἀσφαλὲς, ἴσος δὲ τὸ χαθαρὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐχρινές, διὰ μέντοι τῶν δύο αὐτῳ δϑιήχει τό ἁπλούστερον xat χαθωμιλημένον τῶν τε λέξεων χαι τῆς συνθήχης, πρὸς τὴν τῶν πολλῶν ἀχοὴν διατυπούμε- γὸν TE xGL ταπεινούμενον, χαὶ μόνης τῆς τῶν ἀχροα- τῶν σωτηρίας χαταστοχαζόμενον. Ὃ μὲν οὖν πρῶτος αὐτῷ λόγος διεξέρχεται, τίς ἡ αἰτία xat ὁ κίνδυνος τῆς τοσαύτης τῶν Ἐχχλησιῶν τοῦ Θεοῦ, χαι ἐχάστον πρὸς τὸν ἕτερον διαφωνιὰς τε χαὶ διαστάσεως. Δεύτε- (a) Lib. x Hist. Fv., P. 524. (5) Boll. II Jan., p. 693. (c) Lege Codicemregul., p. 96. eunda silentio que de familiari suo Basilio scri- psit Gregorius Nasianzenus (e). Ejus autem verba sunt hec, παρθενοχομέαι, νομοθεσίαι μοναστῶν Ey γραφοί τε x«í ἄγραφοι, virginum curandarum stu- dium, monasticarum legum institutiones, partim scripto, partimvoce tradite. Possent et multa alia aliorum scriptorum recentiorum testimonia huc congeri : sed, ne longior videar, supersedebo. Credas sane post tot testimonia, opinionem eam. d) Cod. cxa . 493, (2 odo to» pag 4 PRAEFATIO. | 68 que Asceticorum Basilium auctorem faeit, ita 4 omnia Eustathio ascripsisset, quandoquidem Sozo- firmiter corroborari,ut suspicioni nullus locus su- persit : sed secus est. Ecce enim tibi Sozomenus rem, ut videbatur, omnium certissimam in incerto ponit. Scribit autem hoo modo (a) ; ᾿Δοβενίοις dt x«i ΠΠχψλαγόσι, καὶ τοῖς πρὸς τὸν llovytew οἰχοῦσι, λεγέται Εὐστάθιος ὁ τὴν ἐν Σεύαστια τὸς ᾿Λλομενίας Ἐχ- χληοσίαν ἐπιτοοπεύσας, μοναχιχὲς πολιτείας ἄοξαι, καί τῆς bv ταύτῃ σπονδαίας ἀγωυγᾷς, ἐδεσαχτων τε ὧν χρὲ μετέχειν χαὶ ἀπέχεσθαι, καὶ ἐσϑῆτος E δι χεχοίτθαι, καὶ ἐθῶν xat πολιτείας ἀχριδοὺς εἰφογε- τὴν γενόμενον ὡς καὶ τὸὰν ἐπιγεγοαμμένεν Βασι- λείον τοῦ Καππαϑόχον ἀσχκτιχὲν ϑιῦλον ἰσχυϑι- ξεσϑαι τινας αὐτοῦ γοαψὲν εἶναι. Apud Armenios vero et PapMagonas et aecolus Ponti, Eustathius. Sebastic(n ἔν δ episcopus monaste eoncersa- tionis auctor fuisse dicilur: et de arctioris vitx di- geiplina decióés quibus utendum, auta quibus absti- Nendtum esset : de vestibus quibus uti oporteret, de moribus denique et educta eicendi ratione prxcepta trudidisse,adeo ut quidam af Arment ἐδέετο Asceti- eum, qui Basilii Cappadoecis nomine inscribitur, ab eo. conseriptum. Faite. Hie. Nicephori verba aseri- bere, t:hil, utopinor, epusest : monere satis ertt, eum iu omuibus eum Sezomenuo consentire δ᾽ «Αἰεὶ qued uue loeo dieat bbeum Basilii asceticutn ἃ uultis Eusthathio Sebasteno tribui Pewetereaque ne- muuen) uovere debet auctoritas Niwphort, eum plane eensbet ejus suorumque squalium epinio- üemi solo Sezeursmi testmenio funse imuixam. Neque enim alius ullus seriphec anüquus tale ς quidquam de Eustathio narravit.Quare st qua eul- pa extea Urumsferemda esttota in Soromenum. qui coterts, qui de VseeGeis dubitarunt. preetvit ὡς Hactenus antiquorum opimienes retulimus : mune je reventiorupr sententiis reliquum est ut di- eamus. Aurbieua wulri possunt, quae mrox retuli- mus, Seauureni verba: ob idque mirum vidert non dubet. s eraditt bomimrs gostrts tenyperdburs vactas ; gQartes distresü simt. Et vere. ut videre curvts jeet 20 quam anno exsertgeat. loeo. ejusmodi verbes quus ssf Wwoeunmenus, utdubium zbucum AsceQgea Qmmia, qum Buuii aomune eireumferebanürr. παι seme Jieerentur i quibubum. am scum duntaxat pars xispuu τές Birstathio Tbuvrearr. "hue aur vmimuir Xwetum. τ audi aunee Seoueunemt j 'Ceum uternrecui, Ir varies semumatias isensser*nit. Sentecrs Accwüe* Imm τοῦ 30secure Cepannar. Sei «nn unüre grx-acL 1a jgetur eqmitur 7-7 A τύ Doysveimms, ^esesti m. uci Jarmuauceeusg S oIlGmemum dnsqmuutonem:onürmuer-m cies pucm rur .—-—rz Jade wes —nmaieur-. dumme ud ec ngceegu. ἐμ ΞΕ ΒΞ CwEDenEEbo 0T EQEXICS ττὸ denuo: γι Το, BIBE àbiCOflcO rtmReTLIs. lt en puaceTebgre SucoNEEUE NERSRIS.CIDGSIGIAIO TT3UGÍ. SEL HULULEPIR ELENA, 2f QEECEPPIE πεῦκο) ΚΡ ΕἸΣΙ. hiectiea c οὖν τὸ WE BR ἂ σε τὰ XL ocom δ. ἐξ ib. τὰκ, 3 c Com. IL art τ. menus non speciatim illarum quaestionum, sed τοῦ ᾿Ασχχκ τιχοῦ in genere meminit .Cujus sententise Posse- vinum fuisse ait Scultetus, eam ejusdem societatis cruditissimus vir Bellarminus amplexus credi po- test. Sic enim scribit 'd) : In tertio tomo sunt Quaxstiones compendio explicatz qua non sunt in- dubitate... Videtur 'auctor' damnare traditiones, quas Basilius aeriter. defendit in libro. De Spiritu sancto, capit. 3T. Item quxst. 5 et 2393 videtur tol- lere de n.o discrimen peccati mortalis et cenialis quod certe sancto Basilio tribuinon potest. Majora ausus Combetisius, non breviores modo, sed lon- giores etiam Regulas Basilio abjudicat, przter Mo- ralia et libellos De judicio Dei. et De fe. Postquam enimlucubratiuneulam quamdam pro novae duo- buslibris veteribus vulgaverat. hiec subjunxitin suo Basilio recensito ;& - Non. pctuit auctor. ssa Aic Asceticu et Ethica clurius delineure mentemque su- am ac propositum declarare: quodque ud omnem perinde trznsgressionem ulciscitur. nulUumque cel gnoranturercusationem admi:tu qua delictum fat CenicieaIuqu:z Ron satus e ΓΘ uL ecelesulitica, suis locts notula. Eust 1tàium se S-0gst ertum potius pro- dit quam Basiliwn Cursariensem : quod tamen niil (angit üàros Conszit atio Rum, aab quid Scustetusob- marmuret an quibus Basisas utrumque ascetazrum genus B.zsv' tano cerespucttu ας CAnwcumo, sguta- ton ois?7ac. Qual hic aitdoctssimus τὸς Combefisi- Ws, i2 magma illa Ascetieorum pazte Exstathium Se- baswnura potius prdi, quam Basdi:m Caesaciem- sem. satsimuodestedietum est:sed :2 sus modis 5ῸΝ τσ Asseveraauer pronutu:preerpuum lam AsceGCorum partem Eustathii esse, gon Βα δ: in emque peobande multus est, propemodum τὸς qnieo xmweumenio usus. qui in utraque Heil mescio quai muorts severibals Ursperzuur. Ecuniibssim virt Duearus, Natalis Alexazmer. Tilemoncus, La- devieus Dupinus etauic íii.quos recensere nimis knaum esset AsceCea cmnia Baxuig — xiu vi deüvet ocores Cws Taelabps monii, τοῖον da Judicio Dei et Je File, qtouaqpoe Dennis χα Gmo- mastceas Comsttugeqes. 2v Epizmüus, Jequa Zuasqs Smcubridunmeuibs quus 102m: pewlem Cemiedups eiit. suu neg Jspataoumus. Ex pubus xmnibux wnurere jeet pussuunenr pus de Asceccts egi, mruilipicwmr sme. sanmmiemnqpua vise o ncteucagme. Qunre. iD irüne cem 3er se 3115 lü'vuem z-nue- mms iunc 3araijzrapnum ur qovem pazurs ilvnig- mmus Iuarun .1 arma grow wnaoagmnur. IXFTEYIOSTIES CIacfalus μὶ GuLum 3et"nere. ἢ sa- "II-i, τοῖο senüre. qur αὐ 1Dedus is ludieng de i» τίσ. ς Woraiia Basdio isernuüni — nm aa. zem seT3iurum. qui:n spurt*orunm iuinerco ^C)pogat Aareves iuos ibelloes. qui post WMocza seal sun: δ quarta. utrarumuque Reyrulanmim, aux 3ceviurunm d' De sert. ei. 2 Tom. Ul. p. i9à. 69 PRAEFATIO. 70 quam longiorum, unum et eumdem auctorem esse: ἃ Ego enim vidi multos, qui vitiis mancipati re- in quinta, utrasque Regulas et Constitutiones mo- nasticas uni et oidem auctori tribui non debere: in sexta, sane ef vere judicare, qui Basilium auctorem faciunt utrarumque Regularum: in septima, Consti- tutiones monasticas Eustathio Sebasteno adjudicari posse: in octava, Epitimia in spuriis poni opor- tere: in nona, duas lucubratiunculas, quas pro novis Combefisius divulgavit, dignas non 6880, quie inter Basilii opera numerentur. 8 XI. Pars prima, de praviis tribus tractatibus asceticis. 29. Preevii hi tres tractatus, qui inter ascetica recensentur, in omnibus libris, tam vulgatis quam veteribus, nomen Basilii preeferunt. lidem , nisi forte Scultetum excipias, a nemine, quod sciam, revo- cantur in dubium. Combefisius, qui ceeteroquin optimam Asceticorum partem pro spuriis habuit, tamen et ipse quoque previarum harum lucubra- tionum Basilium auctorem facere non dubitavit: Primus autem tractatus sic inscribitur. Previa institutio ascetica : secundus, Sermo asceticus, et exhortatio de renuntiatione seculi, et de perfec- (ione spirituali : tertius, Sermo de ascetica disci- plina, quomodo monachum ornarioporteat. Legi et relegi has lucubratiunculas, inquibus nihilomnino inveni, quod indignum essetnostro Basilio. Omnia satis accommodata sunt ad ejus stylum, ad ejus scribendi rationem, ad ejus indolem. Etsi enim hi libelli eloquentia inferiores sunt panegyricis Basi- lii orationibus, autejusdem generis Scriptis: tamen si quis eos attente legat, statim, opinor, periti ali- cujus magistri manum agnoscet. Nam nihil in ver- bis, nihil in sententiis, nihil in periodorum con- structione invenitur, quod hominem scribendi peri- tissimum dedeceat. Praeterea ex harum lueubratio- num lectione constat, auctorem sacras Scripturas et optime calluisse, et aptissime citasse : quas dotes quodammodo Basilii proprias esse notum est. Hec de illis tribus opusculis universe dictà sint : nunc de secundo peculiare quiddam in me- dium proferam. Animadverti igitur verbum πληρο- φορεῖσθαι bis ἴῃ eo, quem modo dixi, libello ita usurpari, ut persuasionem quamdam significet. Ita enim uno loco scriptum est (t. II, p. 204), Ἠνίχα δὲ τῶν προτόντων σοι πραγμάτων ποιῇ τὴν ἀπόθεσιν, ἔσο ἀχαμπὴς, προπέμπειν αὐτὰ εἰς οὐρανοὺς πληροφορού- μενος. Ubi vero res quc ad te pertinent derelique- ris, esto inflezibilis et constans, certoque scias eas pramittere te in celum. In altero (p. 207), hoc modo, αὐτὸ τοῦτο σχάνδαλον εἶναι πληροφορούμενος, omnino tibi persuadeas idipsum scandalum esse. Basilius autem hoc idem verbum hoc ipso sensu stepe usurpat (a). Imo etiam cum hec lego in eodem illo opusculo (p. 208). Πολλοὺς γὰρ ἐγὼ πάθεσι χρατηθέντας εἶδον ἐν ὑγείᾳ γενομένους, ἕνα δὲ ix πάντων λαθροφάγον, $ γαστρίμαργον οὐχ εἶδον, 35 Prov. xxxi, 6. , (a) Leg. n. 38. dierunt ad sanitatem ; sed ez omnibus ne unum quidem, qui occulte manducaret, aut gulosus es- set, emendatum vidi, Basilium audire mihi videor. Et vero qui Dasilium vel primoribus, ut dicitur, labris attigerunt, probe sciunt, id ex ejus consue- tudine dictum esse: cujus rei exempla aliquot pro- ferre alienum non videbitur. Igitur psalmum sexa- gesimum primum interpretans Basilius, sic scri- bit (t. I, p. 190) : Εἶδον ixzpouc ἐγὼ μὴ πρότερον didóv- τας τὰ σωτήρια φάώρμαχα, πρὶν ἐμέτοις ἀποχενῶσαι τὴν νοσοποιὸν ὕλην, ὧν ἐχ πονηρᾶς διαίτης ἑαυτοῖς οἱ ἀχόλασ- τορι ἐναπέθεντο. Vidi ego medicos, qui non prius sa- &utlaria medicamenta tradebant, quam materiam morbidam per vomitum evacuassent, quam intem- p 2erantes illi ez malo victu sibi pepererant. Alio loco sic loquitur (t. ll, in Jul. Mart., n. &): Καί ποτε εἶδον ἐγὼ βοῦν ἐπὶ φάτνης δαχρύοντα, τοῦ συννόμου αὐτῳ χαὶ ὁμοζύγον τελευτήσαντος. Equidem ego ipse vidi aliquando bovem in prasepi illacry- mantem, pastus ac jugi socio morte sibi prerepto. Rursus in hac ipsa quam mox citavi oratione sic scripsit (ibid., n. 9): Ἢ δὴ δέ τινας εἶδον τῶν φιλ- ηδόνων, dv ὑπερθολὴν ἡδυπαθείας ἐπὶ προφάσει τῆς λύπης πρὸς χραιπάλην x«i μέθην ἐχτρεπομένους, καὶ τὸ ἀκρατὲς αὐτὼν Ex τῶν τοῦ Σολομῶντος λόγων παραμυ - θεῖσθαι πειρωμένους, λέγοντος, Δότε οἶνον τοῖς ἐν λύ- παις. Non tta dudum vidi quosdam voluptarios, qui immodico vuluptatis amore pellecti, per spe- ciem ezpellende tristitie ad crapulam sese con. C verterent, et ad ebrietatem ; suamque conarentur ezcusare intemperantiam verbis Salomonis, qui ait, « Date vinum iis qui in tristitia sunt **.» Exem- plum, quod mox proferam, a superioribus non multum abludit. Est autem ejusmodi (tom. II, hom. in div., p. 54): Οἶδα πολλοὺς νηστεύοντας, προσ- εὐχομένους, στενάζοντας, πᾶσαν τὴν ἀδάπανον εὐλάθειαν ἐνδειχνυμέναυς, ὀδολὸν δὲ ἕνα μὴ προϊεμένους τοῖς θλιδομένοις. Novi non paucos jejunantes, orantes, ingemiscentes, pietatem omnem, qua sine impensa exerceri potest, excolentes, at ne unum quidem obolum egenis offerentes. Possim in medium ad- ducere et alia loca, quibus constaret eam, quam dixi, loquendi formulam Basilio perquam familia- rem fuisse, sed, ne tedium afferrem, nolui. Sed tamen, si quis ejusmodi exemplis delectatur, mo- nebo eodem dicendi genere usum esse Dasilium in ea oratione, quam sanctissimus Pater in divi- tes habuit (tom. II, pag. 63): item legi potest ea oratio, que inscribitur, Homilia exzhortatoria ad sanctum baptisma (tom. lI, pag. 120). Libet quo- que aliquid de tertia lucubratiuncula sigillatim ad- dere. In ea igitur ita scriptum invenimus (tom. lt, p.212): Περὶ Πατρὸς καὶ Yiou καὶ ἀγίου Πνεύμα- τος μὴ συζητεῖν, ἀλλὰ ἄχτιστον χαὶ ὁμοούσιον Τριάδα μετὰ παῤῥησίας λέγειν xal φρονεῖν, χαὶ τοῖς ἐπερω- τῶσι λέγειν, ὅτι βαπτίζεσθαι δεῖ ὡς παρελάθεμεν' 7A PEUEFATIO. “ 72 πιστεύειν δὲ, ὡς βεδαπτίσμεθα" δοξάζειν δὲ, ὡς πεπισ- Α editione Parisiensi mutatus sit. Photius enim tra- τεύχαμεν. De Patre et Filio et Spiritu sancto gon oportet disceptare, sed Trinitatem increatam et consubstantialem libere profiteri et sentire, atque gercontatoribus dicere: Oportet nos baptizari ita, ut traditum accepimus; credere autem sicut bapti- zati sumus; glorificare vero, quemadmodum credi- dimus. Queram jam,in quem hec doctrina melius conveniat, quam in Basilium Magnum, qui Trinita- tem consubstantialem esse semper et crediditet do- cuit. Preetereaque Basilius statim in alio libello as- cetico (tom. II, pag. 228) non aliter locutus est, nisi quod compendiosius scripsit, hoc modo, οὕτω φρο. νοῦμεν, x«t οὕτω βαπτίζομεν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον, sic Sen- Limus, sicque baptizamus in Trinitate consubstan- tiali. At certe ex his certo colligi potest, non au. diendum esse Scultetum, qui ascetica omnia Eu- stathio ascripsit. Nam credibilenon est Eustathium, qui Macedonianorum quasi antesignanus erat, bre- ves illas, quas retuli, fidei professiones emisisse. Etenim tantum aberat, ut Macedoniani consubstan- tialem dicerent Spiritum sanctum, ut etiam in eum verba impia evomerent. Hic autem queri potest, utrum scripte fuerint he lucubratiuncule, an pro- nuntiatee. Nam utriusque generis instituta mona- chis tradidisse Basilium, superius ex Gregorio Na- zianzeno audivimus. Ego auteim recitatas fuisse ar- bitror, nec aliter, nisi valde fallor, judicabunt, quj ipsas paulo attentius legerint. Neque vero monachi soli his exhortationibus aderant, sed mulieres C etiam aliquas interfuisse probabilissimum videtur. Quod enim Basilius ait in prima lucubratiuncula, orationem non ad solosviros spectare, cum mulieres et ipse quoque apud C hristum militent, id ad mulie- res quasdam, quee adessent, referri posse censeo. Imo dubitari vix potest, quinadessent quoque non. nulli, qui matrimonio jungerentur, cum in secundo opusculo ita scriptum sit (n. 2, p. 203): Μὴ τοίνυν ἀναπέσηῃς, ὦ οὗτος, ὁ πρὸς χοινωνέαν γνναιχὸς ftporpn- μένος, ὡς ἐπ᾽ ἐξουσίας ἔχων τὸν χόσμον περιδαλέσθαι" πλειόνων γὰρ σοι πόνων x«i φυλαχῦς χρεία πρὸς τὴν τῆς σωτηρίας ἐπιτυχίαν. Ne igitur deses exsistas, o tu qui elegisti uxoris societatem, quasi mundum amplecti penes (le sit: nam pluribus laboribus et custodia majore tibi opus est ad obtinenendam salutem. 8 XI. Pars secunda, de auctore libellorum De judi- cio Dei et De fide, itemque de Moralium scri- ptore. 30. Preevii illi tractatus, de quibus nunc dispu- tavimus, proprie ad Ascetica non pertinent: sed duos libellos, quorum in uno disserebatur De Judicio Dei, in altero De fide, ad ea pertinuisse docetlocupletissimus auctor Photius (a). Sed nescio quoinodo contigit, ut horum tractatuum ordo in ** Rom. vi, 16. (a) Cod. xix, pag. 403. diderat duos hos libellos sua etate ita dispositos fuisse, ut libellus De judicio Dei precederet, se- queretur vero libellus De fide; cum tamen in ea, quam dixi, editione tractatus De fide precedat, tractatus vero De judicio Dei subsequatur. Ejus autem rei causam non aliam esse puto, nisi quod typographi aliud cogitantes, verum et antiquum ordinem incaute permutarint. Nam ut Photii etate, ita hodieque et in Veneta editione et in veteribus libris primus est libellus De judicio Dei, secundus vero libellus De fide. Quis autem horum opuscu- lorum auctor sit, facile judicabit, qui ea diligenter legere volet. Auctor, quicunque ille fuit, qui ea conscripsit, sacras litteras tam Novi quam Veteris ' B Testamenti optimenoverat, eisqueindustrie utitur : erat lingue Greece peritissimus: in ejus oratione enitet ubertas, varietas, copia: in doctrina morum erat severus, sed sic tamen, ut Evangelii severita- tem non excederet: nihil denique inest neque in verbis, neque in sententiis, quod indignum sit viro et docto et probo: que omnia nos adducunt, ut Ba- siliuni horum libellorum verum parentem esae cre- damus. Accedit etiam, quod in his opusculis inve- niantur quedam dicendi formule, quibus Basilius in aliis suis operibus libenter utitur. Exempli causa ita legitur in libello De judicio Dei (pag. 214) : Ἐγὼ δὲ εἶδόν ποτε xai μελισσῶν πλῆθος νόμῳ φύσεως στρατὴ- γούμενον, xai χαταχολουθοῦν εὐτάχτως ἰδίῳ Daeusi- Καὶ πολλᾶ μὲν ἐγὼ τοιαῦτα εἶδον, πολλὸ δὲ ἤχονσα. Vidi au- tem aliquando ego ipse apum turmam lege quadam naturali conductam, suumque regem servato or- dine sequentem. Et multa quidem talia ego con- spexi, multaque audivi. quo dicendi genere in pri- mis delectatum fuisse Basilium manifeste osten- dunt ea que aliquanto ante retulimus exempla (5). Ubi notari potest, scriptorem testimonia aliqua ita e Scripturis proferre, ut interdum ad movendum lectorem adverbia quedam adjungat. Sed, quo me- lius heec intelligantur, audiendus est auctor ipse. Ita igitur loquitur libello De judicio Dei (pag. 216): 'πλὺς δὲ διανοίας μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτε χρατεῖ ἐχεῖ χαὶ βασιλεύει τὸ τῆς σαρχὸς φοόνημα, χατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνὲν, λέγοντος μὲν ὑριστιχῶς, Ort "Q παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπαχοὶν, δοῦ- λοί ἐστε & ὑπαχούετε, διεξιόντος σαφῶς τοῦ τοεού- του φρονήματος τὰ ἱἰδιώματα.... διϑαάσχοντος δὲ ἅμα ἀποφαντιχῶς τό τε χαλεπὸν αὐτῶν τῆς ixÓxcSwc, καὶ τὸ ἀχοινώνχτον πρὸς θεοσέδειαν. Sed ingenui animi fuerit fidenter affirmare, illic dominari ac re- gnare carnis affectum, juxta hanc Apostoli vo- cem, qui ait quidem modo decretorio, « Cui exhi- belis vos servos ad. obediendum, servi estis ejus, cui obeditis *6, » recenset vero perspicue hujusce affectus proprietates.... simulque horum vitiorum (b) Lege n. 29. 73 PRJEFATIO. Tk eritum gravem esse, nihilque ipsis cum pietate A Tillemontius (5), fidenter pronuntiavit, tale aliquid commune esse asseveranter docet. Eodem pertinet, quod scriptum invenitur in tractatu De fide (pag. 294): Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου ἐν ὑποδείγματι ἀνθρωπίνῳ σφοδρότερον ἀπαγορεύοντος τὸ προσθεῖναι, ἢ ὑφελεῖν τι ἐν ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς. Cumque Apostolus, sum- pto ez hominibus exemplo, quidpiam in. divinis Scripturis addere, aut demere vehementius vetet, Notatu quoque dignam censeo illam genitivorum seriem (ibid.), λέγοντος μὲν..... διεξιόντος Ót..... διδάσχοντος, Ót.... εἶτα αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ Κυρίον χαὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βοῶντος: quee idcirco notata volui, quod Basilius ita in suis Ascelicis loqui soleat. Nam usus et ho- sine ulla controversia neque ab Eustathio, neque ab ullo alio Macedoniano conscribi unquam po- tuisse. Et vero cum Macedoniani aperte divinita- tem Spiritus sancti negarent, fieri non poterat ut Trinitatem consubstantialem esse profiterentur. 31. Quod dixiiuus, libéllos De judicio Dei et De fidetam in stylo quam in sententiis convenire cum utrisque Regulis, id ita esse non diffitetur vir do- ctissimus Combefisius : sed tamen ex his principiis aliud prorsus concludit. Ergo ita fere ratiocinatur : Horum libellorum et utriusque generis Regularum idem est stylus,ecedem sententiie,eadem doctrina: . sed Stoica queedam severitas Eustathium utrarum- rum adverbiorum, ὁριστικῶς, ἀποφαντιχῶς, σφο- B que Regularum auctorem esse aperte ostendit: non δρότερον, et horum genitivorum, λέγοντος, διεξιόντος, διδάσκχοντος, βοῶντος, ita in Regulis frequens est, ut ejus rei passim exempla occurrant. Pretereaque, cum scriptor integerrimam persuasionem signifi- care vellet, sexies in hislibellis vocibus πληροφορεῖ- σθαι et πληροφορία usus est, bis in primo, quater in altero: que ipse voces ad idem significandum passim in Regulis usurpantur. Cum igitur Basilius, ut mox probabimus (a), auctor sit Regularum, dubitari merito non potest, quin ea quoque, de quibus disputatur,opuscula ad eumdem pertineant, utpote in quibusiidem loquendi modi adhibeantur. Fatebor quidem libens, argumenta, qua ex quavis dubitandum igitur quin idem Eustathius horum quoque opuseulorum auctor sit.Quid autem de vana illa severitatesentiendumsit,postea satis fuse disse- ram (c): nune universe duntaxat dicam, neque Rufi- num, neque Cassianum, neque Photium, neque Frontonem Duceum, neque Natalem Alexandrum, Combefisii sodalem, neque Tillemontium, neque Dupinum, neque permultos alios cujuscunque eeta- tis eruditissimos viros ejusmodi severitatem in Re- gulis vidisse. Sed duo suntin iis, quos dixi, libellis, qua speciatim reprehendit is, quem modo nomi- navi, vir peritissimus Combefisius (d), inconstan- tiam fidei, et auctorís in aliqua voce catholica reti styli similitudine petuntur, nullam vir habere, si C cenda malignitatem : de quibus hoc loco dicere in- stylus ita in aliquibus conveniat, ut in pluribus discrepet: sed cum omnia quadrant, tunc ejus- modi argumenta plurimum valere neino, opinor, negaverit. Ita autem Regularum stylus cum stylo horum opusculorum consentit, ut nihil omnino dissentiat, ideircoque et has et illa Basilio tribui equum est. Nec solum similes suntloquendi modi, sed etiam sententie, sententiarum. Etenim si quis illud, quod in libello De judicio Dei legitur (p. 217, num. 4) : Relectis igitur divinis Scripturis, reperio in Veteriac Novo Testamento,neque in multitudine, neque in magnitudine peccatorum, sed in una tan- (ummodo cujuscunque pracepti violatione, contu- maciam adversus Deum clare judicari, communem- que sententiam a Deoferriin omnem inobedientiam : si quis igitur hec comparaverit eum iis que in Regula ducentesima nonagesima tertia scripta sunt doctrinam doctrine ita similem comperiet, ut tra- dita utroque loco documenta ab eadem officina prodiissefacile confessurussit. Jam monuimus con- troversos hos duos libellos &b omnibus aut Basilio ascribi, aut Eustathio : sed ipsos episcopo Seba- steno ascribi non posse plane constat. Ita enim in libello De fide legitur (pag. 228): Ούὐτω φρονοῦμεν. xai οὕτω βαπτίζομεν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον. Sic senti- mus, sicque baplizamus in Trinitate consubstan- tiali: quem locum cum retulisset eruditissimus vir (a) Lege n. 38, (b) Vie de S. Basile, p. 638. ParROL. Gn. XXXI. stitui. Quod igitur ait, auctorem in fide inconstantem fuisse, id nec verum, nec firmum est. Nam dubita- tionem illam, qua aactor laborasse se confitetur, nonin fidem, sed in dissidii Ecclesiarum causam ca- dere, ex orationis serie perspicuum est. Et vero in libello De judicio Deiita scriptor locutus est eo de quo agitur loco (pag. 214, n. 2): Ταῦτα xai τὰ τοι- αὔτα ὁρῶν, x«i πρὸς τούτοις ἐπαπορῶν, τίς, καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτον χαχοῦ..... «τοῦτο δὴ λογισάμενος, καὶ πρὸς τὸ ὑπερθάλλον τῆς ἀσεδείας ἐπτοημένος, ἐπὶ πλεῖόν τε ἐρευνῶν, ἐπειθόμην οὐδὲν ἧττον, xoi ix τῶν ἐν τῳ βίῳ πραγμάτων ἀληθῇ εἶναι τὴν προειρημένην αἰτίαν. 'ἙἙώρων γὰρ πᾶσαν μὲν πλήθους εὐταξίαν τε χαὶ συμφω» νίαν ἄχρι τότε χατορθουμένην, ἄχρις &v ἡ πρὸς ἕνα τινὰ τὸν ἄρχοντα σώξηται χοινὴ τῶν ἄλλων εὐπείθεια" πᾶσαν δὲ διαφωνίαν χαὶ διάστασιν, ἔτι τε πολυαρχίαν, ἐξ ἀναρχίας ὁδοποιουμένην, Hac atque ejusdem ge- neris alia cum inluerer, pretereaque dubitarem quo et unde esset tanti mali causa [in Ecclesiis]... hoc igitur cum mecum repulassem, cumque de impietatis magnitudine attonitus, ulterius perves - stigassem, nihilominus mihi persuasi vel ez iis qua in vita fiunt rebus, eam, quam superius dixi, causam veram esse et germanam. Videbam enim omnem populorum disciplinam atque consensio- nem tandiu perseverare, dum omnes principi uni in communi oblemperant : omnem vero discor- (d Lege n. 41. d) Tom. 1l, p. 97 et 129, 1$ PFUEFATIO. 76 diam ac sedilionem, itemque multorum principa- A nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique tum ex ducis ac principis defectu proficisci. Ex quibus liquet Basilium causam illam, quam dubi- tans quz&rebat, tandem invenisse. Aliud autem non quaerebat, ut ex ejus verbis patet, nisi veram cau- sam, qu& turbas in Ecclesiis excitaret et in regnis: quam causam non aliunde nasci ait, quam quod duces ac principes desint. Sed, ut verum fatear, primo aspectu inest major difficultas in iis, que hoc ipso in loco scripta inveniuntur. Hec autem Bunt: Τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σχότῳ διῆγον, καὶ χαθάπεο ἐπὶ ξυγοῦ, ποτὲ μὲν ὦδε, mort δὲ ἐχεῖσε ἔῤῥεπον" ἄλλου ἄλλως, ἣ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, 3) πάλιν ἄλλως ἀπωθου μένον διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσχο- μένην ἀλήθειαν. Primum quidem quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in statera consti- tutus, modo huc, modo illuc propendebam, quod alius alio aut ad seipsum traheret me, ob diuti- nam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divinis Scripturis agnovissem veritatem: sed tamen ne hic quidem locus ad expediendum difficilis est. Non enim inde colligi potest, Basilium in heresim unquam pro- pendisse, sed solum in id quodammodo inclinasse, ut partes susciperet quorumdam, qui ita callidi erant etastuti, ut dum veram fidem oppugnarent, eam tamen speciosis verbis tueri viderentur. Callidi autem illi non alii fuisse credi possunt, quam Eu- stathius ipse illiusque discipuli. Hec verba, ob diu- tinam hominum consuetudinem, faciunt, ut hunc locum ita intelligendum esse suspicer. Nam Basi- lium Eustathio diu familiariter usum esse nemini, qui paulum modo in historia ecclesiastica versatus sit, ignotum est. Quod autem dixi, Basilium nun- quam in heresim propendisse, sed solum quasi paululum commotum fuisse ad callidorum quo- rumdam hominum partes suscipiendas, de eo non aliter videbitur ei, qui, que precedunt, legere voluerit. Sunt autem ejusmodi: lio))áv τινα χαὶ untobu))ouc« τήν τε πρὸς ἀλλήλους x«l τὴν πρὸς τὰς θείας Γραγὰς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν" Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tam- que crudeliter obturbare ejus gregem, ut exortíis Anomais, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud : « Ex vobis ipsis ezurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se*'. » Cui enim persuaderi poterit, Basilium in opinionem propendisse eorum, quos videret simul et adversantes maridatis Domininostri Jesu Christi, et immisericorditer dilacerantes Dei Ecclesiam, et crudeliter obturbantes ejus gregem ? Ipsa sunt Ba- silii verba. Reliquum est igitur ut Basilius quo- dammodo propensum se senserit ad amplectendas partes quorumdam, qui pietatis simulatione et nomine veram fidem sequi putarentur. Nunc que vox illa sit, quam auctor de industria reticuisse di- citur, ex ipso Combefisio audiamus (a). Sic igitur lo- quitur in suo Basilio recensito: Quod dicit, initio pa- ginz, possit Theodosti tempora respicere, quando plurimum compressa Anomaorum heresis et Aria- na, ut sic palam fidem sancte Trinitatis profitere- tur, qui ita alias in ea vacillasset. Quin et ὁμοουσίον vocem studio dataque opera, tota hac sua fidei ez- planatione suppressisse, ad mitiorum Arianorum declinandam invidiam. Vult igitur doctissimus vir Combefisius, Eustathium idcirco data opera vocem ὁμοούσιος in tota sua fidei professione silentio preteriisse, ut gratiam mitiorum Arianorum sibi C conciliaret : sed permirum videri debet, hominem es&eteroquin in ejusmodi rebus diligentissimuum, usqueadeo prajudicata opinione obcecatum fuisse ut non videret que legeret. Nam, ut jam monui, ita in hac fidei professione scriptum invenitur : Οὕτω φρονοῦμεν, xoi οὕτω βαπίξομεν εἰς Τοιάδα ὁμοούσιον. Sic sentimus, sicque baptizamus in Trinitate con- substantiali. Sed demus vocem ὁμοούσιος in hac fi- dei professione ab auctore prreetermissam fuisse. Quid tum ? Basilium illius auctorem non esse ? sed id inde minime sequitur. Scriptor enim, quisquis est, ita de Trinitate loquitur (tom. 1I, nova ed., pag. 228), ut in ea nihil diversum, quod ad natu- ram attinet, agnoscat; sed in ipsa admittat dun- χαὶ τὸ φριχωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προεστῶτας αὐτῆς ἢ taxat proprietates quasdam, quas ait seorsum uni- ἐν τοσαύτη μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορᾷ γνώμης τε χαὶ δόξης χαθεστῶτας, τοσαύτη δὲ τῇ πρὸς τὰς fvto- λὰς τοὺ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητι χρω- μένους, x«i διασπῶντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν ᾿Εχχλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐχταράσσοντας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς xai ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπεο ποτὲ, τῶν Ανομοίων ἐπιφψυέντων, τὸ, ὅτι Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες γαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποτπᾶν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν, Multos videbam et inler se, οἱ in divinis litteris intelligendis valde admodum dis- sentire. Et quod mazime horrendum est, videbam ipsos Ecclesie prafectos in tanta inter 86 senten- tia ac opinionis diversitate constitui, sicque Domini 31 Act. xx, 30. (a) Combef. tom, II, p. 129. cuique persone convenire. Sed audiendus est ipse. Illius igitur hrec sunt : 'Exéezov ὀνόματος τὴν τοῦ ὀνομαξομένου ἰδιότητα σαφῶς Luiv διευχρινοῦντος, xeà περὶ ἐχάστου τῶν ὀνομαξομένων πάντως τινῶν ἐξαιρέτων ἰδιωμάτων εὐσεδῶς θεωρουμένων" τοῦ μὲν Πατρὸς ἐν τῳ ἰδιώματι τοῦ πατρὸς, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐν τῳ ἰϑιώματι τοῦ υἱοῦ, τοῦ δὲ ἀἁγίον Πνεύματος ἐν τῳ οἰχείῳ ἐδιώ- ματι. Nomen. autem. quodlibet quamdam illius qui nominatur proprietatem nobis manifeste ez- plicat ; atque ἴθ unoquoque nominatorum, omnino pie peculiares quedam proprietates consi- derantur, Pater quidem in proprietate patris, Filius vero in proprietate filii, sanctus autem Spi- Tl PRAEFATIO. | 78 ritus in sua ipsius proprietate. Viderit ergo Com- Α εὑρεῖν, ταῦτα ὡς ξένα xoà ἀλλότρια τῆς εὐσεδοῦς πίστεως befisius, quomodo fidei professio, que in Trinitate non naturam, sed quasdam tantummodo proprie- tates distinguit, tribui possit Eustathio, qui ad c&terorum Macedonianorum imitationem nature identitatem in Trinitate negaret. Cum autem Com- befisius semel in animum induxisset suum, vocem ὁμοούσιος in hoc De fide libello deesse (tom. Il, pag. 129), hec addidit : Qui zpsi [mitiores Ariani] sic ez putis puris Scriptura verbis suas alias alias: que professiones adornabant, Nicanisque Patribus probatam vocem, qua omnis eorum ὁμωνυμία in Tri. nitatis mysterio elidebatur, respuebant, eoque in- vento simplicibus fucum faciebant . sel, cum con- Stet vocem ὁμοούσιος in hac fidei professione repe- riri, totum id Combefisii argumentum per se ruere B vident, opinor, omnes. Denique cum Cornbefisius paulo post incidisset in alia illa ejusdem libelli verba (tom. II nove ed., pag, 228) : Διόπερ παρα- καλῶ χαὶ δέομαι, παυσαμένους τῆς περιέργου ξητή» σεως x«l ἀπρεποὺῦς λογομαχίας, ἀρχεῖσθαι τοῖς ὑπὸ τῶν ἁγίων x«l αὐτοῦ τοῦ Κυρίου εἰρημένοις, Quapropter adhortor vos et rogo ut missa curiosa inquisitione, relictaque indecenti verborum contentione, iis qua a sanctis et ab ipso Domino dicla sunt, contenti sitis, ita persecutus est : Scriptores canonicos velit et apostolos, ad quos unos provocat, nihil dans vel Ecclesia, vel Patrum, qui secuti sunt, auctoritati. Primum, cum scriptor ipse voce ὁμοούσιος usus sit, perspicuum est eum non ad unos scriptores cano- nicos provocare. Alioquin énim secum ipse pugna- (αὶ ret, cum voce ὁμοούσιος utatur : que& vox tamen nusquam in Seripturis occurrit. Deinde, quod ait nos contentos esse debere iis quz a sanctis et ab ipso Domino dicta sunt, id ita accipi oportet, ut non temere in explicanda fide quidquam addatur ver- bis aut Domini, aut scriptorum canonicorum. Et ne quis hanc explanationem existimet non scriptoris esse, sed meam, illius verba apponam. Sic igitur loquitur (ibid., p. 224) : Ἕως μὲν οὖν ἀγωνίξεσθαι πρὸς τὰς ἐπανισταμένας xarà χαιρὸν αἰρέσεις ἐχοῆν, ἑπόμενος τοῖς προειληφόσιν, ἀχόλουθον ἡγούμην τῇ διαφρᾷ τῆς ἐπισπειρομένης ὑπὸ τοῦ διαδόλου ἀσεθείας͵ ταῖς ἀντιθέτοις φωναῖς χωλύειν, ἢ xal ἀνατρέπειν τὰς ἐπαγομένας βλασφὴη- μίας, καὶ ἄλλοτε ἄλλαις, ὡς ἂν ἡ χρεία τῶν νοσούντων χατὴ- παντάπασι παραιτούμενος. Dum igitur adverstis ἔφγο- ses vario tempore exortas pugnandum esset, majo- rum exempla secutus,consequens esse ezistimavi,ut ejus qua a diabolo seritur impietatis habita ratio- ne, eas qua inducuntur blasphemias vocabulis con- trarüis cohiberem, aut etiam everterem : et aliis atque aliis verbis prout zgrotantium utilitas coge- bat, uterer ; qua etiamsi sepe non invenirentur scripta, tamen a pio Scripturz sensu non abhor- rebant : quod Apostolus quoque non raro fecit, qui Gracorum verbis congruenter suo proposito conve- nienterque uti non fastidivit. Nunc autem commu- ni scopo lam nostro quam vestro convenire putavi, si in sana fidei simplicitate sequerer vestra istius in Cristo dilectionis mandatum, eaque dicerem, qua a sacra Scriptura accepissem, sed sic, ut par- cus sim in illis nominibus et verbis usurpandis, qua ipsis litteris et syllabis in. divina Scriptura non reperiuntur,tametsi eam quam Scriptura pra- fert sententiam servant : qua vero prater dictio- nis novitatem novum etiam et peregrinum sensum nobis exhibent, quzque non inveniuntur usurpata a sanctis, ea uti peregrina et a pia fide aliena om- nino averser. Dasilius igitur,quasi preevidisset non defuturos, qui aliquot sue professionis verba in malam partem interpretarentur, tam clare tamque dilucide mentem suam hoc loco aperuit, ut omnia malorum interpretum argumenta preoccuparit. Ait enim, se, cum egrotantium utilitas cogeret, aliis atque aliis verbis usum esse, non tamen in- discriminatim omnibus, sed iis duntaxat, que, etiamsi sepe non invenirentur scripta, tamen ἃ pio Scripture sensu non abhorrerent. Scriptor igi- tur non is erat, qui, ut falso putavit Combefisius, suas fidei professiones ex puris putis Scripture verbis mitiorum Arianorum exemplo adornare vellet, cum ipse quibusdam verbis, que smpe in Scriptura non inveniebantur, aliquando uti non dubitaverit. Constat quoque ex iis que modo retuli verbis, auctorem non omnino respuisse verba illa, qua in Scripturis non legerentur, sed in his adhi- bendis parcum fuisse : ex quo fit, ut non ad unos scriptores canonicos, uli falso sibi Combefisius persuaserat, provocarit. Nec verius, quod Combe- νάγχασε, xai ταύταις πολλάκις ἀγράφοις μὲν, ὅμως δ᾽ οὖν |) fisius dixit, scriptorem nihil dedisse auctoritati, οὐκ ἀπεξενωμέναις τῆς χατὰ τὴν Γραφὴν εὐσεδοὺῦς διανοίας" τοῦ Λποστόλου πολλάκις χαὶ Ἑλληνιχοῖς ῥήμασι χρήσασθαι μὴ παραιτησαμένον πρὸς τὸν ἴδιον σκοπόν, Νῦν δὲ πρὸς τὸν χοινὸν ἡμῶν τε χαὶ ὑμῶν σχοπὸν ἀρωόξον ἐλογισάμην, ἐν ἁπλότητι τῆς ὑγιαινούσης πίστεως, τὸ ἐπίταγμα τῆς ὑμε- τέρας ἐν Χριστῶ ἀγάπης πληρῶσαι, εἰπὼν ἃ ἐδιδάχθην παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς" φειδόμενος μὲν xal τῶν ὀνο-- μάτῶν ἐκείνων, ὦ λέξεσι μὲν αὐταῖς οὐκ ἐμφέρεται τῇ, θεία Γραφῇ, διάνοιαν γε μὴν τὴν ἐχείνην ἐγχειμένην τῇ Γραφῇ διασώξει' ὅσα δὲ πρὸς τῳ ξένῳ τῆς λέξεως ἔτι καὶ νοῦν ξένον ἡμῖν ἐπεισάγει͵ καὶ οὐκ ἔστιν ὑπὸ τῶν ἁγίων χηρνσσόμενα (a) Vie de S. Basile, p. 035. neque Ecclesie, neque eorum qui secuti sunt Pa- trum. Qui enim ea sola verba, que preter dictio- nis novitatem novum etiam et peregrinum sensum preferunt, repudiat, is certe et Ecclesi: et Patrum auctoritatem sequi paratus est. Unum si addi- dero, ad c&etera pergam. Dubitat vir eruditissi- mus Tillemontius (a), utrum ea, de qua contro- versia est, fidei professio, ipsa sit, quam Dasilius scripserit, an alia, que in ejus locum substituta sit. Causa autem, cur ita dubitaverit, non alia est, nisi quod hec fidei professio, potius peculiare 19 PRAEFATIO. 80 quoddam opus, quam alicujus operis continua- Α μένα ἢ ἐγχεχριμένα, ταῦτα, χατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν, εἰς tio ac series esse videatur. Fateor ego hanc Fidei professionem peculiare opus esse : sed nego inde concludi posse eam ad Ascetica non perti- nere. Nam Asceticorum partes peculiaria esse opera, qu& diversis temporibus scripta sint, ob- scurum non est, Etenim cum in fine libelli De judicio Dei retulisset quedam Apostoli verba, sic scripsit : ᾿Αχόλουθον ὁμοῦ x«l ἀναγκαῖον ἐλογισάμην, τὴν ὑγιαίνουσαν πίστιν καὶ εὐσεθῇ δόξαν πεφί τε Ha- τρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἀγίον Ἠνεύματος παραθέσθαι πρότε- pov, καὶ οὕτως ἐπισυνάψαι τὰ 50v. Consequens simul et necessarium existimavi, ut sanam fidem ac piam de Patre et Filio et Spiritu sancto senten tiam prius ezponerem, οἱ ila demum moralia attexzerem. Et quidem ex his verbis perspici po- test, libellum De fide eodem jure dici posse opus peculiare, quo Moralia, que et ipsa attexuisse se dicit Basilius. Cum igitur Moralia opus peculiare esse ab omnibus dicantur, non video cur hic De fide libellus pro opere peculiari haberi non possit. Ex eodemque illo loco patet, Dasilium, cum hec scriberet, nondum Regulas composuisse, utpote quarum mentionem non faciat, Quare, ut dixi, As- ceticorum partes peculiaria sunt opera, non uno tempore conscripta, sed quorum aliud post aliud, prout occasio se dabat, confectum sit. Ad hec cum hodieque haec Fidei professio et in Veneta editio- ne et in veteribus libris eodem ordine reperiatur, quo eam viderat Photius, non videtur causa ulla esse, cur ipsa inter Ascetica numeranda non sit. Cum enim ex his veteribus libris, in quibus inve- nitur, nonnulli sint, qui si antiquitate non omni- no statem Photii attingant, at ad eam tamen accedant proxime, dubitari merito non potest, quin ejusmodi Fidei professio illa ipsa sit, quam Photius et vidit, et inter Ascelica recensuit : quod autem ab optimo harum rerum judice Photio pro Asceticorum parte habitum est, id hodie in alienis poni facile non debet. Quod ultimum est in hac questione, Moralium scriptorem spectat: sed certe neque mulüs verbis, neque magno labore opus est, ut eorum verus auctor cognoscatur. Qui enim novit auctorem libellorum 2De Judicio Dei ac De fide, Moralium scriptorem simul novit. Etenim quie in fine libelli De judicio Dei leguntur, manifeste ostendunt horum trium scriptorum unum et eum. dem auctorem esse : que verba cum paulo ante retulerim, ea rursus hoc loco referre nihil necesse est. Preeterea qui libellum De fide conscripsit, Mo- ralium se esse auctorem aperte declarat. Ita enim sub finem loquitur (num. 6, p. 229) : Tà περὶ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως ἐν τοῖς πρὸ τούτων αὐτώρχως εἰρῆσ- θαι ποὸς τὸ παρὸν λογιξόμενοι, ἐντεῦθεν τὸν περὶ τῶν ku) ἐπαγηγελέαν ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ὕμων "Ἰησοῦ Χοιστοῦ πληρῶσαι σπουδάσωμεν. Ὅσα τοίνυν εὑρίσχο-- μὲν χατὰ τὴν Καινὴν τεως Διαθύκῃν σποράδην ἀπηγορεν- (α) Cod. cxca, p. 492, ὅρους χεφαλαιώδεις πρὸς τὸ εὔληπτον τοῖς βουλομένοις ἐσπουδάσαμεν συναγαγεῖν, etc. Cum de his qua ad sanam fidem pertinent, satis pro tempore in su- perioribus a nobis diclum fuisse putemus, jam Moralia, que promisimus , in nomine Domini nosiri Jesu Christi tradere conemur. Quzcunque igitur hactenus sparsim in Novo Testamento aut interdicta aut approbata invenimus, ea pro nos- ira virili parte in. regulas quasdam compendia- rias, quo facilius a quovis intelligerentur, colli- gere curavimus, etc. ΧΙ Parstertía,an Basilius auctor sit brevium duo- rum tractatuum, qui post Moralia collocantur. 32. Breves hi tractatus, quorum idem est titulus, Β ToU αὐτοῦ λόγος ἀσκητιχός, Ejusdem sermo asceticus, ad Ascetica nullo modo pertinent. Nam, ut est apud Photium (a), libelli De judicio Dei ac De fide, Mo- ralia, Regulee tam longiores quam breviores pro- prie Ascetica constituebant. Quanquam autem duo hi sermones ad ἀσχητιχόν, quod vocatur, referri non possint, non propterea tamen eos silentio pretermittere licel. Videamus igitur Basilii sint, necne. Certe si habeatur ratio aut veterum libro- rum, aut consensus hominum eruditorum, nemo dubitabitquin heoratiuncule ad Basilium Magnum perlineant. Nam et ir, antiquis omnibus libris no- men Basilii preeferunt, et ab eruditis omnibus, si forte Scultetus excipiatur, pro fetu ejusdem ge- nuino babentur. Monere tamen juvat, inter eru- divos illos homines, quos dixi, antiquum nullum scriptorem inveniri, qui duo hec opuscula aut unquam laudaverit, aut ex eis quidquam excer- pserit : quod notavi, non ut elevarem recentiorum auctoritatem, sed ne quis falso arbitraretur hos de quibus agimus libellos ab aliquibus etiam veteri- bus Basilio tribui. Mirum autem nemini videri de- bet, si his temporibus doctissimi quique has ora. tiunculas adjudicarint Basilio. Nam, ut verum fatear, cum primum leguntur, neque in verbis, neque in sententiis quidquam apparet, unde su- spicio aliqua oriatur : sed si semel et iterum oculis lustrentur, de his, opinor, aliter judicabitur.In illis enim reperiuntur voces quedam, quas in genuinis p Basilii Asceticis nusquam legimus. Auctor igitur, quisquis est, cum significare vult fratrum eonven- tum, utitur hisce vocibus, συνοδία, συσχηνία, πλέ-- ρωμα : quibus tamen Basilius, cum eamdem rem significaret, nusquam, quod sciam, usus est. Nec putandum est ejusmodi vocabula in duabus his lu- cubratiunculis raro adhiberi, in iisque poni quasi obiter : sed potius scriptor vocibus illis ita dele- ctabatur, ut ipsas sepius usurparit. Nam ut sileam de vocabulis συσχηνία et πλήρωμα, que aliquoties in tam brevibus opusculis adhibuit, vocem συνοδία decies repetit. Ex quibus perspicuum est vocem hane συνοδία pre oOsmleris opusculorum scriptori 81 PRJEFATIO. 82 familiarem fuisse. Quomodo ergo Basilius, sihorum AÀ eodem obtentu brevi rejiciantur. Inest enim in libellorum auctoresset, nunquam ea usus fuisset, presertim cum de rebus asceticis tam copiose scripserit? Nec salis est dixisse, scripsisse Basi- Jium copiosissime de asceticis rebus, sed addi de- bet summum illum virum centies fratrum conven- tum propriis quibusdam nominibus significasse,et tamen ne semel quidem voce συνοδία usum fuisse, non ita facturus, si horum opusculorum auctor exslitisset. Voces enim, que semel alicui scriptori placuerunt, s&pe, ut experientia docet, in illius libris occurrunt, maxime si earum adhibendarum occasio passim offeratur. Accedit etiam quod ubi in his opusculis sermo instituitur de fratrum pre- posito, ibi voces illas, χαθηγούμενος, προηγούμενος, προχαθηγούμενος, Stpissime usurpatas invenimus, sic ut novies aut decies legantur : cujus rej unum aut alterum exemplum proferre libet. Ita igitur legi- tur in opusculo primo (t. ll, p. 324): Ἢ δὲ ἀληθὴς x«i τελεία ὑπαχοὴ τῶν ὑπογειρίων πρὸς τὸν χαθηγού- μενον, etc. Vera autem et perfecta subditorum erga praefectum obedientia, etc. In secundo autem (p. 322) sic : 'AXX' ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ χαθηγουμένου ἢ χρῆσις ἕστω, ἐχ τῶν χοινῶν τὸ χατάλληλον ἐχάστου χρησιμεύειν, χατὰ τὴν τοῦ προηγουμένου ὑφήγησιν, Sed usus sit penes prafectum, ita ut quod cuique con- venit, id ez communibus tribuatur juxta mode- ratoris praceptum. ln genuinis autem Basilii Ascelicis, etsi in ipsis centies sermo habetur de monasteriorum praefectis, nusquam tamen ad eos utrisque Regulis tam brevioribus quam longioribus eadem indoles, idem ingenium, eadem morum precepta, idem vere pietatis amor, idera vitii et peccati odium: uno verbo, inest in utrisque non quidem major severitas, cum severitate Evangelii major non sit, sed majoris severitatis quasi umbra quadam. Et vero Combefisius non aliam ob causam Regulas fusiores simul et minores respuit, quam quod utreque pariter Stoicum quiddam preferant; in eoque ego eum minus reprehendendum puto, cum re ipsa utreque ex &quo severe esse videan- tur. Certe si quis hodie ita sentiret, ut Basilium quidem magnarum Regularum auctorem esse fate- retur, Eustathium vero parvarum parentem esse B contenderet, is valde miraretur Stoica quedam dogmata in magnis Regulis a Combefisio inveniri, cum ipse in eis nihil tale inesse cerneret. Et nos quoque hoc idem dicere habemus, ei, qui ita Re- gulas longiores probaret, ut minores ob austerio- rem doctrinam reprobaret, videlicet nos magno- pere mirari, ab ipso in Regulis brevioribus reperiri Stoicum quiddam, cum eas a Stoicorum severitate longe abesse videamus. Ex his autem, qus hacte- nus diximus, si nihil aliud,, illud quidem certe ostenditur, unicum argumentum, quod ad impro- bandas breviores Regulas proprie afferri potest, futile esse et vanum : sed, ut verum fatear, non necessario sequitur, si utreque Regule et majores et minores ex requo severe sunt, ipsas ab uno ot significandos 68 quas dixi voces usurpantur (a). p eodem scriptore editas fuisse. Quare si propositum Non nihil est quoque, quod scriptor monachorum vivendi rationem vocat vitam philosophicam. Nam ipso initio secundi sermonis (pag. 323) ita scri- ptum est: Oro x«i τοὺς τῇ ἀσχητιχῇ προσερχομένους Gu, πάσης ὕλης βιωτιχῆς γυμνωθέντας, ἐντος τοῦ χατὰ φιλοσοφίαν γενέσθαι βίον. Ita etiam qui ad asceticum vitz genus accedunt, omni re szcult hujus exuti, vitam philosophicam ingredian(ur. Basilius au- Jem, etsi multis admodum locis de monastica vita loquitur, nunquam tamen, ut alibi etiam no- tabo (b), ea dicendi formula usus est. Arbitror igitur has lucubratiunculas spurias esse atque adulterinas, nec ob aliam causam inter Basilii Ascetica a librariis positas fuisse, quam quod ad idem argumentum pertinerent. 8XI. Pars quarta,ubi ostenditur Regularum longio- rum et breviorum unum el eumdem auctorem esse. 393, Fuere qui tradiderunt Regulas longiores Basilii quidem esse, sed breviores alteri tribui oportere; si non dixerunt, at putasse tamen credi possunt. Preecipua autem causa, cur has suspectas habuerint, hec est, quod ipsis vis: sint severio- res, magisque a moderatione aliene. Sed, si semel damnentur Regule breviores severitatis majoris nomine, consequens erit ut et longiores quoque b Lege num. 37. (δ) In pref. n. 37. assequi velimus, aliis argumentis utamur necesse est. Primum igitur si qua ratio habenda est homi- num omnium consensus, cujus debet haberi maxi- ma, plane constabit Regularum omnium unum et eumdem auctorem esse. Nam ante nostra tempora reperias neminem, qui longiores a brevioribus Regulis unquam distinxerit. Omnes totius Ascetici, quod de Photii sententia utrasque Regulas com- plectitur, unum et eumdem auctorem semper fece- runt. Quales sunt Hieronyinus, Rufinus, Cassianus, Sozomenus, Justinianus, Photius, Suidas, Nicepho- rus, auctor Combefisianus (c), qui ut longiores, ita breviores Regulas sibi vindicat. Hoc idem et recen- tiores quoque preesstitere. Etsi enim in sententiis dissident inter se, tamen in eo consentiunt omnes, quod utrasque Regulas uni et eidem auctori ascri- bant. Et, ut interim multos omitiam, nominabo Scultetum, Combefisium, Natalem Alexandrum, Tillemontium, Ludovicum Dupinum. Quod si tot - hominum testimonia sufficere non videantur, ejus- dem re; testem adhibebo ipsum Regularum aucto- rem. Incipiam ab ea regula, qu;e inter breviores secunda est, ubi sic legitur: Τούτων δὲ ἔχαστον οἵαν ἔχει δύναμιν εἴρηται ἐν τω περὶ αὐτοῦ ἐρωτήματι. Qualem autem vim habeat horum unumquodque, (c) Lege Basil. recensit., t. II, p. 101. 85 PRJEFATIO. 86 consideretur, ab eo non tam cito discedam. Scien- A auctor, in Regulis brevioribus magis indulgens dum ergo Constitutionum monasticarum aucto- rem anachoretarum statum non obiter commen- dasse, sed deeo copioseet abundanter disseruisse. Non enim id vivendi genus uno aut altero loco probat, sed totam mediam sui operis partem in eo informando insumpsisse se tradidit ipse. Ita enim initio capitis 18 loquitur (pag. 360) : Περὶ μὲν οὖν TOU χαθέχαστον ἀσχητοῦ xxi τοῦ τὸν μονήρη βίον ἄσπα- σαμένου ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ὡς ἐνῆν, δεδηλώχαμεν " om τὴν τε ψυχὴν πρὸς τὸ χαλὸν ἐξασχῶν, x«i τὸ σῶμα πρὸς τὸ δέον οἰχονομῶν, δύναιτ᾽ ἂν ἡμῖν τὸν ἀχριδῇ χαραχτηρίσαι φιλόσομοφον. Ἐπεὶ δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀσχητῶν χατά συστήματα πολιτεύονται, ἀλλήλοις τὰ φρονήματα πρὸς ἀρδτὴν παραθήγοντες, χαὶ τῇ τῶν χα- τορθωμάτων ἀντιπαραθέσει παρορμῶντες ἑαυτοὺς ἐπὶ τὴν τοῦ χαλοῦ προχοπὴν, δίκαιον cnt», x«i τούτοις τὴν διὰ τῶν λόγων παράχλησιν εἰσενέγχασθαι. Ac de asceta quidem, qui seorsum agit, vitamque solitariam amplezus est, dilucide, quantum in nobis erat, su- perius disseruimus, quomodo et animum exercens ad bonum, et corpus apte et rite componens, philo- sophum perfectum nobis exprimere possit. At quo- niam versantur simul in. communitate plurimi ascetarum,animum muluo exacuentes ad virtutem, et recte fac(torum comparatione seipsos ad progres- sum in bono faciendum : concitantes, equum essc putavimus, hos etiam sermonibus nostris adhortari. Ex quibus perspici potest, auctorem itasuum opus divisisse, ut illius tota media pars ad anachoretas, altera ad ccnobitas spectaret. At vero tantum abest, ut Regularum auctor unicum verbum dixe- rit de laude hujus status, ut eum etiam modis om- nibus exagitet. Legi poterit septimum caput Regu- larum majorum totum, in quo nihil omissum est eorum, quibus hujus instituti pericula incommo- daque ostendi possint. Hic locum unum, qui instar omnium esse possit, exscribam. Cum igitur in- commoda aliqua, que hanc vivendi rationem co- mitantur, retulisset, ità persequitur (pag. 345): "Avtu δὲ τούτου, χαὶ ὁ τῆς ἀγάπης TOU Χρτστοῶ λόγος οὐχ ἐπιτρέπει τὸ ἴδιον σχοπεῖν ἔχαστον. Ἢ ἀγάπη γὰρ, φησὶν, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, 'O δὲ ἀφιδιαστιχὸς βίος ἕνα σχονον ἔχει, τὴν οἰχείαν ἑχάστον τῶν χρειῶν Os ράπειαν. Τοῦτο δὲ προδήλως μαχόμενόν ἐστι τῷ τῆς ἀγάπης vóp.o, ὃν ὁ ᾿Απσοτολος ἐπλήρου, μὴ ξητῶν τὸ ἑαυ- τοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν: ἵνα σωθῶσιν, etc. Sed praterea diligendi Christi ratio et modus, unumquemque quod sibi proprium fuerit, spectare non sinit. « Charitas enim, inquit, non querit qua sua sunt **. » Vita autem solitaria et seorsum α cateris omnibus acta szopum unicum habet, ul suis quisque utilitatibus inserviat. Hoc au- tem aperte adversatur charitatis legi, quam im- plebat Apostolus, qui non sua, sed multorum com- moda quaereret, ut salvi fierent, elc, Neque vero 28. [ Cor. xui, 5. (a Reg. brev. 74. fuisse in anachoretas putandus est, cum in ipsis regulam septimam majorem, quam quisque sequi debeat, citet (a). Jam quero qui fieri potuerit, ut unus et idem homo in uno opere refutarit quee in altero scripsisset. Sed fortasse cuipiam in mentem veniet quod aliquanto ante diximus, videlicet non raro contingere, ut quis aliter aliis temporibus sentiat. Nihil ergo impedit, inquiet aliquis, quo- minus auctor primum Constitutiones monasticas vulgasse credatur, deinde vero Regulas, in quibus, cum experientia doctior effectus fuisset, mutasset sententiam. Ego quidem fatebor ita mihi primo aspectu visum fuisse : sed, re diligentius conside- rata, aliter judicavi. Mihi enim persuadere non B potui, auctorem tam contraria scribere potuisse, nec tamen de sententie mutatione rationem ullam reddidisse. Certe, si quis hodie de informandis anachoretarum moribus librum aliquem ederet, nunquam in alio libro funditus everteret eorum institutum, nisi prius monuisset se ob graves cau- - sas de sententia decessisse : quod cum factum non sit in iis, de quibus agimus, scriptis, inde effici videtur ejusmodi scripta non uni, sed duobus scriptoribus tribui oportere. Ab eo, quod mox proposui, argumento non multum abludit illud, quod mox proferam. Monere ergo juvat, multa communia esse Regulis cum monasticis Constitu- tionibus. Quale est quod dicitur tam in Regulis quam in Constitutionibus de colloquio cum mu- C lieribus; de eligendis iis operibus que statui mo- nachorum conveniant; de obedientia, de prepo- siti officio; de vestimentis, deque aliis ejusdem generis plurimis. Ergo, si Regularum atque Con- stitutionum idem auctor esset, aut in Regulis Constitutionum meminisset, aut in Constitutioni. bus mentionem fecisset Regularum. Eoque magis, quod anctor, de quo agimus, quicunque ille fuit, ita facere consueverat, ut videre est in Regulis brevioribus, in quibus ipse nonraro citat que alibi deeodem argumento scripserat. Ejus rei cum superius exempla aliquot retulerimus, in iis am- plius immemorandum non putavimus. 33. Quanquam longe dissentio ab iis, qui Stoi- cumin Regulisinveniri putant, earum tamen auctor p mihi severior visus est, quam ut idem sit, qui Con- stitutiones scripserit.Hic majoris perfectionis causa severitatem ubique predicat: ille quoddam vite genus et mitius et commodius proponit. Hic arctam illam viam, que ad veram vitam ducit, vel paulu- lum dilatare semper veretur : ille se prestat beni- gniorem Scripturarum interpretem, et, si hanc viam non dilatet, atipsam tamen faciliorem atque planiorem reddit. Cum multa loca afferre possem, quibus probari posset quod modo dixi, in medium tamen paucaduntaxatadducenda censui: eo magis, M Tf PR.EFATIO. quod siquis plura cupiat, ei quamplurima um ipsas A /reue cenfisus ecit frequentius ec crebrius ad «δὲ. mbus iezitur rpag. 333. e. τ. m 3 - Xu τιον» ET. i£XE2 τὰ TUAWL. EXt XG-:04b2 ἔχατττο -ῷὦἡ 9 Οὐ Ὁ» πατα T2. Ἐς ἔχε τῶῦτι τὰς ἐντταῆεια- τῶωτω, ταῖξωρ “αατ σι - 15 WTX3-q 12, παεξ: ar. ZAAX τὰς τ T4 τὸ Tu€edag EDDIEN ICI. xar Tio; Ξελατιτττος 7X τας υσελοιωταττος wx τιλέττιας χαπεΐξια —un adiac EILTXZITII ELI. πταχακὶ τι) χατὰ 336—480 ἔς τῆς σεέλελαῦ τυυτο χιᾶς λαεκβασντοτα, Ἐχλστατος, Ὡς ἔξη 1. τας 30€— πελστττος τὰς 13A5050; Ticrwzxwvm. ἔραλατει- xs. xut xxiicr) fyIv£VxEXWO ττῦ υχᾷ κα τιιαἦι: djoxevrrETZ. Ξαλῶ AGO EDIGGAWTEI χπὶ ποτ τας RERYTIO τσα: χῶσαι, TWLorel τιυχσεῦσας τοῖς “τὰ τῆς εὐττέξεα- πγκοκτλατι candos risitawiloegue /ratres egredi ; ewm, qui ejus- medi est. rat:o ad «reuwndam potius indncet, mt po- ssa super eandetabr» :ucerna, doctrina bonar Inmen περ Σὲ rmmibus: τ modo conÁdsai posse ef ser- eme ef Oper? se1pawm i: quibescum congredifur, cem qucmdem ririutwm scholam erkibere, ete. Ser:ptor aliquanto ante, cum moaachis egrediendi faeuitatem levandi tzdii causa daret, facilitatem mon melioerem ostendit: hue ita faeils est, ut molum omnem transire videatur. Xam monachos quivis. qui perfectz;m se jam esse in animum se- mael indaxerit. de auctoris sententia non. poterit modo. εἰ velt, frequentos ae. crebrius ad. eedifi- eandos visitandosque fratres peregre abire: sed luwro. Par est agütmr im quiete ut péurimmm ma- g postulat etiam ratio, ut iler suscipiat. Ejus autem mer" ^t qmemLet ἔπ propri sede persistere, αὖ Frei hanc palebeilam ritonem redii: sf posita hoec constamtia merwm (estimonnum habeat: mom smper candeicbro lmcerna, doctrinz bona Lemen Lrm2s prorsms ἐπ crile swa inclusum esse. sed [ji- — ümpertiat omzibus: quod tamen fern debet ea bere. τὸ propterea. milil coumscientia ezrprobat. πε- — conditione, dummodo confidat posse et verbis et eessztate cogente egredi, fratresque vitz integritate — fectis seipsum us quibuscum congrediur, cou et optumos et utilissimos inrisere, sed ia lamen, | quamdam virtutum schoiam exhibere. Certe hoc wi ^r wii comgressu viriufum capiat exempla: mon indulgen'ia est, sed bons disciplinae integra quod consequetur, si, αἱ dirimus, im prodewndo — eversio. Primum fr«num rationis, quo solo serip- modus tenetur, nihilque βαί quod reprendi pos- tor contentus est, quam debile sit et infirmum, si. Szpe emim insitum εἴδαπε ἀσπέπεο (zdiwm —mBorunt omnes. Deinde, si monacho cuilibet se- erxeundo dissipatur ; idque im causa est eur iterum — mei licet, cum libebit, frequentius ae erebrius ad teluti conralescamus, ac paululum respiremus, | sedificandos visitandosque fratres progredi, auctor alacriterque ad certamina pro pietate subeunda — non anachoretam institait, quem tamenimsttuen- temimmus. Quod initio dieitur, libere, si neces- dum sibi proposuerat, sed veluti viatorem aliquem sitas cogal, egredi oportere, id fortasse nemo c semper huc illuc errantem, nunquam quaescen- intellexisset, nisi interpretatus esset auctor ipse. — tem. quamvis potius vitam agentem, quar selita- Nam necessitais nomine vulgo significantur ur- riam. quam tamen agendam susceperat. Posire- gentes quidam casus, qui ita premunt, ut vix ali- mo, quod additur, ewm ratio ad ereundum potius ter facere possis: et tamen hoc loco aliquid tale — inducet, ut posita super candelabro iucernma doc- intelligere nihil necesse est. Cum enim scriptorita trimz bonz lumen impertiat omnibus, dummodo locutus est: Sape emim insitum etiam animo (ta-— confidat posse εἰ verbis et factis seipsum tis qui- dium ezeundo dissipatur; non obscure indicavit — buscum congreditur, ceu quamdam virtutum monacho egredi licere, si tz&dium dissipare sibi — scholam exhibere, locum. amplissimum praestigiis proponat: in quo maxima scriptorislenitasaperte videtur dare, cum facile fieri possit, ut sibi ostenditur ; simulque ejusmodi egrediendi facultas — quisque brevi persuadeat, talem esse se, qua- datur, qua abuti multi possent. Longe gravius lem oportet, ut facem preeferat omnibus ad bo- est quod sequitur: E: dé τις τὸ χαλὸν τὰ φυχξ 3:- ῥαίως ἐνιθουσακενος, χαὶ 7E χοονιπ ἀσχζστι τῆς τῶν πα- θὼν χυξεονζσεως τὴν ἑππειρίαν λαθὼν, xxi ὅπαατσας. Ai» τὰς τωυατιχὰς ἀχοασιας, χαλοῦσας δὲ τὰς υχιχὰς ἀταξίας, θϑαῤδὼν δὲ τῷ τοῦ λογισωαοῦ χαλοῦ συχνο- τίοα: δέλοι ποιεῖσθαι τὰς ποοόλους εἰς ouxodoui» xxi ἐπίσχεγύω ἀδελφῶν, τὸν τοιοῦτον χαὶ παοοοιιξστι πκᾶλλον ὁ λογος ἐπὶ τὲν ποόοδον, ἔνα τὸν λύχνον ἐπὶ cà» λυχνίαν τιθεις, πᾶσι τὸ φῶς τῆς τῶν χαλὼν χαθχγζσζυς χο- ρηγέσε " αὖνον & γε θαῤῥοὶς, ὡς χαὶ λόγω x«i ioye διδασχαλεῖον ἀρετῶν ἑαυτὸν δυνζσεται τοῖς συντυγχά. γουσι παρέχειν, elc. δὲ quis vero, posteaquam ὃο- num in animo fortiter constabiliverit, diuturnaque exercitatione gubernandorum affectuum erperien- tiam adeptus fuerit, et domitis corporis libidinibus coercuerit tumultus animales, tum demum rationis (a) Reg. && maj. nam doctrinam. ob idque conldat futurum, ut virtutum omnium exempla secum congressuris prebeat. Ex quibus plane constat Consütuühtonum auctorem ita indulgentem fuisse. ut etiam rationis fines transgressus sit. Nunc referamus qua in Regulis leguntur. Hie: autem sunt 3): Tx» up &x9dru6x» ἐπιτοῖπετο τῷ ϑυναλένν πόλαδος τὰ ἐπυτοῦ ψυχξ, χαὶ $piAtueQ τοῖς τυντυγχανλυτι» αὐτὴν ἔχτε- λεῖν. Ὡς ἐὰν αἰ παὸξ 9 ἐπιτχθειος, δέλτιον ἔν ἐνδεία τῶν ἀναγχαίων πάταν θλῖψιν χαὶ J7D0(-2U» yo XI» 2ὼ- ματιχξς, Dix x» φψυκξ: θμλλυγοναεντν πιοιλοέν. Pe- regrinandi detur facultas ei, qui citra animae sus detrimentum, εἰ cum utilitate eorum, quibuscum graditur, iter perficere possit. Nam, si nemo idoneus affuerit, praestat in rerum necessariarum penuria καὶ θανάτου ὑπενεγχεῖν, É Rx2*477ux; 89 PRAEFATIO. 90 afftictionem omnem atque angustiám vel ad mor- & rum testimoniis referciri in illis ejusmodi testimo- tem usque perpeti, quam corporis levamenti causa certissimum anima detrimentum neg ligere. In qui- bus dignum estquo notetur, omnesdeauctoris sen. tentia potius rerum penuria perire debere, quam ut unus ob susceptam peregrinationem certum ali- quod detrimentum in anima patiatur ; que senten- tia juste severitatis plena ést, et alienissima ab ejus moribus, qui Constitutionum librum edidit. Quo- modo enim dicere potuisset, si nemo idoneus in- veniatur, omnes potius fameinterire debere, quam ut unus anime suce dispendio peregre abeat, cum ipse docuerit idoneos ad peregrinandum esse eos, qui confidunt futuros se exemplo in itinere, iis qui- buscum congredientur ? Etenim si tanta rerum pe- nuria esset, ut fratresomnes in vite discrimen ve- nirent, dubium non est quin in quolibet conventu semperaliquis monachus inveniretur, qui se in itinere faciendo virtutum omnium exempla omni- bus daturum confideret ; ideoque causa non erat, cur scriptor preclarum illud decantaret si idoneus non reperiatur, mortempotius toleraridebere quam certum aliquod anima damnum negligere, cum, ut vidimus, idoneus nunquam deesset. Addere libet et alium locum. Cum ergo auctor interrogaretur utrum auscultandum sit iis, qui nos ad propriare- ducere vellent, ita respondet (a) : Ei μὲν διὰ oixo- δομὴν τῆς πίστεως, ὁ δυνάμενος οὕτως ἀπεαλθεῖν, μετά δο- χιμασίας πεμπέσθω. Si id fiat ob fidei edificationem, qui abire hoc modo potest, is praemissa pravio eza- mine dimittatur: ubi monacho non permititur, ut, si velit, egrediatur : sed prius pertentandus est, utrum idoneus sit. Uno verbo, quod in Constitutio- nibus legi adnotavimus, cuilibet, si velit, egredi li- cere vane cujusdam confidentie obtentu, id aut quidquam simile in Regulis qui quaereret, operam luderet. Quare si Regularum scriptor unquam in. duxisset animum anachoretas instituere, modo secum ipse consentire volvisset, non eis permisisset ut vagarentur huc illuc quoties ita liberet : sed jussisset ipsos ab homine sapiente consilium ca- pere, ab eoque querere, utrum egredi eis expediret, necne, Videre est, igiturin Regulis severitatem, non illam quidem Stoicam, sed qui peritum magis- trum deceat, conaultatque optime recto ordini :in Constitutionibus vero, molliorem quamdam disci- plinam, que si locum haberet, rectus ordo diu stare non posset. 36. Subjungam argumentum aliud, quod et ip- sum quoque probat quidem noneumdem esse auc- torem Regularum, qui Constitutionum ; sed prete- rea hoc commodi habet, ut nullo verborum appa- ratu, at solo oculorum auxilio indigeat. Velim igi- tur oculis lustrentur Regule et Constitutiones, comparenturque inter sese. Has videas Scriptura- 3? Luc. x, 41, 42. 89 Ibid. 40-42. (a) Reg. brev. 89 B C nia pauca admodum invenias. Scriptores autem ita sui dissimiles esse non solent, ut cum easdem res tractant, diversis scribendi generibus utantur. Cum igitur constet iisdem de rebus in Regulis at- que in Constitutionibus sermonem institui, in iis- que diversam esse citandarum scripturarum ratio- nem, cum earum testimonia sepe in Regulis, raro in Constitutionibus proferantur, necesse videtur duos distingui auctores, quorum unus uno,alius alio modo scripserit. Et quoniam argumentum e varie- tate citande Scripture peteresemel coepi, pergam. Ergo monere operae pretium est, illud Luce, Mar- tha, sollicita es, et turbaris erga plurima : porro unum est necessarium 39, et in Regulis reperiri et in Constitutionibus : sed tam diverse, ut aliter fieri non posse videatur, quin horum operum duo auc- tores agnoscantur. Loca ipsa in ir edium meo more adducam : eoque libentius, quod in eis dignum quiddam curiositate studiosorum inesse videatur. Ita igitur in Regulis scriptum invenitur (5) : Οὐχ ἐπήνεσε τὴν Μάρθαν εἰς πολλὴν διαχονέαν περισπωμένην ὁ Κύριος, ἀλλὰ, Μεριμνὰς χαὶ τυρθάξῃ, φησὶ, περὶ πολλά. ὀλέγων δέ ἐστι χρεία, ἣ ἐνὸς" ὀλίγων μὲν, δηλονότι τῶν πρὸς παρασχευήν " ἑνὸς δὲ, τοῦ σχοποῦ, ὥστε τὴν χρείαν ἐχπληρωθῆναι. Nequaquam Dominus laudavit Mar- tham in multiplez ministerium distractam : sed, « Sollicita es, inquit et turbaris circa multa. Atqui paucis, vel uno opus est : » paucis quidem, quan- tum scilicet ad apparatum, uno vero, nempe fine ipso, ut videlicel necessitati fiat satis. Ideo autem hec paulo fusius retuli, ut intelligant qui legent vocem ἑνὸς hic non accipi vulgari sensu, sed pro uno ferculo. In constitutionibus vero (cap. 1) sic legitur : Εἰπὲ, φησὶν, αὐτῇ, ἵνα ἂν αστάᾶσα συνδιακονῇ μοι. Ὀ δὲ Κύριος πρὸς αὐτήν. Μάρθα, Μάρθα, μεριμνᾷς x«t τυρδάξῃ περι πολλὰ, ἐνὸς δέ ἐστι χρεία. Μαρία γάρ, etc. « Dic illi, inquit, ut surgens ministret me- cum. » Cui Dominus - « Martha, Martha, solli- cita es, et turbaris circa multa. Porro unum est necessarium. Maria enim *^, » etc. Nec quisquam dixerit corruptum esse Regularum locum : quod vitium, ut alia ejusdem generis plurima, autlibra- riorum oscitantia, aut alio aliquo casu irrepserit. Etenim, si unico hoc loco ita legeretur, fortasse talia dici possent : sed cum et alibi eodem modo scriptum inveniatur, dubitari merito non potest, quin auctor ipse ita scripserit. Volo autem merni- nisse omnes, in hoc eruditos inter se consentire, quod uno consensu Moralia et Regulas uni eidem- que scriptori tribuant. Videamus ergo, quomodo Moralium auctor, qui idem est atque Regularum, illud, quod dixi, Luce testimonium retulerit. Sic autem loquitur in regula 38 (page 263): Εἰπὲ οὖν αὐτῇ, ἵνα pot συναντιλάθηται: ᾿Αποχριθεὶς δὲ ei- b Reg. 20 fus. 91 PRJEFATIO. 92 πεν αὐτῇ ὁ Ἰησοὺς" Gar πεοὶ πολλοί" ὀλίγων δὲ ἐστι χοεία, 1; ἑνός. Dic ergo illi, ut me adjuvet. Respondens autem Jesus dixit ei : Martha, Martha, sollicita es, et turbaris circa plurima, tamen paucis opus est, aut uno : ubi non aliter legitur quam in ipsis Regulis ; ex quo fit, ut cum constanter duobus in locis eodem modo legatur, auctor ipse, quisquis est, ita scri- psisse putandus sit. Preterea, opinor, heec scri- ptura, paucis opus est, aut uno, tam nova est et in- solita, ut librariis, nisi ipsam in ii« quee habebant exemplaribus invenissent, ne in mentem quidem venissel ; ob idque magis intelligitur, librarios ejus, quam retuli, varietatis auctores dici jure non posse. Ex quibus omnibus concludi debet, Regula* rum scriptorem alium esse ab eo qui Conslitutio- nes in lucem edidit, cum Luce verba bis aliter ci- tarit. Quod autemdixi, vocem ἑνὸς apud Lucam sum- ptam esse ab auctore non mystico sensu, sed pro- prio et naturali, nempe pro ferculo, id ex eo, quem modo citavi, Moralium loco mirifice confirmatur. Cum enim ea Moralium regula, in qua heec legun- tur, ὀλίγων δέ ἔστι χρεία, ἢ ἑνός, tamen paucis opus est, aut uno, scripta sit de frugalitate, certe illud Lucie testimonium, nisi vox evo; ibi pro cibo acci- peretur, nihil omnino ad rem faceret. 37. Argumenta qua hactenus proposui, fortasse videri poterunt aliquibus paulo remotiora : nunc proponam alia, qui ex ipsa styli ratione petam. Cum ergo Regulas atque Constitutiones diligenter legerem, easque inter se compararem, videre visus sum duos auctores, quorum unus uno, alius alio lo- quendi genere valde delectaretur. Et quoniam que ipsis oculis subjiciuntur, nescio quomodo magis movent, cujuslibet rei aliquot exempla proferam. Α tribus vocibus initium ducam, φιλοσοφία, φιλό- σοψος el φιλοσοφεῖν" que cum 1n Constitutionibus sepe adhibeantur, eas tamen invenire non est usquam in Regulis. Sie igitur loquitur Constitu- tionum aucetoripso proammii sui initio Τὴν κατὰ Xot:09» φιλοσοψίαν ἐπανελόμενος, x«l τῶν Θιωτιχῶν ἐπιθυμιῶν τε καὶ ἡδονῶν χαὶ φροντίδο» ἀνώτερον ἄρας τὸ φρόνημα, etc. Ex quo Christi amplezus es phi- losophiam, et supra cupidit ates mundanas atque voluptates ac curas animum eztulisti, etc. Ejus- dem hec sunt verba alio loco (cap. 4, num. 3, p. 040): Τί γὰρ Bé)zvov, εἰπέ pot, ιαιμεϊσύαι τῶν δένδρων τὰ εὔχαρπα... ἐξ ἡμισείας Oz τὴν φιλοτογίαν ἐογάώξε, σύχι, ψυχῇ μόνη, ἀλλ᾽ οὐχὶ χαὶ τῷ σώματι; Utrum, quaso, prastabilius est, arboresne /rugiferas imi- tari... atqueex dimidia tantum parte, solo videlicet animo ac non, etiam corpore philosophie operam dare ἢ Eodem illo in capite (n. 4) sic scribit : Ταὺ- τῆς 740 τῆς Q'aÜic:og fv ψυχῇ ἡενομένης, oit» ὁ μετέχων τῆς τρογῆς, τοῦ μὴ μετέχοντος δεύτερος εἰς φιλοσογίαν φανεῖται. Quisquis enim, animo sic. af- fecto, cióum 5 t«mit, innihilo videbitur inferior non Sumenti, quet v Lum attinet ad philosophiam. Caput quintum, ets»i brevissimum, ejus rei suppeditabit Μάρθα, Mdofa, μεριμνὰς xai τυο- A tria exempla. In eo igitur ita legitur (pag. 550): Ei δὲ τι δέοι διὰ τὴν ἀναηγχαίαν χρείαν xxi ὕπαιθρον doo» ἐπιτελεῖν, οὐθὲ TOUT τὴν γιλοσογίαν κωλύσει, Ὁ γὰο ἀχοιδὴς νιυλόπογος. ψρυντιστήριον ἔχων τὸ σῶμα͵ καὶ κατα γὴν τῆς Ψψυχᾷς ἀσγαλᾷ, κἂν ἐπ᾿ ἀγορᾶς ὧν τύχη, κἂν ἐν πανηγύρει, κἂν ἐν ὄρει, χᾶν ὲν ἀγρῶ, xy μεταξὺ πλήθους τῷό φυσιχῷ πμοναστεοίν χαῤίδουται, ido» συνάγων τὸν νοῦν καὶ ψιλοσορῶν τὰ αὑτῷ ποέποντα, Quod si oportuerit ob inevitabilem quamdam necessitatem opus aliquod etiam sub dio perfici, ne hoc quidem philosophie futurum est inpedimento. Qui enim vere philosophus est, ei cum corpus sit loco schol et gymnasii, sitque ei- dem animi sedes firmissima : etiamsi in foro fuerit, sive conventu, sive in monte, sive in media multi tudinis frequentia, ccu in naturali monasterio commoratur : quippe qui intus in se colligat ani- imum, et de rebus,que sibi conveniant, philosophke- tur. Ultimum locum accersam e cap. 18, ubi sic legitur (pag. 360): Δεθηλύχαλεν ὅπως... δύναιτ᾽ ἂν pubs τὸν ἀχηιὴ χαηχχτησίσαι νελόσοφον, eZposulmus quomodo... philosophum perfectum nobis exprime- re possit. Ex quibus perspici potest, eas, quas dixi voces Constitutionum auctori non parum familia- res fuisse : quie tamen Regularum scriptori, res easdem et dicenti et exponenti, aut in mentem non venerunt aut, si venerint ipsistamen uti noluit. Hoc idem, quod nobis proposuimus, alia via exsequi conemur. lllud igitur notandum, verbum ποιεῖσθαι ifa in Constitutionibus usurpari, ut ipsis etiam Jo cis, ubi t&mpore passivo ponitur, tamen significa- tionem activam relineat. Res clarior fit exemplis. Ita ergo legitur in ipso Constitutionum pro«mio: Πολλάχες μὲν πρὸς ἡμᾶς πογλοὺς πεποίησαι λόγους, πὺν- θανόμενος τίνκ τούπον δέοι τὴν τοῦ ἀγῶνος ἔνστασιν τι- λειῶσαι. Non raro nobiscum habuisti sermonem, αὐ percontatus es, quomodo susceptum certamen ab- solvi oporteat. Aliquanto post auctor ita scribit (cap. 4, pag. 348): A« πρὸς τὸν πατέρα τῆς ἀμαρτίας τὸν διχύολον πεποιζμμεύα, quas |obligationes] cum pec- cati parente diabolo contrarinus. Eodem ilio in capite ita scriptum invenitur (pag. 349) ; Οὕτω τὰς ἀρετὰς τῆς ψυχὴς τῇ συνεογίᾳ τοῦ σώματος GÀ. υναν, τὸν ποαχτιχὸν Dis σγραγῖδα xxl τελείωσιν τίς πνευματιχὴς πολιτείας πεποιημένοι, Sic animi virtutes corporis ope illustrarunt, actuosam vitam ceu sigil- lum atqueperfectionem spiritualis viteepraestantes. Horum similia sunt quie leguntur cap. 20 (num. 2): Toi; μὲν 077 συγγενέσιν εὐχωμεῦα τὰ βῶτιστα, dt- XQ572717, φημὶ, x«i tociósux)., x«l ταῦτα, ἄπεο Κεῖ: τέλια πεποιὴ Use, Preceimur itaque optima σορηα- lis nostris, justitiam, inquam, et pietatem, et quz nos magni fecimus. Nec diversa,que mox sequun- tur (cap. 21, n. 2): Οὐ 440 ἔπι χαχίᾳ τὴν χοενωνιαν πεποίηνται, Siquidem non malo consilio pepigere societatem. Notari potest et illud (cap. 22, p. 571) Οὐ γὰρ οἴκοθεν ὁρμηθεις, ἀλλ' ἀπ᾿ αὐτῶν τῶν θείων l'oaynr TX)T) τὴν εἰχασὶδν ferox μαι. Non enim proprio marte, sed. ipsis divinis Scri- πολλοῦ, ἐν 93 PRAEFATIO. . θέ pturis inductus hanc. adhibui comparationem. A terram publico conventu. Plura ejusdem generis Hane autem loquendi rationem qua verbum ποεῖ- σθαι tempore passivo positum activam significa- tionem habet, qui in Regulis queret, eum ego, cum &b earum lectione recens sim, frustra quesiturum affirmare posse videor. Et sicubi vox πεποιημένος in Regulis occurrit, uti reipsa in regula 128 invenitur, tune significationem passivam praefert. In eo enim, quem notaviloco, ita scriptum est : Τὸ ἐρώτημα οὐ χυρίως φαίνεταί μοι πεποιημένον. Questio hoc non mihi rite proposita videtur. Confirmare pergam quod mihi proposui, hoc argumento : qui Consti- tutionum auctor est, cum monasterii preefectum in- dicare vult, passim his vocibus utitur, ἡγούμενος, ἀφηγούμενος, χαθηγούμενος, ὑφηγούμενος" cujus rei ali- quot exempla meo more subjiciam. lta igitur scri- bitoap.22 (num.?2, p. 570) : Καὶ μηδεὶς οἰέσθω ut, κρατύνειν ἐθέλοντα τὴν περὶ τοὺς ἡγουμένους εὐπείθειαν, ὑπέρογχα παράγειν τὰ ὑπηδειγματα. Neque vero ezxisti- met quisquam, me, obedientiam yrzfectis debitam stabilire volentem, exempla sublimiora proferre. Haud longe ita rursus loquitur (num. &, p. 573): Ταύτην τὴν εὐπείθειαν ἀπαιτεῖται ὁ χατὰ Θεὸν ἀσχητὺὴς τῷ ἡγουμένῳ εἰσφέρεσθαι, Exigitur ab eo, qui »ecun- dum Deum asceta est, ut suo prafecto hanc pras- tet obedientiam. In capite vicesimo primo (num. &. pag. 569) ita scriptum est : Ὄτι δὲ ὁ ἀφηγούμενος οὐχ ἂν ἕλοιτο τὸν «jte μαθητευόμενον πρὸς πονηρίαν ἐναγαγεῖν...., οὕτως, εἰ δοκεῖ, σχεψώμεθα. Quod autem praceptor discipulum suum ad pravitatem indu- cere non velit.... hoc modo, si placet consideremus. Alio loco ita scriptum invenimus (cap. 22, p. $73) : Olde γὰρ ὃ γε συνετῶς ἀφηγούμενος ἐχάστον xal ἤθη, καὶ πάθη, καὶ ψυχιχὰς ὁρμὰς ἀχριδῶς ἐξετάζειν, Novit enim qui prudenter praest, unius cujusque et mores, et affectus et animi motus diligenter ex- quirere. Atque etiam vocem χαθηγούμενος in eam- dem sententiam adhiberi constat ex his que mox subjungam verbis (cap. 19, p. 563) : Πολλῶ μᾶλλον oi πρὸς τὴν μάθησιν τῆς εὐσεθείας x«l τῆς ὁσιότητος ἀφικνούμενοι, ἅπαξ πιεπειχότες ἑαυτοὺς, ὅτι δυνήσονται παρὰ τοῦ χαθηγουμένου τὴν τοιαύτην ἐπιστήμην λαθεῖν, etc. Multo magis qui ad discendam pietatis sanc- titatisque. disciplinam accedunt, ubi semel per- suaserint sibi, se ejusmodi scientiam a profecto ediscere posse, ctc. Sequitur (cap. 20, n. 1) : Πατὴρ γάρ ἐστιν ἁληθέστατος, πρῶτος μὲν ὁ τῶν ἀπάντων Πατήρ' ὁ δεύτερος δὲ μετ᾽ ἐχεῖνον, ὁ τῆς πνευματικῆς χαθηγούμε- νος πολιτείας. Pater est enim verissimus, primus quidem universorum Pater : secundus vero post illum, is qui prait in. spiritualis vite instituto. Auctoris hrec sunt verba alio loco (cap. 21, n. 5): Καὶ ἕτερον δὲ σχοπῶμεν, ὡς εἰ φαῦλος ὁ μαθητὴς γένοιτο παρὸ τὴν αὐτοῦ ἀγωγὴν, αἰσχύνην ἀπαρηγόρητον ἔξει ἐπὶ τῆς οἰχουμενικῆς χατὰ τὸν τῆς χρίσεως χαιρὸν πανη-. γύρεως οὐ ὑφηγούμενος. Sed et aliud praterea con-- sideremus, quod si malus evaserit. discipulus ob ipsius institutionem, íinurenda magistro. sit. ju. dicii tempore indelebilis ignominia coram orbis alia, si vellem, adjungere possem : sed cum cretera in ipso fonte videre cuique liceat, in his diutius immorari nolui : eo magis, quod ea qua retuli, satis superque probent Constitutionum auctorem iis, quas dixi, vocibus libentissime usum fuisse, quibus tamen Regularum scriptor, cum monasterii prefectaum denotare vult, nunquam utitur. Ab his non ita multum discrepant que as- cribam. Cum ergo Constitutionum librum attente legerem, in his animadverti vocem σύστημα sepis- sime usurpari ad significandam fratrum societa- tem : quod esse ita, ut dixi, ostendent ea 408 proferam exempla. Statim occurrit illud, quod le- gitur initio capitis 18: Ἐπεὶ δὲ oi πλεῖστοι τῶν B ἀσχητῶν κατὰ συστήματα πολιτεύονται, etc. 44 quo- niam versantur simul in communitale plurimi as- cetarum, etc. Sub finem capitis 21 ita legitur (pag. 570) : Ἅπασα τοίνυν πρόφασις tüloyos τῷ βουλομένῳ χωρίξεσθαι πνευματιχοῦ συστήματος περιήρηται, eto. Itaque equus omnis prateztus sublatus est ei, qui vult a spirituali societate separari, etc. Sic autem incipit caput 92 : Ὅπως μὲν οὖν προσήχει τὸν ἅπαξ ἐνωθέντα πνευματιχῳ συστήματι, φυλάττειν τὴν ἕνωσιν ἀδιάλυτον, κατὰ τὸ ἐνὸν ὑπεθέμεθα. Quomodo quidem indissolubilis conjunctio ab eo, qui spirituali so- cietati semel adjunzerit, servanda sit, quoad potui- mus, ostendimus. Eodem illo in capite (num. 5, p. 573) rursus ita scriptum est : Ταύτης γὰρ τῆς συμ- φωνίας ἐν ἀσχητιχῶ συστήματι χαθεστώσης, ρᾳδίως f τε C εἰρήνη ἐν αὐτοῖς πολιτεύσεται, etc. Stante enim in as- cetarum conventu hac voluntatum consensione, nullo negotio et pax inter ipsos diversabitur, etc. Nec ita multo infra sic legitur (cap. 25, n. 1). Καὶ τοῦ οναὶ χληρονόμος γίνεται ὁ ἐν συστήματι ἀσχητιχῳ τοιαύτας αἰτίας ταραχῆς ἐνδιδούς, et vocis illius voe hares evadit is, qui in ascetica societate tales tur- barum causas serit. Locus unus duo ejusdem rei exempla prebet. lta igitur auctor loquitur cap. 26 (pag. 576) : Προσήχει τοίνυν xai τὸν ἐγχαταλεγόμενον πνευματιχῳ συστήματι μὴ ἐχείνους πρὸς τὸν ἑαυτοῦ τρόπον μεθαρμόξειν ἐθέλειν, ἀλλὰ τὸν οἰχεῖον τρόπον τοῖς ἐν τῳ συστήματι ἔθεσι τε xai τύποις ἐξομοιοῦν, Par igi- tur fuerit, eum etiam, qui in spiritualem societa- tem allectus est,non illos ad suos mores accommo- D dare velle, sed suos mores societatis moribus ins- titutisque conformare. Caput vicesimum nonum legere qui volet, in eo quoque hanc, de qua agitur, vocem quater adhibitam inveniet. Incipia- mus ab ipso iitulo, ubi sic legitur: "Orto? xp? ἑταιρίας δύο ἡ τριῶν ἀδελφῶν iv συστήματι ἀσχητιχῶ γενέσθαι. Quod non. decet ἴῃ ascetico instituto pe- culiarem quamdam amicitiam esse inter duos aut tres fratres. Sequitur : Ei δὲ ἀποτεμόντες x«i διορί- σαντες ἑαυτοὺς, σύστημα ἐν σνστήματι γίνονται, πονηρὰ ἡ τῆς τοιαύτης φιλίας συναγωγή. ..... Προσήχει tolvuv μήτε τὰς τοιαύτας ἑταιρίας συγχωρεῖσθαι ἐν τοῖς συσ' τήμασι, μήτε, etc. Si vero secantes ac separan- tes seipsos, aliqua communitas in. communitate 95 PRAEFATIO. 96 fiant, vitiosa est ejusmodi amicitie conjunctio..... A volo. Primum, Contitutionum auctorem variis no- Quare oportet neque ejusmodi sodalitia permitti in conventibus, neque, etc. Et quando tam multa congerere semel copi, alia etiam ex iis que se- quuntur capitibus addam. Ergo horum in uno ita scriptum invenitur (cap. 32, p. 579) : Ταύτης τῆς τάξεως ἐν πνευματικῶ συστήματι φυλασσομένης, ὅτι ὄντως ἐσμὲν σῶμα Χριστοῦ, etc. Hoc. disciplina si in spirituali conventu servetur, perspicuum erit nos vere corpus Christi esse,etc. Aliud vero (cap. 33, p. 379) sic incipit : Χρὴ μέντοι xxi τοὺς τῶν πνευματιχῶν συστημάτων ἀφηγουμένους τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀσχοὺῦν- τας εὐνοιαν.... UY) χαταλύειν τὰ ἀλλήλων σπουδάσματα. Oportet autem et spiritualium cetuum prafectos, mutuam ezercentes benevolentiam..... alterum al- terius studia non destruere. Et paulo post ita legi- tur ; "Ἂν τοίνυν ὁ ῥαθυμότερος ἴδῃ ἐξὸν αὐτῳ μετὰ ἀδείας ἀπογεύγειν τοὺς ἐν τῳ ἅπαξ αιρεθέντι σνστήματι πόνους, etc. δὲ igitur qui negligentior sit, licere sibi ani- madverterit, impune labores delec(c semel socie- tatis effugere, elc. Titulum ultimi capitis qui le- get, in eo ita scriptum inveniet, "Ort οὐ χρὴ τὸν ἐν συστήματι πολιτευόμενον ἀσχητήν. Quod non oportet ascetam 1n aliquo conventu degentem, etc. Haud procul a titulo occurrit illud, Ὅταν γάρ ὁ μὲν κανὼν τοῦ βίου ἔχῃ, μηδὲ χωρίξεσθαι τοῦ συστήματος ᾧ συνήγύημεν, μηδέ, etc. Cum enim vita nostra ins- titutum sit, neque separari ab illo. ctu cui fui- mus adjuncti, neque, etc. Sane si Constitutionum atque Regularum idem scriptor esse semel dica- tur, mirari subibit vocis σύστημα quee Constilutio- num auctori quavis alia familiarior erat, ne ves- tigium quidem in Regulis exstare. Nam experientia docet, auctores, qui res easdem in duobus operi- bus aut tractant aut interpretantur, si in uno una voce ad rem aliquam significandam sepissime usi sint, eadem uti solitos et in altero opere, ma- xime sj hanc ipsam rem passim exprimi opus sit. Regularum autem auctor, quisquis est, centies qui- dem aliis nominibus fratrum conventum expres- 81} : sed tamen eum semper ἃ voce σύστημα absti- nuisse, ex operis lectione plane constat. Quomodo ergo Regularum atque Constitutionum unus et idem auctor esse potest, cum in his ad certam quamdam rem exprimendam vocerin unam fre- quentissime usurpari videamus, qua tamen vox in ilis ad eamdem rem signiflcandam nusquam usurpatur? Ego in exemplis esse non puto, scrip- torem ita unquam sui dissimilem fuisse, ut cum rem aliquam in uno opere certo quodam nomine sepissime expressissel, in altero libro eamdem rem eodem illo nomine nusquam expresserit, presertim, ut diximus,si rei illius exprimende occasio sese passim offerret. Ex quibus 'conse- quens esse arbitror, ut duo auctores distinguan- tur, quorum unus Regulas, alter Constitutiones conscripserit. Heec certa esse existimo quidem : sed, ne cui quis scrupulus supersit, hoc idem ma gis confirmare statui. Duo sunt igitur, que notata minibus uti ad significandam fratrum societatem : alterum, his nominibus non simpliciter uti, sed sic, ul vocem πνευματιχός ipsis adjungat. Loca quadam, quibus id oculis subjiciatur, adducam. Hic est capitis 21 titulus : Ὅτι οὐ δεῖ τς πνευματικῷς ἀδελφότητος ἀποχόπτεσύαι, Quod non oportet a spiri- tuali fraternitate resecari. Sequitur statim post ti- tulum ; Χρὴ μέντοι xai τοῦτο πεπεῖσθαι σαφῶς, ὅτι ὁ ἅπαξ εἰς σύνδεσμον x«i συνάψειαν éAÜGV πνευματιχᾷς ἀδελφότητος, eto. Jam illud quoque pro certo λα- bendum est, eum, qui semel fraternitati spirituali alligatus est et adjunctus, etc. Paulo post ita legi- tur: Πολλῳ μᾶλλον ὁ εἰς σύμδασιν ἐλθὼν πνευματικᾷς συμ- διωσεως, etc. Longe magis qui fedus inierit spiri- B &alis illius contubernii, etc. Hoc ipso in loco ita scriplum est : Πόσῳ μᾶλλον ὁ πνευματιχῇ χοινωνέᾳ qu- νᾳομοσθείς, elc. Quanto magis qui spirituali socie- tati ascitus est, is, etc. Haud multo post sic legitur (cap.21, n. 2): O2z«$; ὁ λέγων, ὅτι διὰ τοὺς ψαύλους χωρίξεσθαι τῆς πνενματιχῆς ἀνχγχάζομαι συναφειοις, eto. Sic qui ait : Cogor propter malos a spirituali com- munitate separari, etc. Operi suo finem brevi im- positurus auctor,sic loquitur (cap.33,p.580) : Ἢ «i éxsivot ἐμμένοιεν τῇ ἀθετήσει τῆς πνευματιχᾷς χοινωνιας, eic. Aut si tidem illi spiritualem sodalitatem per- gant aspernari, etc. Jam vidimus vocem πνευματιχὸς YOci σύστημα quinquies aut sexies conjungi; ob id- que ea loca hic rursus excribere necesse non est. Etsiautem Regularum scriptor multis variisque no- minibus utitur ad significandum monachorum contubernium, tamen his nominibus ne semel qui- dem vocem πνευματιχός adjungit. Par est igitur duos auctores distingui, quorum, ut solet, diversa erat scribendi ratio. 38. Haclenus sermo institutus est de quibusdam vocibus, 48 cum sint familiarissime Constitutio- num auctori, nusquam tamen in Regulis adhiben- tur: nunc loquamur de aliis aut vocibus aut scri- bendi rationibus, quie, cum non minus familiares sint Regularum scriptori, eas tamen nunquam in Constitutionibus usurpatas invenias. Ad quod ge- nus pertinent duo illa, πληρογορεῖν et πληροφορεῖσθαι: gu& voces cum in Regulis sint frequentissiimnee, in Constitutionibus tamen nusquam leguntur. Jam nostro more aliquot ejusrei exempla ob oculos po- namus. lItaigitur scriptum estin Regulis majoribus (reg. 11]: Τὸν μὲν πληροψοοήτας, ὅτι ὁ, elc., sic ut alteri quidem persuaserit ,ut si, etc. Alibi inisdem illis Re gulis (reg. 37 maj.)ita legitur: Πληροφορηθέντες δὰ τῆς φανερώσεως τῶν οὐ μετ᾽ ἀληθείας ὑποπτευθέντων, τὰς ἐπ᾽ αὐτῳ διαχρίσεως ἀπαλλάσσονται, Ipsi, is, que falso sus- pecta fuerant, cognitis, ita demum certiores facti, ab ea,quam deipso conceperant, suspicione liberan- tur. Nec aliter loquitur auctor in Regulis breviori- bus, ubi hac verba reperiuntur (reg. 11 br.) : E&v οὖν τις πληροφορηθῇ ὅσων x«t ἡλίκων χαχῶν γίνεται αἴτια τὰ ἁμαρτήματα, etc. Si cui igitur persuasum sit, quod et quantorum malorum causa peccata sint, etc. Alia 917 PRAEZATIO. 98 regula (reg. 37 brev.) sic incipit : Ἡληροφορηθεὶς A verbo πληροφορεῖσθαι in iis, quee dixi, Constitu- τὴν παρουσίαν ToU Δεσπότου Θεοῦ τοῦ τὰ πάντα ἐφο- ρῶντος. Siei persuasum sit de presentia Domini Dei omnia inspicientis. Mox ita legitur (reg. 38 brev.) : Ἡληροφορείσθω δὲ, ὅτι οὐχ ἀνθρώπῳ ἀντιλέγει, ἢ ὑπα- χούει, 200 δὲ χαί αὐτῷ τῳ Κυρίῳ. δὲ autem persua- sissimum ei, se non homini contradicere, aut obedire, sed Domino ipsi. Sequitur (reg. 81, p. 444) : Μέχρις ἂν πληροφορηθῆναι δυνηθῇ, 3; ὅτι ὁ Θεὸς χριτὴς δίχαιος, etc. Quoad ei persuaderi possit, aut Deum esse justum judicem, etc. Interjectis multis, scriptor loquitur (reg. 127) : Βόσῳ μᾶλλον, ἐὰν πληροφορηθῇ τις, Θεὸν ἔχειν ἐπόπτην τῶν ἰδίων χινημάτων; Quanto. magis idem vitabitur si quis sibi plane persuaserit, se motuum suorum Deum inspectorem habere ? Plura qui volent, legere po- B terunt regulas 132, 174, 199, 219, 233, 261, 272, 296 et 306. Jam velim secum reputent eruditi homines, num verisimile sit auctorem quempiam uno verbo ad aliquid significandum passim in aliquo opere uti, qui tamen eodem illo verbo nunquam utatur in alio libro ad eamdem rem ex- primendam, maxime si rem illam sepius exprimi oportuerit. in Constitutionibus autem verbum πλη- popopstv nusquam legitur, cum tamen earum au- ctor ad eamdem rem significandam alio verbo se- pius usus sit. Et ne quis id temere dictum fuisse existimet, loca quedam adducam, quibus dubita- tio omnis tollatue. Itaque Consttutionum auctor sic loquitur (cap. 9) : Γνόντες οὗ τὴν ζημίαν, φύ- «pt» τῆς ἐπιθυμίας τὸ ἄτοπον. Cognito itaque detri- mento, hanc absurdam cupidinem fugiamus. Nec ita multo infra sic scribit (cap. 16) : Μηδὲν ὅλως χατορθοῦν ἐξ oixsíag λογιζομένη δυνάμεως, nihil om- nino suis se viribus recte facere ratus. Paria sunt que paulo post leguntur (cap. 17, p. 560) : ᾿Αλλὰ λογισαμένη τῇ ἀναιδείᾳ τοῦ τῆς πονηρίας εὑρετοῦ τὴν τῶν ἀτόπων ἐννοιῶν φαντασίαν γενέσθαι, etc. Sed illud secum cogitans, ab impudente illo nequitiz inventore absurdarum cogitationum speciem im- primi, etc. Maxime notandum quod sequitur (cap. 19, p. 563) : Hoo μᾶλλον oi πρὸς τὴν μάθησιν τῆς εὐσεθείας xai τῆς ὁσιότητος ἀφιχνούμενοι, ἅπαξ πε-- πεικότες ἑαυτοὺς ὅτι δυνήσονται, etc. Multo magis qui ad discendam pietatis sanctitatisque disciplinam accedunt, ubi semel persuaserint sibi, se, etc. Prima capitis 24 verba hec sunl : Xp? μέντοι καὶ τοῦτο πεπεῖσθαι σαφῶς, ὅτι, etc. Jam illud quoque gro certo habendum est, etc. Ejusdem generis sunt qua ascribam e cap. 22(p. 973) : Διά rot τοῦτο mpo- σήχει μηδαμῶς ἐναντιοῦσθαι ταῖς αὐτον διατάξεσιν, ἀλλὰ πεπεῖσθαι, etc. Quorcica nullo modo ejus statutis adversandum est, sed pro certo habendum, elc. Certe si qui Rejrulas scripsit, scripsisset et. Con- stitutiones, aliquando in iis, que mox citavi, locis verbo πληροφορεῖσθαι, uno omnium sibi familia- rissimo, usus esset : quod cum non fecerit, jure putandus est alius esse ab eo, qui Constitutionum librum emisit. Eoque magis Regularum auctorem tionum locis usurum fuisse puto, quod verbo πεί- θεσθαι uti non soleat pro eo, quod est, certo cre- dere, aut persuaderi. Videntur igitur distinguendi esse duo auctores, quorum unus verbo πληροφο- ρεῖσθαι unice delectatus sit ad quamdam persua- sionem significandam, alter vero ad eamdem rem exprimendam potius alio quovis verbo usus sit. Ubi et illud notari potest, vocem πληροφορία ste- pissime quoque in Regulis tam longioribus quam brevioribus legi : que tamen semel tantum in Constitutionibus reperitur; ex quo fit, ut duo au- ctores distingui debeant, quorum uni vox πληρο- φορία ila placuerit, ut Θὰ passim uteretur, alter vero eadem semel duntaxat quasi fortuito usus sit. Multa omitto sciens; nec enim notari possent omnia, quin tedium atque satietas afferretur. Sed tamen illud silentio preterire non queo, adverbia quadam in Regulis non raro preire Seripturarum testimoniis : qui adverbiorum usus nullus est in Constitutionibus. Magis res intelligetur, si exem- pla aliqua proponantur. Primum autem occurrit illud in Regulis majoribus (reg. 5, n. 2) : Τοῦ Κυρίου ὁριστικῶς εἰπόντος, ὅτι Ούτω πᾶς ἐξ ὑμῶν, elc. Cum Dominus verbis decretoriis dixerit, « Sic omnis ez vobis, » etc. Hoc ipso in loco ita legitur : Καὶ ἔτι ϑυσωπητιχώτερον ;, Καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μὸν τετήρηχα, etc. Et, quod efficacius etiam possit commovere, « Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, » etc. Consentit cum iis que C diximus, illud (reg. 37, n. 2), τοῦ ᾿Αποστόλον φανε- proe παραγγέλλοντος, τὸν μὴ ἐργαζξόμενον, μηδὲ ἐσθίειν, cum Apostolus aperte praecipiat, ut qui non la- borat, neque etiam manducet. Eamdem scribendi rationem secutus auctor in Regulis brevioribus, ita scripsit (reg. 47) : Ἡλέκον δέ ἐστι τὸ xpip τοῦ ἁμαρτήματος τούτον, ἔξεστι γνῶναι πρῶτον μὲν ἐξ ἀποφάσεως τοῦ Κυρίον χαθολιχῶς εἰπόντος, Ὁ ἀπει- θῶν τῷ Yíe, etc. Porro quam grave sit hujusce peccati judicium, intelligi potest primo quidem ez sententia Domini, qui in universum dizit : « Quis- quis non obedit Filio, » etc. Statim ila scriptum invenitur (reg. 48) : Οἷς ἐπιφέρει χαθολιχώτερον, Οὔ- τως ὁ θησαυρίξων £xvro, elc. Quibus magis gene- ratim adjungit : « Sic qui sibi thesaurizat, » etc. D Interjectis non paucis sic locutus est auctor (reg. 115) : Οἷς ἐπιφέρει δυσωπητιχώτερον, Ὦσπερ ὃ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπον, etc. Quibus hac efficaciora et ad persuadendum aptiora adjungit : « Quemad- modum Filius hominis, » etc. Harum rerum qui curiosi sunt, similia exempla videre poterunt in regulis 125, 131, 138, 212, 221 et 269. Ejusmodi autem adverbia, quorum usus in Hegulis frequens est, nusquam in Constitutionibus occurrunt. Quod ultimo loco proponere decrevi, id nescio quomodo me magis movet : merito an iminerito, judicabunt alii. Probavimus monasterii prefectum in Consti- tutionibus indicari variis nominibus, que a Regu- lis absunt : nunc eumdem alia quadam ratione, 99 PRUEFATIO. 100 quam in Constitutionem libro cernere non est, in A ciat rei communi praefectis hanc. ipsam ratio- Regulis designari ostendemus. Jam ad exempla confugiamus. Auctor igitur eum dixisset honestam illam esse et ordinatam vivendi rationem, si inter fratres membrorum ratio servetur, coraparationi huic insistens, sic locutus est (reg. 24, inter maj.) : Ὥστε τὸν ὑέν τινα ὀφθαλμοῦ ἐπέχειν δύνααιν τὴν ἐπιμέλειαν τὴν χοινὴν πεπιστευμένον, eic. Πα ut alius quidem oculi vim obtineat, cui scilicet con- credita sit communis rerum cura, eic. Haud longe ita (reg. 25, n. 1) scribit : Διόπερ ὁ τὴν xotvàv gpov- τίδα πεπιστευμένος, ὡς ὀφεΐλων λόγον δοῦναι περὶ ἐχάστου, οὕτω διαχείσθω. Quamobrem cui deman- data est communis cura, is ita afficiatur, (an- quam qui de singulis redditurus sit rationem. Persequitur hoc modo (reg. 26) : ᾿Αλλ᾽ ἀπογυμνοῦν τὰ χουπτὰ τῆς καρδίας τοῖς πεπιστευμένοις τῶν ἀδελφῶν εὐσπλαγχνως xai συμπαθῶς ἐπιμελεῖσθαι τῶν ἀσθε- γούντων. Sed debet hisce fratribus, qwi infir- mis benigne et humane curandis prafecti sunt, cordis arcana aperire. Alio loco ita legitur (reg. 30): Οὐτω x«i πολλῶ πλέον ὁ τά ἀσθενήματα ἰᾶσθαι τῆς ἀδελφότητος πιστευθείς, eto. Sic multo etiam magis cui totius fratrum societatis sananda de- legata provincia est, etc. Sequitur (reg. 43, n. 1): Oi τὴν ὁδηγίαν τῶν πολλῶν πεπιστευμένοι, τοὺς ἔτι ἀσθενεστέοους διὰ τῶς ἑαυτῶν μεσιτείας mobi eo ὀφείλουσι τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐξομοιώσει, etc. Hi quibus credita est plurium regendorum cura, infirmiores sua ipsorum opera ad imitandum Christum pro- movere debent, etc. Exempla multo plura e Re- gulis brevioribus, si liberet, proferre possem : sed ne nimium longus esse videar, aliqua solum subjiciam, cetera indicabo. In his igitur ita le- gimus (reg. 45) : Ὁ μέντοι ἐπιτεταγμένος τὴν oixovo- μίαν τοῦ λόγου, ἐὰν ἀμελήσῃ τοῦ ἀναγγεῖλαι, ὡς go- νεὺς χρίνεται. Caeterum. cui. tradenda doctrinz munus commissum est, is si annuntiare neglexerit, perinde ut homicida damnatur. Ejusdem generis sunt hzc (reg. 93): Καὶ ταύτης οὐχ ἐν ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ χειμένης, ἀλλὰ παρὰ τοῦ ταύτην ἐπιτεταγμένον τὴν gpoy- τίδα οἰχονομουμένης, ἔν τε καιρῶ καὶ μέτρῶ, etc. Isque [cibus] in ipsius potestate positus non. sit, sed ab eo cui fuit cura hac concredita, et. in tempore et in mensura ipsi subministretur, etc. Quibus com- C nem, οὗ quam asperitate majori indigere se arbí- tratur. Ejus rei duo exempla exhibebit regula una (reg. 235), in qua sic legitur : Avo ταγμάτων χαθολικωτέρων ὄντων, xxi τῶν μὲν τὴν προστασίαν πεπιστευμένων, τῶν δὲ εἰς εὐπείθειαν καὶ ὑπαχοὶν τε- ταγμένων, ἐν διαφόροις χαρίσμασι, λογίξομαι ὅτε ὁ μὲν τὴν προστασίαν x«l ἐπιμέλειαν τῶν πλειόνων ἐγχεχει- ρισμένος, τὰ πάντων εἰδέναι xai ἐχμανθάνειν ὀφεῶει, etc. Duo cum sint magis generales ordines, et eorum, qui aliis przficiuntur, etl eorum, quorum partes sunt morem gerere et obedire, secundum di- versa dona, arbitror, cui prefectura et cura plu- rium concredita est, eum, quae omnibus congruunt, scire ac ediscere debere, etc. Etsi multa jam nota- vi, nihilominus tameu alia duo loca adjiciam. Primus est (reg. 252) : ᾿Αλλὰ τῶ Θεῶ ἐντυγχάνει περὶ τούτον. Καὶ τὸν ἀνώγχην τῆς ἐνδείας αὐτῶ ἐπιδείξας, οὕτως ἐσθέει τὸ διδόμενον παρὰ τοῦ μετὰ δοχιμασέας ἐπιτεταγωένου ποιεῖν ἐφ᾽ ἐχάστης ἡμέρας τὸ, Δίεδίδοτο ἑχάστω χαθότι ἂν τις χρείαν εἶχεν. Sed eum [panem] α Deo petit. Atque posita ipsi ob oculos ἐπα ἐ- gentiz sum necessitate, sic edit quod datur ab eo, cui cum probatione ea cura concredita est, ut quotidie faciat illud, « Dividebatur singulis, prout cuique opus erat. » Alter (reg. 284) : Ἡαρὰ τένων δὲ y ot lau 6uvtty, xxi πότε, χαὶ πῶς, ὁ τὸν κοενὴν φροντίδα ἐπιτεταγμένος δοχιμάξειν ὀφεῶει. Α quibus autem accipere conveniat, et quando, et quomodo, expendere debet is cui concredita est communis cura. Ejusmodi autem circumlocutio, qua Beguia- rum auctor sibi mirifice placuit, nusquam in Ὁ» stitutionibus usurpata invenitur. Cui ergo persua- deri poterit, Hegularum atque Constitutionum unum et eumdem auctorem esse, cum utrumque opus tam diversescriptum sit? Ego quidem non tan- topere insistendum putarem, si controversia esset de aliqua re que raro tamin Regulis quam in Con- stitutionibus occurreret : sed cum in utroque opere de monachorum preposito passim sermo institua- tur, non video qui fleri potuisset, ut fratrum prae- fectus ea, quam dixi, verborum circuitione non aliquotiessaltemin Constitutionibus designaretur, si earum idem auctor esset, qui Regularum. Au- ctores enim, qui certis quibusdam dicendi formu- par ac geminum est illud (reg. 182) : Φαίνεται ὅτε [ lis ad aliquam rem exprimendam uti consueve- οὐχ ἐπ)ποοτορήθη τὴν ἐλπίδα Λαξάρου, οὗτε ἐγνώρισε τὴν ἀγάπην τοῦ πεπιστευμένον τὴν πάντων χαὶ αὐτοῦ ἐπιλέλειαν. Apparet huic persuasum non esse de spe Lazari, neque ipsum charitatem illius, ci omnium οἱ sui ipsius cura concredita est, perspec- iam habere. Nihil omnino differunt que ascri- bam (reg. 138) : Εἰ δέ τις οἴεται χρήξειν τοῦ πλείο- '" μ , »» H . ^ , yos, εἴτε ἐν νηττεία, εἴτε ἐν ἀγρυπνία, εἴτε ἐν ὡδήποτε ἄλλω, ἀποχυπτέτω τοῖς τὴν χοινὴν ἐπιμέλειαν πε- πιστευμένοις τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, dv ἣν νομέξει τοῦ πλείονος χρήξειν. Quod si quispiam existimat opus 8ibi esse asveritate majore, sive in jejuniis, sive ín vigiliis, sive in quacunque alia re, patefa- runt, iisdem, si eamdem illam rem in aliis operi- bus srepe exprimere necesse habeant, aliquando saltem vel incogitantes utuntur. Et quod magis at- que magis movere debet : ea, quam notavi, verbo- rum circuitio tam familiaris erat Regularum scri- ptori, ut non solum eam adhiberet tum cum totius monasterii prepositum indicare vellet, sed ipsam etiam usurparet, cum sermo haberetur de privatis quibusdam monachis, qui quibusvis rebus preeflce- rentur. Hec ejus rei exempla sunt (reg. 87) : Τὸ διδόναι $ λαμόανειν εἰ xal xar! ἐντολὴν, οὐ παντός ἐστιν, ἀλλὰ τοῦ μετὰ δοχιμασίας πεπιστευμένου τὴν οἰκονομίαν. Dare a«t accipere etiam secundum sman- tot PRJEFATIO. 102 datum, non est cujuslibet, sed ejus, cui post factum A quibus Basilii Constitutionum mentio fit, nihil ju- periculum delatum est dispensandi munus. Rursus (reg. 100): Ο τὴν μετάδοσιν ἐπιτεταγμένος, μετὰ δοχι- μασίας τοῦτο ποιείτω, Cui munus disiribuendi fuit assignatum, in ezxamme praemisso illud impleat. Nec secus seriptum est aliquanto post (reg. 141): Παρεχτὸς τοῦ πεπιστευμένου τὴν ἐπίσχεψιν τῶν ἐργα- ξομένων, ἢ τὴν οἰκονομίαν τῶν ἔργων, ὅς, elo. Eo δα- cepto qui operariis invisendis et dispensandis ope- ribus praefectus fuit, quisquis, ete. Similia loca ad- jicere mihi liceret: sed ea indicare satis hábébo. Velim igitur legantur regulze 148, 152, 187 et 288. Adnotanda tam multa existimavi, ut magis intel- ligeretur Hegularum atque Constitutionum non vari opinionem eorum, qui Constitutiones mona- slicas, quas vocant, Basilio tribuunt, eum, ut dixi, constitutionum nomen per se anceps sil el ambi- guum. Fateor quidem monasticas Constitutiones aple el proprie constitutionum nomine significari posse ; sedeasnecessario hoc nomineindicari nego, cum et ipsas Regulas ita quoque appellare liceat. Cum enim regulie nihil aliud sint, quam constitu- tiones queedam monasticie, sine dubio ipsis regulis constitutionum nomen dari nihi] vetat. Quare ex ejusmodi testimoniis, in quibus veteres aliquot scriptores Basilii Constitutionum meminerunt, effi- citur solum, Basilium seripta aliqua, qua ad res unum et eumdem auctorem esse, cum naturale g monasticas perlinerent, vulgasse: at ex his nihil non sit, ut unus et idem scriptor tam diverse et senliat et seribat, 8XI. Pars sexta, ubi multis argumentis probatur Basilium Regularum auctorem esse. 39. Vidimus non unam omnium sententiam esse de Ascelieis. Combefisius Basilium Gonstitutionum monasticarum auctorem facit: sed Regulas ipsius esse negat. Tillemontius, Dupinus, Natalis Alexan- der eL alii fere omnes ut Regulas, ita el. Conslitu- tiones monasticas Basilio tribuunt. Ut ut hiec sunt, dubitari merito non potest quin Basilius volumen aliquod de rebus monaslicis confecerit. Nam ea, qu:e retulimus (a), veterum testimonia aperte osten- dunt Basilium non breve quoddam, sed amplum ac precipuum opus de monachorum institutis con- scripsisse. Quare aul regulas, aut cerle monasti- cas Constituliones ei adjudicari necesse est. No- tandum est autem, nullum hactenus veterum scri- ptorum testimonium allatum esse neque a Combe- fisio, neque a quovis alio, quo constaret olim ab aliquo scriptore antiquo Constitutiones monasticas Basilio ascriptas fuisse. Et certe, ut mihi quidem videtur, ejusmodi testimonia certa et indubitata proferre promptum non erat, cum si qua esse vi- deantur, ea in contrariam sentenliam interpretari liceat. Nam quod litterarum monumentis proditum amplius colligi potest. Cum ergo ita res sit (c), nunc videndum quee sint scripta illa ascetica, quee composuisse Basilium tot testes et antiquissimi iradiderunt. Ego autem cum superius dixerim (d) Regulas simul et Constitutiones monasticas uni et eidem scriptori ascribi non debere, ego igitur ut liberalissime cum Basilio agam, nihil amplius fa- cere queo, quam ut horum operum alterutrum ci tribnam. Rursus eum mox affirmarim nulla vete- rum scriptorum testimonia proferri posse, ex qui- bus certo constet Constitutiones monasticas olim Basilio tributas fuisse, vix ferendus essem, si eas summo illi viro adjudiecarem. Quare Regulas ci C ascribendas esse censui: eo magis, quod et aueto- ritas, et ratio, et ipsum scribendi genus ila sua- deant, Et quidem composuisse Basilium aut Asce- licum simpliciter, aut Librum ascetieum, aut Re- gulam, aut Constitutiones, aut quidquam simile, tes- tessuntHieronymus, Suidas, Gregorius Turonensis, Benedietus, Theodosius, Plato, Philibertus, Kugen- dus et Gregorius Nazianzenus (e). Quoniam autem nomina h:ee, quibus hi scriptores usi sunt ad asce- ticas Basilii Jucubrationes indicandas, ex se ambi- gua sunt, nec per se regulas magis, quam constitu- tiones monasticas significant, bene ac feliciter pro- visum est, ut ea ab aliis auctoribus et antiquissimis el loeupletissimis plane et aperte explicarentur. est, piissimos viros, Theodosium, Philibertum et D Prieeat testimonium Rufini qui insua Pr:efatione Platonem Constitutiones Basilii studiose legisse(), ex eo nihil certum concludi polest. Et vero Con- stitutionum nomen, ut alia pleraque, ita et ipsum quoque ambiguum esl; nec per se potius eas Con- stitutiones monasticas, quie in Basilii editionibus inveniuntur, significat, quam ejusdem Regulas. Omnia enim nomina hee, liber, instituta, regula, constitutiones, et ejusdem generis alia, quibus an- liqui scriptores ad Ascetica Basilii signifieanda usi sunt, ex se omnino idem valent, nihilque aliud natura sua significant, quam quidam opera, quae de rebus inonasticis Basilius edidit. Hi&c autem eo notavi, ut ostenderem ex ejusmodi testimoniis, in (o Lege n. 27. b) Lege n. 27. c) Lege n. 27. in Regulam sancti Basilii ad Urseium abbatem sic loquitur (f) : Ad hcec ego, ne quid tibi minus digne, non dico quam geritur, sed quam geri debel, ez- ponerem, S. Basilii Cappadociz episcopi, virt fide et operibus et omni sanctitate satis clari, Instituta monachorum, qui interrogantibus se monachis velut sancti cujusdam juris responsa statuit, pro- tuli. Ergo de Rufini sententia /nstituta »monacho- rum nihil aliud sunt, quam responsa illa, quie Ba- siliusdeditmonachis, qui ipsum interrogarent: hoc est, ipsie sunt Regule, in quibus Basilius multas aé varias monachorum quiestiones docte ac dilu- cide solvit, Ergo, eodem tesle, Regularum legiti- d) Lege n. 3* et seq. e) Lege n. 27. | " Lege Codicem Regul., n, 97. 103 PREJEFATIO. 104 mus parens Basilius est. Ubi obiter notandum, ex A nemine ei certo tribuantur. Quare, si auctoritatis his optime intelligi verum esse quod dixi, videli- cet, nomina hac,constitutiones, instituta, et horum similia diverse explicari posse, et talia esse, ut sua natura non potius constitutiones monasticas, quam regulas significent. Et vero nisi Rufinus ipse do- cuisset quid intellexisset per instituta monacho- rum, Constitutionesne an Regulae hoc nomine si- gnificarentur, ignoraremus: sed cum hec addidit, qua interrogantibus se monachis velut sancti cu- jusdam juris responsa statuit protuli, dubitationem prorsus exemit. Nec aliter aut sensit, aut scripsit Cassianus, cujus verba hocloco rursus referre non pigebit. Sunt autem ejusmodi (a): Huc accedit, quod super hac re viri et. vita nobiles, et sermone scientiaque praeclari, multa jam opuscula desuda- rant, S. Basilium et Hieronymum dico, aliosque nonnullos, quorum anlerior sciscitantibus fratribus super diversis institutis vel quaestionibus non solum facundo, verum etiam divinarum Seripturarum testimoniis copioso sermone respondit. Quibus ver- bis Regulas indicari nemo non videt, cum in ipsis questiones fratrum atque interrogationes ut facun- de et copiose,ita congruenter Scripture convenien- terque enodentur. Hoc idem mirifice confirmavit imperator Justinianus, cum Regularum breviorum unam citavit (reg. 267), hoc modo : Βασιλείου ἐπισ- xórou Καισαρείας Καππαδοχίας, 6x τοῦ χανονιχοὺ αὐτοῦ βιθλίον: Ἑρώτησις, Εἰ ὅπου μὲν λέγει, Δαρήσεται πολλὰ 8z ὅπου δὲ, ᾿Ολίγα, πῶς λέγουσί τινες μὴ εἶναι τέλος τῇ xo- λάσεως τοῖς χολατομένοις ; ᾿Απόχρισις. Τὰ ἀμψιύολα xai ἐπικεχαλυμμένως εἰρῆσθαι δοχοῦντα ἔν τισι τόποις τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐν ἄλλοις ὁμολογου-- μένων σαγηνίξεται, elc. Basilii episcopi Cesarez Cap- padocia, ex ejus libro Regularum. Interrogatio. Si tum dicit, « Vapulabit multis ?!, tum, paucis : » quo pacto quidam dicunt nullum finem supplicii fore iis qui pana afficiuntur? Responsio. Qu» am- bigua sunt, ac videntur obscure esse dicta in qui- busdam [(ocis divinitus inspirata Scripturz, alibi ab aliis qua confessa et aperta sunt, declarantur, etc. Regularum igitur liber Justiniani etate Ba- silio tribuebatur. Hanc opinionem ἃ majoribus acceptam ad posteros transmisit Photius (5), his verbis : Εἴτα οἷον Ὄρους τινὰς ἀσχητιχοὺς, ὡς iv ἐρωτήσει καὶ ἀποχρίσει προηγουμένους, ἐχτίθεται τὸν ἀριθμὸν πεντήχοντα [mívzt]. Καὶ πάλιν συντομώτερον ἑτέρους Ὄρους τιγ. Deinde quasi Regulas, quusdam ascelicas, interrogando ac respondendo propositas exponit, numero quinquaginta quinque : iterum- que breviores alias trecentas tredecün. Si igi- tur verum est Regulas simul et Constitutiones Ba- silio Magno tribui non posse, longe melius est atque presstabilius summum hunc virum Regula- rum auctorem facere, quam Constitutionum, cum ipsum Regulas composuisse affirment antiquissimi el gravissimi scriptores, Constitutiones autem a 3! Luc. ΧΙΤ, 47, 48. (a) Cass. In., in Pref, habenda ratio sit, que maxima in iis rebus haberi debet, oportet non Constitutiones, quarum ne men- tio quidem perspicue facta est apud antiquos, sed Regulas Basilio tribui, utpote quarum Basilius au- ctor fuisse olim ἃ priscis scriptoribus dictus sit, qui ejus aut requales, aut fere tequales fuere. 40. Cum illud quasi principium certum posueri- mus, Regularum atque Constitutionum non unum et eumdem auctorem esse ; consequens est, si re- tionem sequi volumus, ut Basilium non Constitu- tiones, sed Regulas scripsisse dicamus. Etenim, si quis monasticas Constitutiones cum Regulis com- paraverit, statim animadvertet tantum bas ab illis p differre, quantum opus prestantissimum ab opere, si non malo,at inter mediocria tamen ultimo dif- fert. Et vero refert sunt Regulee preeceptis salu- berrimis atque utilissimis, quibus non monacho- rum modo, sed etiam Christianorum vita et mores sanctissime componi possint. In his multa ac diffi- cilia Scripture loca doctissime ac dilucidissime explanantur. Videas hominem ad infinitas graves- quecujuscunquegenerisquestionessolvendas sem- per paratur, etita apte ad singula respondentem, ut nihil meliusaut convenientius atlerripossit. Gerte opus tam absolutum non in quemlibet convenit, sed in virum, qui ut acri judicio, it& omni eccele- siasticee scientite supellectile instructus esset. Ejus- modi igitur opus potius tribui debet doctissimo gravissimoque scriptori Basilio, quam Constitubo- num liber, in quo nihil ita magnum, nihilita utile, nihil ita eximium continetur. Nam, ut aiusm, ma gnum magna decent, parvum parva. Quamobrem non erraturum puto, qui Regulas tanquam pres- tantissimas presstantissimo scriptori Basilio, Con- stitutiones vero monasticas tanquam mediocres mediocri cuivis auctori tribuet. Ac ne quis existi- met Regulas falso dici eximias, nec verius mona- sticas Constitutiones dici mediocres, meminisse opere pretium est, monasticas Constitutiones nus quam apud antiquos certo et indubitanter citari. Sane Rufinus et Cassianus, qui Regulas perspicue laudarunt, prorsus tamen de Constitutionibus εἰ- luere. Et quod magis mirabere, Photius, qui cete- roquin tam copiose de Asceticis locutus est, tamen ne unum quidem verbum de Constitutionum libro addidit, sic ut id opus aut non novisse, aut nullo loco habuisse videatur. Neque vero monasticas Constitutiones magis apud recentiores laudatas invenio, cum Regule tamen sepe citentur. Pro- fecto, si theologi, si alii scriptores ecclesiastici aliquid in Constitutionibus invenissent, quod sibi alicui usui esse potuisset, eas crebro citassent: quod cumnon fecerint, satis declararunt nihil ejus- modi in ipsis invenisse. Quare, ut dixi, consenta- neum est rationi, Regulas uti egregias ascribi eru- ditissimo scriptori Basilio, Constitutiones vero (δ) Cod. cxci, p. 493. ΠΕ ΝΕΒΡΙ 105 PRAEFATIO. 106 uti longe inferiores homini longe inferioris sortis. Α γάρ, ὅτι ὁ πολύτιμος μαργαρίτης πρὸς τὴν ὁμοίωσιν τῆς Magis autem ac magis in hac mea sententia con- firinor, quoties Regulas Scripturarum testimoniis referciri cogito, cum tamen ejusmodi testimonia . raro in monasticis Constitutionibus adhibeantur. Opus enim in quo passim Scripture citantur, au- etorem decet Scripturarum peritissimum, qualem Basilium fuisse, si non ex antiquorum testimoniis, at certo tamen ex ipsius Basilii indubitatis scriptis cognoceremus : Constitutionum vero auctorem dici par est hominem qui, quantum ex ejus opere conjici potest, Scripturas non ita multum calle- ret. Maxime quoque ad rem facit quod legitur in Basilii epistola 295 : Τούτου χάριν ἀπέστειλα τὸν mo- θεινότατον ἡμῶν ἀδελφὸν, ἵνα xai τὸ πρόθυμον γνωρίσῃ, xai τὸ νωθρὸν διεγείρῃ, και τὸ ἀντιτεῖνον φανερὸν ἡμῖν καταστήσῃ. Πολλὴ γὰρ ἢ ἐπιθυμία xai ἰδεῖν ὑμᾶς συνηγ- μένους, χαὶ ἀχοῦσαι περὶ ὑμῶν órt οὐχὶ τὸν ἀμάρτυρον ἀγαπᾶτε βίον, ἀλλὰ μᾶλλον καταδέχεσθε πάντες, χαὶ φύλαχες τῆς ἀλλήλων ἀχριδείας εἶναι, χαὶ μάρτυρες τῶν κατορθουμένων. Ούὐτω γὰρ ἔχαστος χρὶ τὸν ἐφ᾽ ἑαυτῳ ᾿ μισθὸν τέλειον ἀπολήψεται, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ τοῦ ἀδελφοῦ προχοπῇ, ὃν καὶ λόγῳ x«t ἔργῳ παρέχεσθαι ἡμᾶς ἀλλή- λοις προσήκει, éx τῆς συνεχοῦς ὁμιλίας x«t παραχλή- σεως. Hanc. οὐ causam desideratissimum fratrem nostrum misi, ut et alacres agnoscat, et tardos exstimulet, εἰ nobis indicet. reluctantes. Nam ve- Ahementer cupio tum videre vos coadunatos, tum hoc de vobis audire, quod vitam a testium cons- pectu remotam non amatis, sed potius singuli vul- tis οἱ mutua vestra diligenti2 et rerum praclare gestarum testes fieri. Ita enim unusquisque et pro- priam mercedem integram consequetur, et eam, qua ez fratris progressu accedit : quam alter alte- ri tam verbis quam factis ex jugi congressu atque consolatione debemus conciliare. Hic igitur Basilii locus ad rem valde pertinet. Constat enim Regulas et Constitutiones in eo maxime inter se dissentire, quod in his anachoretarum status probetur in illis vero eorum vivendi genus acriter reprehendatur. Quare cum ex ea, quam modo citavi, epistola li- queat non probatum fuisse Basilio anachoretarumn vivendi genus, ratio suadet, ut Regule:, in quibus id vivendi genus non probatur, ei tribuantur, non autem Constitutiones, in quibus illud vite institu- tum prorsus probari vidimus. Ita enim et Basilius sibi ipse coristabit, et Regule cum ejusdem epi- stolis in eo consentient, quod in his eque ac in illis anachoretarum vivendi ratio improbetur. 41. Satis quidem ex dictis constat Regularum auctorem nonnunquam videri paulo severiorem : sed tamen, quoniam ita expedit, ejus rei aliquot exempla rursus hoc loco proferam. Cum igitur in majoribus Regulis protulisset illud Matthei: Simile est regnum cxlorum homini negotiatori, quzrenti . bonas margaritas, inventa autem pretiosa marga- rita abiit *!, etc, sic persequitur (reg. 8, n. 21: Δῆλον. 313 Matth. xin, 45 seqq. ** Luc. vi, 30, 29. PaTRoL. Gn. XXXI. D ἐπουρανίου βασιλείας παρείληπται, ἣν ἀδύνατον ἡμῖν προσγενέσθαι ὁ τοῦ Κυρίον δειχνυσι λόγος, μὴ πάντα ὁμοῦ τὰ προσόντα ἡμῖν, πλοῦτον, x«i δόξαν, x«t γένος, χαὶ εἴ τι ἄλλο τῶν πολλοῖς περισπουδάστων πρὸς τὴν ἀν- ταλλαγὴν αὐτῆς προεμένοις. Planum est enim, regnum caeleste per pretiosam margaritam adumbrari ; quod nos assequi non posse declarant Domini ver- ba, nisi omnia simul quae habemus, et divitias, et gloriam, et genus, et si quid aliud est, cujus studio desiderioque plerique teneantur, pro eo compa- rando deseramus. Heec nisi explicentur, ut falsa sunt, ita nimiam severitatem pre se ferunt, cum vendi omnia ad salutem comparandam nihil ne- cesse sit. Nec minus aspere loquitur auctor in Re- B gulis brevioribus, quarum centesima prima sic in- cipit : Τὸ, Παντὶ τῳ αἰτοῦντί σε (dou, xal τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῃς, ὥσπερ πειρασμοῦ ὥχει τόπον, ὡς ἢ ἀχολουθέα τῶν συνημμένων δεὶχνυσι. Καὶ εἰς πονηρούς ἐστι τὸ προστεταγμένον, etc. 1Llud, « Omni petenti te (tribue, et volentem a te mutuum accipere ne averseris *, » est loco quasi tentatio- nis, quemadmodum eorum, qua proxime sequun- tur, series declarat. Atque preceptum illud da- tum est in improbos, etc. Et hec quoque exposi- tione indigent. Alioquin enim sequeretur impro- bos esse eos omnes, qui sua bona non vendide- runt, quandoquidem improborum nomine hic in- telliguntur ejusmodi homines, qui facultatibus suis non renuntiarunt. Verba Greca interrogationis 233 C sunt haec : Ex πάντων τῶν χατορθωμάτων, ἐὰν ἕν λείπῃ τινὶ, εἰ διὰ τοῦτο οὐ costo; Ex omnibus recte fac- tis si vel unum desit alicui, num propterea salu- tem non consequitur. Cui questioni respondens auctor, sic scripsit : Ἵνα ἐν ἐνὶ μόνῳ δόξῃ παραχούειν, x«i τοῦτο οὔτε διὰ ὄχνον, οὔτε διὰ καταφρόνησιν, ἀλλὰ δι εὐλάδειαν xal τιμὴν τὴν περὶ τὸν Κύριον, ἐπὶ τούτῳ μόνω ἀχούει, ᾿Εὰν μὴ νιψω σε, οὐχ ἔχεις μέρος μετ ἐμοῦ" ubi (Pelrus, in uno duntaxat visus est non obe- dire, atque hoc neque ob segnitiem, neque ob coniemptum, sed propter reverentiam e: hono- rem Domini, οὐ id solum audit, « δὲ non lavem te, non habes partem mecum 3". » Quod hic dicitur, fore, ut quis salutem non consequatur, sj vel unum recte factum omiserit, id, nisi interpretere, plus justo severum est, potestque ad desperatio- nem adducere. Rogatus scriptor, quomodo cum iis agendum sit, qui devitant graviora peccata, patrant vero leviora indiscriminatim, ità respon- det, ut omnia peccata equalia efficere videatur : quod ut falsum,ita asperum esse nemo diffitebitur. Ejus autem hec sunt verba (reg. 263): Πρῶτον μὲν εἰδέναι χρὴ, ὅτι ἐν τῇ Καινῆ Διαθήχῃ ταύτην τὴν διαφορὰν οὐχ ἔστι μαθεῖν. Μία γὰρ ἀπόφασις xara πάντων ἁμαρτημάτων χεῖται, τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτε 'O ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλὸς ἐστι τῆς ἀμαρτίας. Primum qui- dem nosse oportet hanc differentiam (peccatorum) δὲ Joan. xin, 8. & 107 PR/EFATIO. in Novo Testamento non reperiri. Una namque ha- A legitur : Ὡς τῷ μὲν ἀκουσέως τοῦ προσήκοντος ἁμαρτόντι betur sententia adversus qualibet peccata, cum Dominus dicat, « Qut facit peccatum, servus est peccati?*. » EL quod molestius videbitur, auctor ita imprudenter scripisse credi vix potest,:cum in re- gula quarta non dissimilia jam dixisset. Ex quibus omnibus colligi potest auctorem, nisi ejus verba recte iutellizantur, severiorem videri merito posse. Quare si difficilia qusedam Regularum loca incaute legeris, facile credas, Combefisii exemplo, quenivis alium potius earum auctorem esse, quam Basi- lium : sed si quispiam ejusmodi locorum senten- tiam riteet scrutatus fuerit et assecutus, nihil aspe- rius aut durius in ipsis inveniet, sibique plane per- suadebit severitatem illam in nullum alium magis convenire, quam in Basilium, qui eo ingenio erat, ut cum dogma aliquod explanare sibi non propo- saisset.aiquando liberius severiusque loqueretur. Nam :n rebus ad mores pertinentibus, nonnun- G:am m:Dus, ut ita. dicam, attendebat δὰ verba qu.5us cteretur, quam ad audientium salutem, ad quam quemque. quacunque ratione posset, perdu- cere conabatur. Nunc e Basilii orationibus exempla ἃ:.1Ὲ 3 subdam, ut cum iis, qu:e retuli. Regularum locis possint comparari. Basiiius igitur cum illud Luce. D?struam horrea mea, et majora :«dificabo, eX;..anaret., ita locutus est (tom. ll, p. 50, : Tt; ἐστὸν Σ πρευσιχτες, ας Rab τῷ χυταρχεία, Quis avarcs est? (Gui rebus qua satis sunt, contentus non est. Quoi ita breviter ac simpliciter dictum perterret. B X2 συγγνώμη τις ἴσως 1:26X τοῦ Θεοῦ γένοιτο" τῶ δὲ ἐξε-. πίτηδε: τὰ “χείρω 7501204520) 020 6:00 παραΐίτησις τὸ μὴ οὐχὶ πορλλαπλασίω τὴν κόλασιν ὑποτχεῖν. Enimvero qui α recto decoroque non voluntarie aberrarit, forte veniam aliquam obtinebit a Deo - qui vero fuerit consulto mala amplerus, implacabilter supplicia longe majora perferet. c qui legent, iis, nisi ca- veant, facile in mentem veniet, horum verborum hanc esse sententiam qui non voluntarie pecca verit eum [fortasse veniam consecuturum; qui autem consulto et voluntarie, nihil ei spei relinqui, sed omnem poenitentie locum prorsus adimi : quod non modo plus equo severum est, sed fslsum, eta Basilü mente remotissimum. Eodem illo ex libello rursus pauca subjiciam. Sunt autem hujusmodi (ibid. : 11775 χαλγωπεστὴν εἶναι xat ovouzy eg ms, ὁμοίως G2 4 67v χγεϊτύχι e.t δεῖν τοὺς τοιούτους, ὡς τὸ ἐταιοεῖν͵ ἢ τὐγοτοίοις γάμοις ἐπιβουλεύειν, Quare cincinnatum esse et appellari, »que turpe censendum dico at- que scortari, aut alienis nuptiis insidiari. Certe, cum ita locutus est Basilius, rem exaggerasse dici merito potest. Nam aliud multo est, cincinnatum esse appellarique, et aliud scortari, aut alienis nuptiis insidiari. Ex quibus liquet Basilium, cum animarum salus ageretur, naturali quodam im- petu quasi abreptum, raro quidem, sed nonnun- quani tamen aliqua dixisse, qu;e, nisi explicantur, severiora aut sunt, aut videri possunt. itaque quisquis rationem sequi voluerit, Regulas potius Nam.si ita est, pauci erunt, qui avari non sint. (c Basilio tribuet, quarum in nonnullis majorque- Lonze gravius est quod sequitur. Cum enim Basi- Lus in quadam oratione sermonem instituisset de eo aiolescente. cui, ut est apud Mattbeeum, Domi- nus Uiixerat: Vende qua habes,et da pauperibus***, tum demum ipsum ita alloquitur |tom. ll, p. 51): E: 222 52x ἔφόνευτας. ὡς σὺ τῆς. οὔτε ἐποίχευτας οὔτε ἔκηυεύσς. VUTE χατειλχοτυογσας τινος παοτυοίαν ψειυῦξ, ἐγσυνετη πιαύτω ποιεῖς τὴν πεοὶ ταῦτα SVO CH. πῇ πτοῦ7- τιθεῖς τὸ γεῖπον,) 1 οὔ πόνου δύνει, εἰσελθεῖν εἰς τὴν 5.τι- λεῖχν του Θιοῦ. Elenim, si non occidisli, ut ais, ne- que adulterium commisisli neque furatus es, ncque contra quempiam falsum testimonium diristi : ni- hilominus tamen adhibitam in his agendis diligen- tiam (ibi infructuosam efficis, qui quod reliquum est non adjicias. quo solo possis in Dei regnum in- ἢ gredi. Et vero quisquis audit illud : Nihilominus tamen adhibitam in his diligenliam tibi infructuo- sam efJicis, qui quod reliquum et non adjicias.quo sulo possis in Dei regnum ingredi, statim. nisi at- tentior sil, sibi in animum inducit Basilium hoc di- cere voluisse, fieri non posse, ut quis in reguum ceelorum ingrediatur, nisi fecerit quod huic adoles centi deerat, hoc est, nisi omnia sua vendiderit, dederitque pauperibus : quod nimis austerum esse vident omnes, Addam locum quemdam e sermone De legendis libris gentilium kom. Hl, p. 151?, ubi ita * Joan. vit, 31, ** Matth, xix, ?1. dam severitas apparet, quam monasticas Const- tutiones, in quibus ejusmodi severitatis ne vest- gium quidem ullum erstat. lta enim constabit Basilium, cum de moribus sermonem haberet, semper suisimilem fuisse : qui scilicet ubique tam in Regulis quem in aliis suis scriptis nonnun- quam se paulo severiorem ostenderit. Neque ta- men propterea statim reprehendendus est vir sum- mus, cum ejus verba quilibet paulummodo pers- picacior in bonam partem interpretari facile possit. 42. Quod jam attinet ad ipsam scribendi ratio- nem, ingenue fatebor Regu.as, si eloquentia spe ctetur, a cretreris Basilii operibus nonnihil differre : sed hiec diversitas, cum rei argumentum ita postu- laret, neminem movere debet. Non enim decebati monasticis Regulis conscribendis uti geandiori sty- lo, sed simpliciore, quique ad res, quee tractaren- tur, aptior esset atque accommodatior. Ego igilur Regulas, si cum reliquis Basilii scriptis comparen- tur, minus elegantes esse non nego quidem : sed tamen contendo ipsas non indignas esse, que elo quentissimo scriptori ac facundissimo tribuantur. Et vero quid in Regularum stylo vel morosis dis- plicere possit, non video. Fluit ubique oratio libere ac suaviter. Ut verborum abundantia scriptores copiosissimum fuisse aperte ostendit, ita eorum, 109 PRAEFATIO, 119 delectus constructioque dubitare non sinit quin & « Ei qui vult tecum in judicio contendere, » etc. idem disertissimus fuerit. Quid plura ? A nobis fa- cit earum rerum optimus judex Photius. Ubienim de Asceticis Basilii loquitur, ita scribit (a) : In Ais tamen duobus libris non semper ad emphasim ve- currit. Statim enim primus liber nihil prz se fert tale, nisi quod semel alicubi perreticentiam malum omen avertat. Nam ad catera quod attinet, valde ibi est firmus, et 2que purus atque dilucidus, per- que duos hosce libros decurrit simplicior quidam et perfamiliaris sermo ac compositio, ad vulgi au- res comparata atque demissa, et ad solam demum auditorum salutem intenta. Greca videre qui cu- piet, ea superius legere poterit (num. 27). Sed hec generatim dicta sunt: nunc de certis quibusdam notis, equibus Basilium Regularum auctorem esse B eognosci possit, disseramus. Hanc dicendi formu- Jam, ego vídi, aut ego novi, Basilio perfamiliarem fuisse jam monui (5). Invenitur autem et in Regulis quoque ea ipsa scribendi ratio ; ob idque Basilius earum legitimus parens esse jure putandus est. lta igitur in regula 254 scriptum invenitur : “Ωσπερ οὖν τὸ ἀργύριον ἀχολουθίαν ἔχει τοῖς τραπεξίταις δίδοσθαι εἰς πορισμὸν, εἰσὶ γὰρ, ὡς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἔ-- γνων, οἱ ὑποδεχόμενοι xai τοῦτο ποιοῦντες, οὕτως, etc. Quemadmodum igitur pecunia solet nummulariüts ad quastum dari (sunt enim, ut ego Alezandrix noti, qui recipiant, et idipsum peragant), sic, eic. Et alibi cum de quibusdam rebus, que sponte na- ture fiunt, verba fecisset, persecutus est hoc mo- do (reg. 309): Ἐγὺ δὲ ἔγνων, ὅτι ταῦτα χατωρθώθη ( Χρισοτοῦ χάριτι χαὶ ἐν ἀνδράσι χαὶ ἐν γυναιξὶ, πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον γνησιᾳ. Ego autem novi haec Christi gratia completa fuisse tum in viris tum in feminis, per genuinam in Dominum fidem (c). Cum in tomo primo de ultimis duobus ἐπ Eunomium libris disputaremus, adnotavimus Basilium, si quid aut probasset, aut confutasset, aut explanasset, ita orationem concludere solitum, x«i ταῦτα μὲν ἐπὶ- τοσοῦτον, τὰ μὲν οὖν περὶ.... ἐπὶ τοσοῦτον, aut alio simili modo. Paria autem in Regulis invenimus, in quibus sic legitur (reg. 2 fus., n. 4) : Καὶ περὶ μὲν τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης τοσαῦτα, Sed. hactenus de dilectione Dei. Quando autem semel Basilii ἐπ Eunomium libris usus sum, ex his aliud argu- mentum petam. Igitur, cum initio libri tertii signi- ficare vellet Scripturam sacram, ita locutus est: ᾿Αξιώματι μὲν γὰρ δευτερεύειν τοῦ Υἱοῦ παραδίδωσιν ἔσως ὁ τῆς εὐσεδείας λόγος. Dignitlate quidem [Spi- ritum] secundum esse a Filio tradit fortasse pieta- tis sermo. Secus autem in regula nona majore non legitur, ubi ita scriptum est (pag. 351) : Δικάξεσθαι δὲ περὶ αὐτῶν ἐπὶ διχαστηρίων ἐξωτιχῶν ἀπηγὸι ρευσιν ὁ τῆς θεοσεδείας λόγος, δι ὧν φησι" Τῷ θέλοντὲ σοι χριθῇῆναι, etc. Sed cum ipsis pro tribunal externo litigare vetat pietatis sermo, his verbis : 86 Luc, xxir, 36. (a) Cod. cxca, p. 493. (0) Leg. n, ?9. Loca quedam Scripture diverse ab interpretibus versa fuisse non raro monet Basilius. Exempli causa, sic in opere Sez dierum scriptum invenitur (hom. 4 in Hez., n. 5) : Πρόσχειται δέ ἐν πολλοῖς τῶν ἀντιγράφων, Καὶ συνήχθη τὸ ὕδωρ τὸ ὑποχάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτῶν, χαὶ ὥφθη 1 ξηρά - ἅπερ οὗτε τινὲς τῶς λοιπῶν ἐχδεδώχασιν ἐρμὴ-" νέων.... τὰ τοίνυν ἀχριδῇ τῶν ἀντιγράφων ὠθέλισται,. Additum est tamen in multis exemplaribus, « Et congregata est aqua, que sub calo erat, in con- gregationes suas, et apparuit arida.» Quo sane verba nulli ez reliquis interpretibus tradidere... Notata sunt igitur obelo exemplaria accuratiora. Basilius, cum psalmum vicesimum octavum co- ram populo explanaret (t. 1, pag. 114), eodem modo locutus est: Ἐν πολλοῖς μέντοι τῶν ἀντιγράφων προσχείμενον εὕρομεν τό, etc, In multis autem ezem- plaribus additam reperimus illud, eic. Insigne aliud exemplum proferam e secundo in Euno- mium libro (num. 20), ubi ita legitur : Τέως γε μὴν μηδὲ ἐχεῖνο ἀπαρασήμαντον καταλίπωμεν, ὅτι ἄλλοι τῶν ἑρμηνέων, οἱ καιριώτερον τῆς σημασίας τῶν, Ἑδραϊκῶν χαθιχόμενοι, Ἐχτήσατό με, ἀντὶ τοῦ, Ἔχτισεν, éxÓt- δῶχασιν. Interim tamen neque illud silentio pra- tereamus, interpretes. alios, qui convenientius Hebraicarum vocum sententiam assecuti. sunt, pro «creavit,» edidisse « possedit mme.» Et ne longus sim, omitto sciens, que leguntur in ho- milia prima in Hezaem. num. 6 ; item que scripta sunt in homilia in psalmum quadragesimum quarium, num. 4. Fit autem quoque in Regulis mentio illius in Scripturarum interpretatione va- rietatis. In his' enim ita scriptum est (reg. 251): Ὡς μὴ εἶναι πρόσταγμα, ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω, ἦτοι ἀρεῖ (οὕτω γὰρ x«i τὰ πολλὰ τῶν ἀν- τιγράφων ἔχει), ἀὰλλ προφητείαν προλέγοντος τοῦ Κυ- ρίον, etc. Ita ut illud, « Sed nuuc qui habet. sac- culum, tollat,» seu « tollet?*, (sic enim etiam multa exemplaria habent), non sit quoddam preceptum, sed vaticinium Domini, qui pranuntiabat futurum, etc. Has dicendi formulas, τὸν ἐπιμέλειαν τὴν χοινὴν πεπιστευμένον, οἱ τὴν ὁδηγίαν τῶν πολλῶν πεπιστευ- μένοι, et alias id genus in Regulis sepius occurrere aliquanto ante ostendimus (d). Principium autem Proverbiorum exponens Basilius eodem loquendi genere usus est, hoe modo (pag. 106) : Oiov πορνεία x«i σωφροσύνη παρὰ goi χρίνεται, xal ὑψηλὸς προχαθέξε- ταί σου ὁ νοῦς πεπιστευμένος τὸ διχαστήριον. Exempli causa, scortatio et pudicitia apud te judicantur, et excelsa tua mens ejusmodi judicio sibi commisso prasidet. Decet igitur non Constitutiones, sed Regulas Basilio Magno tribui, cum in his Basi- liani styli multa monimenta exstent, in illis au- tem nihil tale usquam compareat. Neque hoc mihi credi postulo, sed Constitutionum librum attente (c) Prief. n. 72. (d) Leg. n. 38. 441 PRAEFATIO. 112 ac diligenter legi velim : quod qui fecerit, ita, ut A ὁμοίωσιν τῆς ἐπουρανίου βασιλείας παρείληπται, ὧν dixi, rem esse, suis oculis cernet. 43. Scio aliter sentire doctissimum virum Com- befisium : sed quod pro firmo argumento attulit, Regulas aliquando severiores videri, id nostrse opinioni magis favere quam officere arbitror. Basilius enim, ut ex dietis (a) constat, in aliis quo- que scriptis suis se prestitit eum, qui aliquando severior fuisse credi possit: sed ita tamen, ut, si verborum ejus vera sententia intelligatur, nihil omnino neque in Regulis, neque in aliis ipsius ]ucubrationibus aut predurum aut Stoicum inesse perspicuum sit. Fateor igitur non in Regulis modo, sed in aliis etiam quibusdam Basilii scriptis diffi- cilia quedam 1oca reperiri: sed non propterea ἀδύνατον ἡμῖν προσγενέσθαι ὁ τοῦ Κυρίο δείκνυσι λόγος, μὴ πάντα ὁμοῦ 7X ποοσόντα Luiv, καὶ πλοῦτον, καὶ, δόξαν, χαὶ γένος, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν πολλοῖς Ttpt- πουδάστων πρὸς τὴν ἀνταλλαγὴν αὐτῆς ποοεμένοις, Pla- num esi enim regnum caleste per pretiosam mar- garitam adumbrari : quod nos assequi non posse declarant Domini verba, nisi omnia simul quas habemus, et divitias, et gloriam, et genus, et si quid aliud est, cujus studio desiderioque plerique teneantur, pro eo comparando deseramus. Combe- fisius vero hoc modo (6) : Videtur istis satis aper- te auctor e regno celorum ezcludere, qui non re- nuntient. omnibus, nec paupertatem evangelicam amplexentur, quod Patres Gangrenses merito facile adducar, ut eas adulterinas esse putem. pg damnarunt. Est ergo ille pretiosus lapis omnibus Cur enim, qu&so, in spuriis ponerentur Regule nomine severitatis cujusdam majoris, alia vero illa Basilii scripta, in quibus non minores diffi- cultates occurrunt, pro veris haberentur? Cur rursus suspecte erunt Basilii Regule ob difficiles quosdam locos, aliorum vero sanctorum Patrum libri, in quibus loci aut seque difficiles, aut etiam difficiliores inveniuntur, carebunt suspicio- ne? Et alioqui levia sunt, que vir doclssimus Combefisius opponit, et talia, qualia in scholis publicis quotidie proponi solent, queque qua fa- cilitate objiciuntur, eadem vel ab adolescentibus solvuntur. Quare cum eruditissimus vir Tillemon- tius (^) Combefisii argumenta legisset, eorum- que cuique respondere statuisset, ita respondit, ut mirari se non raro significaverit, tam levia ab ho- mine docto serio proponi potuisse. Etsi autem Tillemontii libri rari non sunt, quoniam tamen fortasse ad manum non omnibus erunt, specio- sioribus Combefisii argumentis breviter hoc loco respondere mihi visum est : quod eo libentius fa- ciam, quia in variis responsionibus novi aliquid inveniri solet. Sed antequam ultra progrediar, annotare libet Combefisium, cum Eustathium Se- bastenum Regularum auctorem esse sibi semel falso persuasisset, sibi persuasisse non verius, eumdem illum Eustathium ob earum Regularumn perversam doctrinam in concilio Gangrensi con- demnatum fuisse: sed quod pro certo vir doctis- simus habuit, in valde incertum est. Sunt enim qui dicant sermonem in concilio Gangrensi de alio Eustathio haberi, quorum antesignani sunt eruditissimi viri Baronius, Blondellus et Dupi- nus. Sed cum hwc questio hujus loci non sit, mihi satis esse existimavi, si ea de re monuis- sem. Jam ergo ad propositum me refero; ipsa- que Combefisii verba, quibus regulam octavam majorem oppugnat, hoc loco exscribere non pige- bit. Primum autem Basilii, deinde Combefisii verba subjiciam. Basilius igitur ita loquitur (pag. 350): Δῆλον γὰρ, ὅτι ὁ πολύτιμος μαργαρίτης πρὸς τὴν 81 Matth, xix, 21. (a) Leg. n. 41. (ὁ) Vie de saint Basile, p. 638. coemendus, perfectio illa sub consilio a Christo proposita, ut et virginitas ; non ipsa absolute vita eterna aut. pietus Christiana. Co.rbefisium au- tem si meminisset eorum que prius dixisset, talia non scripturum fuisse puto. Cum enim in ea ora- tione, quam Basilius in divites habuit, aliquid simile legisset, ita respondit, ut ejus responsio ad hunc Regularum locum optime accommodari possit. Basilii autem verba, que jam antea retuli, hic rursus edenda judicavi. Ubi igitur oratorum optimus Basilius verba facit de eo ado- lescente, cui a Domino dictum fuerat, Vende quz habes, et da pauperibus 3, sic scribit (tom. II, pag. 91): Ei γὰρ ovx ἐγόνευσας, ὡς σὺ ge, οὔτε ἐμοίσευσας, οὔτε ἔχλεψας, οὔτε χατεμαρτύρησᾷς τινος μαρτυριαν ψευδῆ, ἀνόνητον σεαυτῷ ποιεῖς τηνπερὶ ταῦτα σπουδὴν, μὴ προστιθεὶς τὸ λεῖπον δι᾽ οὗ μόνον δυνήσῃ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν ro2 Θεοῦ, Etenim δὲ non occidisti, ut ais tu, neque adulterium commisisti, neque furatus es, neque contra quempiam falsum testinonium dixisti, nihilominus tamen adhibi- tam in his agendis diligentiam tibi infructuosam efficis, qui quod reliquum est non adjicias, quo solo possis in Dei regnum ingredi. In quem 1o- cum doctissimus vir Combefisius (t. 1, pag. 115) hec notavit : Durior, inquit, propositio, si intelli- gas de aterna salute, nec exponas in praparatio- ne animi. Ego igitur dico quoque duriora esse que Basilius in regula octava majore scripsit, 8ὲ :n- telligas de eterna salute, nec exponas in. prapa- ratione animi, sed si ejus verba ezponas in praepa- ratione animi, ea affirmo duriora non esse. Repre- henduntur quoque a Combefisio, que in regula tricesima secunda deparentibus ac cognatis legun- tur. Ibi autem ita scriptum est (pag. 376) : Ei dt ἐμπεπλεγμένοι εἰσὶ τω χοινῷ βίῳ" οὐδεὶς ἡμῖν κοινὸς πρὸς αὐτοὺς λόγος͵ τοῖς τὸ εὔσχημον xai εὐπάρεδρον τῷ Κυρίῳ ἀπερισπάστως χατορθοῦν ἐσπουδαχόσι. Quod si impli- cati sunt vita communi, nulla res cum eis nobis communis est, qui honestum decorumque servare, et assidue Deo coharere studemus, citra ullam (c) Basil. recens. tom. II, p. 16. 113 PEJEFATIO. 11& mentis aberrationem: quee verba valde improbatis, A Basilium audiamus, qui sic loquitur (reg. 12 fus.): quem sepius dixi, vir eruditissimus Combefisius (a). Porro, inquit, ?stud de parentibus qui implexi sint τῷ xoà Bí», id est, quisecularimilitia vivant, quod nec visendi, nec recipiendi, nec juvandi, quasi jam liberis in cenobio monachi vitam agentibus nihil εἰ attineant, unum videtur et mazimum ez dam- natis in concilio Gangrensi. Honorandi semper parentes, ac cum egeant, quibus liceat, fovendi; sive in vita κατὰ Θεὸν, quam sic monachorum auctor vocat, sive in communi et saeculi vita, ac vel ipsa non prorsus laudabili ; quantum tamen status ipse patitur. Legi quoque potest Combefisii nota in re- gulam 190, ubi vir doctus in Regularum auctorem multo veL.ementius invehitur. Recte autem et vere adnotavit eruditissimus vir Tillemontius, aut equa- lia, aut etiam severiora in capite vicesimo Constitu- tionum inveniri: quod ne ipsum quidem Combefi- sium latuit. Cum enim ad id caput venisset, yidis- setque nullam ibi neque parentum, neque cogna- torum rationem haberi,ita scripsit: Nescio an satis Evangelio consonet tanta hac parentum abdicatio, si quid extreme laborantibus monachus opis przs- tare possit. Nunc ergo a Combefisio, si viveret liben- ter quererem, cur ille parentum quasi contemptus impedierit quin Regularum Basilium auctorem fa- ceret, non autem impedierit quin eidem tribueret Constitutionum librum, cum in utroque opere pa- rentum jura pariter violari videantur. Et alioqui non est timendum,ne unquam in liberorum animis penitus exstinguatur amor parentum, cum ex sese phonicis in modum semper renascatur. Quod in regula centesima prima vituperatur, improbos vocari eos, qui non omnia bona sua vendiderunt, id leve est, et nullius momenti. improbi enim di- cuntur non proprie, sed quod minus probi sint, minusque perfecti. Omisi, quod minime decuit, aliud Combefisii argumentum. Conqueritur igitur vir doctus, sanctiores matrimonii leges prorsus in regula duodecima prolixiore abrogari. Ipsius heec sunt verba : Non potest dici clarius aliquid ad vim illam quam Eustathiani adhibebant conjugis, ut pugnantem alterum conjugem, vi omni ad aiteri volenti renuntiare assentiendum cogerent, aul etiam illo invito renuntiantem reciperent ; quod nihil subjectione ad Deum nihil obedientia prasta- bilius ;, meritoque damnarunt Patres Gangreses. Sane virum ab uxorenon discedere, Dei preceptum est, castitatrem praeferre altero conjugum invito, non Dei jussis parere est, eique subjici, sed palam pugnare ; nisi cum ratum duntaxat conjugium est, nec ea plene conjugum mutua servitus cowit: quade renilil auctor cogitavit; sed vimabsolute conjugiis, quasi Deo jubente divortium ἀσκήσεως prateztu, faciendam admittit. Audivimus Combefisium: nunc 31* | Cor. vi, 4. 88 ibid. 15. *? Luc. xiv, 20. (a) Comb. in Basil. recens. tom. 1l, p. 77. Καί τοὺς ἐν συξυγίᾳ δὲ γώμον τοιούτῳ βιῳ προσερχο- μένους ἀναχρίνεσθαι δεῖ, εἰ ἐχ συμφώνου τοῦτο ποιοῦσι χατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ ᾿Αποστόλον. Τοῦ γὰρ ἐδίου σώμα- τος, φησὶν, οὐχ ἐξουσιάξει, xai οὕτως ἐπὶ πλειόνων μαρ- τύρων δέχεσθαι τὸν προσερχόμενον. Atque ii etiam qui matrimonio conjuncti, ad hujusmodi vile genus accedunt, interrogandi sunt, an mutuo consensu id efficiant, ex Apostoli precepto : « Nam, inquit, sui corporis potestatem non habet *, » sicque qui accedit, coram pluribus testibus recipiendus est : que verba retulimus, non quod de his ulla con- troversia sit, sed quod ad respondendum necessa- ria esse videantur. Gravia sunt et difficilia que sequuntur. Ita igitur Basilius reliqua persequitur : B Ei δὲ διαστασιάξοι τὸ ἕτερον μέρος, xai διαμάχοιτο, ἔλαττον φροντίξον τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, μνημο-- νευέσθω ὁ ᾿Απόστολος λέγων, Ἐν δὲ εἰρήνῃ χέχληχεν ἡμᾶς ὁ Θεός * χαὶ πληρούσθω τὸ πρόσταγμα τοῦ Κυρίον εἰπὸν-- τος " Εἴ τις ἔρχεται πρὸς μὲ, xoi οὐ μισεῖ τὸν πατέρα αὐτοῦ, χαὶ τὴν μητέρα, χαὶ τὴν γυναῖχα, καὶ τὰ τέκνα, χαὶ τὰ λοιπὰ, οὐ δύναταί μον εἶναι μαθητής. Quod. si. dis- sentia altera pars, repugnetque, quod minus solli- cita sit quomodo placeat Deo, in mentem veniat Apostoli, qui dicit : « In pace autem vocavit nos Deus **; » atque impleatur praeceptum Domini, qui dizit; « Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, etc., non potest meus esse discipulus *?. » Ex quibus perspici potest omnes quidem recipi debere in monasterio c de Basilii sententia, tam eos qui consentientibus uxoribus accedunt, quam eos, quorum uxores re- pugnant : sed non eodem modo. llli enim ita reci- piebantur, ut Basilius testes adhiberi vellet : hi vero cum reciperentur, testes adesse necesse non erat, utpote quorum Basilius mentionem non fa-iat. Unde autem hoc? nisi quia priores ad professionem admittebantur, sic non eis amplius e monasterio egredi liceret; ob idque intererant testes, ut si quando vota sua irrita facere vellent,hominum qui adfuissent testimonio retinerentur : alios vero co- ram testibus recipiBasibus non jubebat,quod non , ad professionem admitterentur, sed ad exercitalio- nem. Aliud autem multo est, admitti ad professio- nem, et aliud, ad exercitationem. Etenim semel qui p Professus est, non est amplius sui juris: qui vero exercitationis causa in monasterium introivit, non propterea sui juris esse desinit, sed, si ita lubet, egredi potest. Hanc autem Basilii sententiam fuisse, nemo, opinor, homo, qui ejus verba attente legerit, negabit. Cur enim, qus&so, rogari voluisset, an mu- tuo consensu id efficiant, si omnes ex equo recipi debere credidisset ? Interrogabantur autem ut, si uxores consentire constaret, profiterentur ; sin minus, admitterentur quidem ad exercitationem 115 PEJEFATIO. 116 per aliquod tempus, nunquam autem ad profes- A dicit, et a Combefisio, qui in ipsa Stoicum quid- sionem, nisi uxorum consensus tandem accederet. Id ita esse aperte ostendunt, que sequuntur. Sunt autem hujusmodi (pag. 354) : Ἡμεῖς δὲ ἔγνωμεν ἐν πολλοῖς πολλάκις xal διὰ Guvróvou προσευχῆς x«i vn- στείας ἀνενδότον, τὸν σχοπὸν τῆς ἐν ἀγνείᾳ ξωῆς περιγενό- μένον, τοῦ Κυρέον τοὺς μέχρι παντὸς ἀπειθοῦντας, xot dv ἀνάγκης πολλάκες σωματιχῆς τῇ συγκαταθέσει τῆς ὀρθῆς χρίσεως ὑπάγοντος. Catterum nos casta vita agendz consilium non raro tum vehementium pre- cum, tum assidui jejunii ope in multis pravaluisse novimus, Domino eos, qui prorsus obstinati erant, sape etiam per corporalem necessitatem ad rectum judicium comprobandum inducente. Causa igi- tur, cur Basilius quosdam invitis uxoribus in mo- dam reperit, longe dissentio. Neque eniu in Basilii verbis quidquam excipiendum arbitror, neque in iisdem ullum dogma Stoicum invenio. Velim igi- tur scopum sanctissimi Patris atque propositum spectari. Interrogatus fuerat Basilius, quomodo cum iis agendum sit,qui graviora quidem peccata devitant, sed leviora indiscriminatim committunt: cui interrogationi ita respondere debuit, ut id sibi ante omnia proponeret, ut illos monachos a prava illa consuetudine deterreret. Nihil ergo ab eo me- lius dici potuit, cum illa Domini sententia, que nullum in peccatis discrimen ponit, una omnium aptissima sit atque accommodatissima ad animos perterrendos. Ergo si finis ejus, quem sibi Basi- nasteria ad exercitationem introduci vellet, hec Β lius proposuit, ratio habeatur, nihil est in haec erat, quod ejusmodi caste vitse agendee consilium precibus et jejunjis sepe in multis prexvaluisse nosset. Quod addit Combefisius, traditam in hac regula doctrinam a Patribus Gangrensibus damna- tam fuisse, id ad rem non pertinere jam pridem monuit clarissimus vir Tillemontius. In eo enim concilio (a) he mulieres damnantur, que ideo ma- ritos relinquebant, quod matrimonium horrerent : quem conjugii horrorem tantum abest ut Regula- rum auctor suaserit, ut etiam nuptias et permissas et [Dei] benedictione honoratas fuisse expresse dicat (reg. 5 fus.). Quod ultimo loco Combefisuis objicit, id Tillemontio ita grave visum est, ut Basilium deserere non dubitarit. Qua de re ut cuivis melius existimare liceat, Basilii et Combe- α fisii verba referam. Basilius (reg. 293) : Πρῶτον μὲν εἰδέναι χρὴ, ὅτι ἐν τῇ Καινῇ Διαθήχῃ ταύτην τὴν διαφο- ρὰν οὐχ ἔστι μαθεῖν. Μία γὰρ ἀπόφασις χατὰ πάντων ἁμαρτημάτων χεῖται, τοῦ Κυρίου εἰπόντος * ὅτι Ὃ ποιῶν τὴν ἁμαρτιαν δοῦλός ἐστι τῆς ἁμαρτίας.... καὶ τοῦ Imdv- vou βοῶντος" 'O ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ᾽ αὐτὸν, τῆς ἀπειθείας οὐχ ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἐν τῇ παραχοῇ τὴν ἀπειλὴν ἐχούσης. Primum quidem nosse oportet hanc (peccatorum) differentiam in Novo Testamento non reperiri. Una namque habetur sententia adver- sus qualibet peccata, cum Dominus dicat - « Qui facit peccatum, servus est peccati 9... » item cum Joannes clamet : « Qui non obedit Filio, non vide- bit vitam, sed ira Dei manebit super ipsum *!, » D contumacia non ob peccatorum discrimen, sed ob trangressionem, locum comminationi prebente. Combefisius (5) * Stoica peccatorum, auctori as- serta, aequalitas, cautiusque et alia vena, quos Hermantius quasi affines, aut etiam rigidiores suo hic Basilio, adducit Patres. Ego ea in re et a Til- lemontio (c), qui totam hanc regulam, exceptis tri- bus primis versibus, veram sanctamque ac miram regula, quod aut a Combefisio jure potuerit repre- hendi, aut a Tillemontio necessario excipi debue- rit. Basilius autem, quasi previdisset non defore, qui ipsius verba in malam partem acciperent, sententiam suam de discrimine peccatorum diser- tissime explicavit, cum h&c addidit (pag. 518) : Ὅλως δὲ si ἐπιτρεπόμεθα λέγειν μικρὸν xal μέγα Gun τημα, ἀναντίῤῥητον ἔχει τὴν ἀτόδειξιν, ἐκάστῳ μέγα εἶναι τὸ ἐκάστου χρατοῦν, xal μιχρὸν τοῦτο, 02 ἔχαστος χοα- τεῖ.... Δεῖ οὖν ἐπὶ παντὸς ἁμαρτάνοντος οἱονδήποτε ἀμάρ- τημα, φνλάσσειν τὸ χρῖμα τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτι Αν ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφὸς σον, ὕπαγε, ἔλεγξον αὐτὸν με- ταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνον, etc. Uno verbo, si parvum et magnum peccatum dicere nobis liceat, sine controversia negari non potest, hocque cuique ma- gnum esse, cujus quisque subjicitur dominio: illud vero parvum, cui quisque dominatur..... Qua- propler erga quemcunque cujuscunque generis peccatum admittentem servandum est preceptum Domini, qui dixit: « Si peccàverit in te frater (uus, vade, corripe eum inter te et ipsum 80- lum **, » etc. Primum quidem tanquam si dubi- tasset, ita locutus est, si nobis licet parvum et ma- gnum dicere : sed statim parva et magna peccata re ipsa discerni oportere aperte ostendit, oum ita scripsit : Sine controversia negari non potest, hoc cuique magnum esse cujus quisque subjicitur do- minio : illud vero parvum, cui quisque dominatur. Ecce enim tibi duo peccatorum genera perspicue distincta. Alia suo nos dominio subjiciunt : aliis nos dominamur ; hoc est, alia magna sunt, alia parva. Imo dilucidius etiam hec peccatorum dis- tinctio apparet ex his quie sequuntur verbis. Qua- propter erga quemcunque cujuscunque generis peccatum admittentem servandum est preceptum Domini, qui, etc. Nam hoc modo qui loquitur, pec- cata omnia unius et ejusdem generis esse non putat, sed multiplicis : cum vox quodcunque ex se *9 Joan. vir, 34. *! Joan. ir, 36. ** Matth. χγιπ, 15. P Can. 1& Conc. tom. II. b) Comb. in as. tom. II, pag. 223, (c) Vie de S. Basile, p. 642. PRAEFATIO. 117 118 multiplex quiddam et varium significet. Preterea À mentaetcerta etindubitata iun Regulis exstare (c),ut cum Basilius ita locutus est, δὲ parvum et ma- gnum dicere nobis liceat, non proprie dubitavit an alia peocata magna essent, alia parva: sed credidit omnia peccata magna dici posse, si spectetur qui offenditur Deus : quod non impedit quin multa sint parva, si cum gravioribus comparentur. Denique omnia simul Combefisii argumenta, que ad sen- tentias, pertinent, arbitror facile solvi posse ab ec, qui universe dicet aliter locuturum fuisse Basilium &i aut ad episcopos, aut ad alios quosvis perspica- ciores viros scripsisset; nec mirum esse, 81 cum sibi sermo esset cum monachis, hoc est, cum in- genuis ac simplicibus hominibus; minus de verbo- rum delectu curarit, modo eos ad salutem perdu- ob exiguam in una re dissimilitudinem eas suspec- tas haberi equum non sit, cum ratio postulet, ut plurium similitudo unius dissimilitudine, eaque levissima, potior judicetur. Alterum, ejus generis adverbia non ita frequentia esse, ut propterea sus- picio aliqua suboriri merito possit. Cum enim in utrisque Regulis non amplius, opinor, quindecies adhibeantur, nemo erit, qui, si operis prolixitatem consideret, pauca ea esse non censeat. Complectar omnia uno verbo. Etsi, ut mox vidimus, styli solius ratio haberetur,tamen Regulas tribui Basilio opor- teret, cum parva aliqua in una re discrepantia ma- gne in ceteris concensioni cedere debeat. Nunc au- tem cum preter magnam illam styli in ceteris con- ceret. Ad c&tera pergam, si prius monuero alia B sensionem suppetant multa alia argumenta, par- quadam loca, que negotii aliquid Combefisio exhi- buerant, in notis illustrari. Quanquam igitur Com- befisius omnem suam operam in eo posuit,ut doce- ret Regularum doctrinam talem esse, que in san- etissimum virum Basilium convenire non posset : tamen adnotavit quasi preteriens, Regularum sty- ]um a Basilii stylo aperte differre. Cujus argumenti vis ut magis intelligatur, altius repetenda res est. Meminisse ergo juvat, satis sepe ita Scripturam in Regulis citari, ut quedam adverbia preant; qualia &unt ὁριστιχῶς, δυσωπητιχώτερον, χαθολιχῶς, et ejus- modi alia, que in superioribus (a) videre cuivis li- cet. Hoc igitur cum animadvertisset Combefisius (b). ita scripsit : Affectatio istiusmodi adjectorum au- tim e ratione, partim e veterum scriptorum aucto- ritate petita, e quibus non obscure ostenditur Basi- lium Regularum verum parentem esse, nemini ulla causa esse potest, cur id opus alteri ascribat (d). Ex quibus omnibus intelligere licet, ᾿Ασχητιχόν, quod vocant, ad Basilium totum pertinere, hoc est, libellos De judicio Deiet De fide, Moralia et Regulas tam breviores quam longiores. Et «quando argu- menta multa, que nostre sententie adversari vi- deantur, colligere semel δορὶ, proponam et aliud, quod et ipsum quoque momenti plurimum atque roboris habere ab aliquibus credi possit. Fortasse igitur dicet aliquis, Basilium, auctore Gregorio Na- zianzeno (e), gymnasia et monasteria, in quibus ctori propria, et librorum de Baptismo iis ignota, c anachorete habitarent,exstruenda curasse; ob id- qua nullo scrupulo audiunt Basiliana.Ego quidem ejusmodi adverbia in reliquis Basilii scriptis non legisse me fateor : sed statim ob tam levem cau- sam Regulas in dubium revocari posse nego. Scire enim oportet, stylum paululum variare pro vario dicendi genere; ob idque mirum videri non debe- re, si Regularum stylus a reliquorum scriptorum stylo exigua in re discrepet. Cum igitur ejusmodi adverbiorum usus neque ad oratorium, neque ad epistolarem, neque ad dogmaticum stylum perti- neal,ea adhibere non potuit, nec debuit Basi- lius, cum aut concionaretur, aut epistolas scribe- ret, aut hereticorum errores confutaret : sed cum vir summus ad aliud scribendi genus animum ap- que dici nullo modoposse Regularum auctorem, in quibus illud vivendi institutum maxime vitupera- tur. Faterer quidem id argumentum multum vale: re, si, Regularum scriptor omnes omniuo anacho- retos reprehendendos censuisset: sed non ita esse, ex ipsis Regulis discimus. Cum enim auctor dixis- set. vix in solitudine reperiri quemquam, qui corri- gatur, cum nemo sit, qui corrigat, ita scripsit (reg. 7 maj. n. 4) : Ὃν ἐπὶ τῆς μονώσεως εὑρεῖν ἄπορον, μὴ προενωθέντα xarà τὸν βίον, ὥστε συμῦθαίνειν αὐτῳ τὸ εἰρη- μένον ἐκεῖνο, Οὐαὶ τῳ ἐνὶ, ὅτι ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγεί- pov αὐτόν. Talem autem [qui videlicet corrigatur], solitudine reperire difficillimum est, nisi prius in vi'a societatem fuerit adjunctus, Quare acci- pulisset, librosque asceticos conficere statuisset, ) dit ei quod dictum est : « Va uni, quia si ceciderit, orationem suam ad utilitatem eorum,quorum causa scribebat, accommodare necesse habuit. Quare cum hujusmodi adverbia ad tarda hominum sim- plicium ingenia commovenda plurimum valere cerneret, iis sibi utendum esse credidit, uteorum animos magis ac magis excitaret, Sed ad omnem dubitationem tollendam duo preterea consideraij volo. Primum, tam multa Basiliani styli monu- *3 Eccle. Iv, 10. (a) Leg. n. 38. (δ) Combef. tom. If, p. 162, (c) Leg. n. 42. non esi qui erigat eum **. » Ex quibus perspicuum est non omnes anachoretas a Regularum auctore vituperatos esse, sed eos unos, qui non prius sese ad virtutem in sodalitio exercuissent. Quod igitur ait Gregorius Nazianzenus, Basilium quedam pie- tatis gymnasia anachoretarum causaconstrixisse, id nullo modo cum Regulis pugnat, cum in ipsts aliquod anachoretarum genus manifeste compro- d) Leg. n. 39 et seq. e) Or. 20, p. 358 et 359. 121 PR/EFATIO. 122 quos, neque apud recentiorescitantur, cum tamen A 45, Probare autem Constitutiones monasticas Regulas sepe citari constet : quod indicio est Re- gulas semper maxime in pretio fuisse, Constitu- tiones non item. Quare non satis queo Combefi- sium mirari,qui cum aliquod veterum aut recen- tiorum testimonium ad monasticas Constitutiones commendandas afferre debuisset, satis sibi esse credidit, si ipse eas impense laudaret. Causam au- tem,cur monasticarum Constitutionum Eustathium Sebastenum auctorem faciam, vident,opinor, om- nes. Cum enim prius pro certo et explorato sta- tuerim (a),monasticas Constitutiones et Regulas uni et eidem scriptori tribui non posseeodemque loco affirmarim Basilium parentem esse Regularum, consequens est, si mecum consentire velim, ut ali- Eustathio Sebasteno adjudicari oportere, est pro- prie actum agere. Nam omnia argumenta quibus usi sumus (d),partim, utostenderemus Regularum scriptorem alium esse ab eo, qui monasticasCon- stitutiones edidit; partim,ut planum faceremus (e), dubitari nullo modo posse, quin Basilius parens sit legitimus Regularum,si quid probent, probant quoque necessaria quadam consecutione, Eusta- thium Sebastenum Constitutionum monasticarum auctorem esse. Etenim, si verum estBasilium opi- ficem esse Regularum, consequens est, ut monasti- cas Constitutiones non ediderit, cum, ut dixi,Re- gularum etConstitutionum unuset idem auctornon sit. Cui autem, queso, melius ascribi poterunt quem Constitutionum auctorem, qui Basilius non B Constitutiones monastice, quam Eustathio, cui sit, queram. Quis autem, quaso,earum auctor ve- risimilius dici potest, quam Eustathius Sebaste nus,qui,ut est apud Sozomenum (5), librum asce- ticum, qui Basilii Cappadocis nomine inscriptus erat, edidisse a quibusdam credebatur? Nam licere nobis non arbitramur, veterum testimonia, nisi eorum falsitas aliunde manifesto probari possit, pro falsis habere.Cum ergo, ut Sozomenus refert, essent qui librum quemdam asceticum, qui Basilii nomen pre&ferebat, ab Eustathio Sebasteno con- scriptum fuisse affirmarent: sequitur, si quis liber sit in Asceticis, qui Basilio tribui non possit, eum . Eustathio ascribi oportere. Obscurum autem non est, talem esse Constitutionum librum. Nam, ut siepe dixi (c),non idem auctor est Constitutionum, C qui Regularum. Cum igitur Basilius Regularum auctor sit, ipse Constitutionum auctor esse non potest. Reliquumest igitur ut Constitutionum li- brum aut ad Eustathium pertinere dicamus, aut ad incognitum auctorem. Sed nemo hactenus, quod sciam, neque monasticas Constitutiones, neque ullam aliam Asceticorum partem :ncognito auctori tribuit. Omnes enim, auctoritatem Sozomeni se- cuti, Ascetica semper aut Basilio ascripsere, aut Eustathio.Et quidem etiamsieruditi mirifice dissi- deant inter se de Asceticis, in eo tamen omnes prorsus inter se conveniunt, quod eorum aut Basi- lium auctorem faciant, aut Eustathium ; ita ut si quis quid Basilio sustulit, id Eustathio largitus sit. Quodsi in manibus essent aliqua alia Eustathii D opera, fortassis e styli similitudine ostendi posset monasticas Constitutiones ad eum pertinere : sed cum nulla sint, hoc argumentorum genere uti non possumus. Attamen alia adhibere licet non mino- ris ponderisaut momenti. Cum enim constet inter omnes Ascetica, sive Asceticorum partes aut Basi- lii esse, aut Eustathii,si probaverimus monasticas Constitutiones Basilium auctorem non habere, eas Eustathio tribuendas esse simul probabimus. a) Leg. n. 34 et se n Lib. mr. c. 44, T o) Leg. n. 34 et seq. ) Leg. n. 84 et seq. omnium consensu tribuendum est quidquid in Asceticis Basilianum non est ? Ex quibus perspici potest questionem, quam hic solvendam nobis proponimus, totam pendere ex iis locis, ubi, ut mihi quidem videtur, satis perspicue probavi, et Basilium Regularum legitimum parentem esse, et Constitutionum monasticarum auctorem alium esse ab eo, qui Regulas conscripsit (/); ob idque velim maxime ea Prefationis pars paulo attentiuslega- tur. Interim, ut magisintelligatur, monasticas Con- stitutiones non immerito a nobis Eustathio Seba- steno tribui, hic eorumdem argumentorum, que jam ante protuli (9), quasi epitomen quamdam ob oculos ponendam esse judicavi. Notarunt ante nos et alii, Regularum auctorem anachoretis infensis- simum fuisse, viderique hujusce vivendi generis periculaincommodaqueitaexaggerasse,utmodum excedere videatur, cum tamen Constitutionum scriptor sic eis faverit, ut mediam sui operis par- tem totam eorum causacomposuerit. Liquet autem ex Basilii Epistolis (epist. 295), summum hunc vi- rum anachoretarum vivendi rationem non pro- basse, ob idque jure ac merito dici debere Regu- larum auctorem. Namhoc modoconstabit, presti- tisse se eumdem tam in Regulis, quamin Epistolis, hoc est,anachoretarum exagitatorem osoremque. Quomodo vero fieri potuisset ut Basilius, cui certe anachoretarum institutum non placebat, scripsis- set Constitutionum librum, in quo illa vivendi ra- tio maxime probatur ἢ Restat igituruthic liber red- datur suo auctori Eustathio,qui,quidquid in Asce- ticis Basilii non est, ejus auctor semper ab om- nibushabitus est.Inspergunturin Regulis nonnulla, qu& severitatem quamdam redolent (A;,non aliter atque in quibusdam Basilii ecriptis; ἃ qua severi- tate longissime abest; Constitutionum auctor; ergo non unus et idem est Regularum etConstitutionum scriptor, sed duo, quorum alter paulo severior, al- ter paulo indulgentior videri poterat. Ergo Basilius (e) Itidem 39 et seq. (f) Do n. 33 et seq. et n. 37 et seq. j) ie . D. 34. ) Leg. n. 3$ et 41, 122 PSUEKFATIO 124 Regularum auctor est, cum et in aliis suisscriptis A infioiabitur. Universe dici potest Regulas ita con- severitatis non mediocris monumenta certa reli- querit: Constitutionum autemlegitimus parens est Eustathius,cum, si quid in Asceticis sit, quod Ba- silii non sit, ejusopifex esse abomnibus credatur, lta scripti sunt Regules, ut referte sint Scriptura- rum testimoniis; ideircoque Basilius, qui in suis libris sacras Scripturas passim citaba!, putandus est composuisse Regu!as, non autem Constitutio- nes ,in quibus ejusmodi testimonia raro adhiben- tur. Nulli ergo alterorectius asoribi potest Consti- tutionum liber, quam Eustathio, cui tribui debet quidquidin Asceticis Basilianamseribendirationem non sapit. Familiare est Constitutionum scriptori, cum monasticum vivendi genus significare vult, scriptas esse, ut ipsa scribendi ratio Basilii phra- sim plane redoleat. Neque in hoc mihi fidem ha- beri volo, sed gravi et erudito scriptori Photio (f), qui in Regulis stylum Basilii et manum agnovisse se testatus est. Sunt preterea in Regulis peculia- res quedam Basiliani styli note, quas qui serio attenderit, eum ipsarum auctorem esse facile fate- bitur. Qualis est heec dicendi formula, ego vidi, aut, ego novi : qua familiariter uti solitum Basi- lium adnotavimus (g). Similiter suo loco mozui- mus (À). Basilium, cum de aliqua re disseruisset, hao concludendi ratione maxime delectari, xei ταῦτα μὶν ἐπὶ τοσοῦτον, Vel, τὰ μὲν οὖν περὶ τοσοῦ- tw, vel alio simili modo. Hocauteu: dicendi genus vocibus aut φιλοσοφία, aut φιλόσοφος, aut φιλοσοφεῖν B in Regulis quoque usurpatur. Haud dissimile est uti (a): quas tamen voces invenire non est apud Ba- silium hoc sensu acceptas. Non male igitur Consti- tutionum liber adjudicabiturEustathio,qui,quod in Asceticis a Basiliano scribendi genere alienum est, suo quodam jure, eoque antiquo, sibi vindicat. Simile est quod sequitur. In memoriam igitur re- vocandum quod dixi, verbum ποιεῖσθαι ita in Constitutionibus adhiberi, ut ipsis etiam locis, ubi tempore passivo ponitur, tamen significationem &clivam servet (5): cujus rei suo loco multa exempla protulimus. Hic autem verbi ποιεῖσθαι usus Basilianus non est: Eustathianus igitur, cum E£ustathiana esse ab omnibus dicantur, que non Basiliana esse noscuntur. quodascribam. Scriptaram sacramsignificare vo- lens Basilius, ita locutus est (i), παραδίδωσιν ἴσως ὁ τς εὐσεύειας λόγος, tradit fortasse pietatis sermo. Ita autem loqui quoque Regularum auctorem ad idem significandum constat (j). Basilius in suis libris non raro monet alios interpretes aliter que- dam Scripture loca interpretari : quod etiam fecit qui Regulas in lucem edidit (k). Has dicendi for- mulas, τὸν ἐπιμέλειαν τὴν xot» πεπιστευμένον οἱ τὴν ὀδηγέαν τῶν πολλῶν πεπιστευμένοι, et ejusdem generis alias sepius in Regulis, inveniri aliquan- to ante multis exemplis ostendi (). Eodem autem illoinloco ostensum est, Basilium, cum principium Proverbiorum explicaret, non aliterlocutum fuisse. &6.Quantasitantiquorum scriptorum auctoritas c Ex quibus omuibus perspici potest, Basilio tribuen- in ejusmodi questionibus persolvendis,nemo, qui paulum modo humanior est, ignorat. Basilio autem Regulas antiquissimi et locupletissimi auctores tri« buunt, Rufinus, Cassianus, imperator Justinianus, Photius (c). Proinde, cum nulla causa sit, eur ab hac priscorum seriptorum opinione discedamus, Regulas Basilio:adjudicari equum est. Cum igitur satis constet ex dictis (d), ut mihi quidem videtur. Regularum scriptorem alium esse ab eo, qui Con- stitutionum librum edidit, nec Basilius earum opi- fex dici possit, qui scilicet ex veterum sententia Regulas confecerit, certe hic Constitutionum liber jure ascribitur Eustathio, quem omnes facile fa- tentur auctorem esse eorum Ascetioorum,qvorum Basilius auctor non est. Regule, si res ipsa dili- genter consideretur, opus sunt longe et doctius et perfectius, quam monasticee Constitutiones. Cum ergo ex his duobus operibus, ut sepius monui (e), alterum Basilio, alterum Eustathio ascribi opor- teat, convenit prestantiori Basilio, tribui Regulas, que presstantiores eunt: Eustathio vero minus pre- stanti, monasticae Constitutiones, quas nullus equus rerum estimator minus prestantes esse (a) Leg. n. 57. ἢ Ibidem. c) Leg. n. 39. (d) Leg. n. 34 et seq. n. 40 (53 Y ot. 'XCI, p. 493, das esse Regulas, in quibus Basiliani styli monu- menta multa exstant, non autem 1nonasticas Con- stitutiones, in quibus ne vestigium quidem illius ullum reperitur. Sed si Regule semel Basilio ascribantur, superest ut Eustathiusob eam, quam stepius protuli, causam Constitutionum monastica- rum auctoressedicatur.Preeterea notum est et con- fessum,optimum scriptorem Basilium argumentum quod semel disquirendum suscepissel, ita tractare, ut nunquam aliud agat,nunquam a proposito aber- ret,nunquam omittat quidquam eorum que ad rem pertineant. Ita autem scriptus est Constitutionum liber, ut ejus auctor aliud egerit, aberraveritquea proposito, nec quidquam dixeriteorum que ad rem pertinerent. Et vero nisi docuisset ipse (cap. 18), scripsisseseprimam sui operis partem ad anacho- retas instituendos, id prorsus ignoraremus. Que- cunque enim in prima illa monasticarum Constitu- tionum parte leguntur, hoc est in primis totisse- ptenidecim eapitibus,ea non magis ad anachoretas spectant, quam ad ceenobitas: imo vero plura sunt, qu& ad Christianosomnes referri possunt.Cuiergo persuaderi poterit, Basilium, quia proposito decli- g) Leg. n. 29 et 42. ( Leg: eumdem n. 42. ὃ Ibidem. ἢ Ibidem. Ἢ Ibidem. (ἢ) Ibidem. 135 PRJEFATIO. -ς 125 nare non solebat, ejusmodi libri architectum esse, À νότες μετέσχον παραπλησίως exttvo τοῦ πάθους. Ομοαὶ au- in quo nihil proprium invenitur eorum quorum gratia conscriptus fuisse dicitur ? Certe, quantum ego auguror, si Basilius auctor esset Constitutio- num monasticarum, »oonits, consilia, precepta multa tradidisset, quibus anachorete partim ad proprias ejus status virtutes excolendas excitaren- tur, partim admonerentur, ut hujus instituti peri- cula, que magna et multa sunt vitarent : quod cum factum non sit, inde colligi debet, hunc librum tribui non posse Basilio, qui de quacunque re dis- serebat diligentissime, sed alteri auctori, qui tan- tam diligentiam in scribendo non ponebat. Reote ergo fecerimus, si Constitutiones monasticas Eu- stathio adjudicemus, imitemurque doctissimos quosque omnium statum homines, qui, si quid putarunt Basilii non esse in Asceticis, id episcopo Sebasteno ascribi oportere pronuntiarunt. &1. Libet alia quedam loca proponere; e quibus quisque facile intelligat Basilium Constitutionum . monasticarum auctorem vere dici non posse. Primum excribam, quod in premio legitur (pag. $33) : Πρόφασις μὲν οὖν, ὡς τὰ πολλὰ, τοῖς ἀνθρώποις τῆς περὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας τε χαὶ ἡδονὰς, καὶ φροντέδας, ὁ γάμος" οὔτε γὰρ τῆς τοῦ θήλεος ἐπιθυ»- μίας ἀνδ ράσιν, f$ γυναιξὶ τῆς τοῦ &pptvoc, 1900 poré- p«» xai βιαιοτέραν εὗροι τις ἂν ἐγχειμένην τῇ φύσει τοῦ σώματος" xxi μάλα γε εἰχότως, οἷα δὴ περι τὴν τῶν ἐχγόνων βλάστησιν συνίστασθαι πεφυχυῖαν, etc. Conjugium autem, ut plurimum, causa est homini- bus et occasio cupiditatisillius, que circavoluptates mundanas ac curas versatur : neque enim cupidi. tas utia, qua natura corporis insita sit unquam reperiri potest vehementior violentiorque, quam ea est, qua viri feminas, aut femine mares appetunt idque non mirum, cum ipsa suaptenatura ad libe- rorum procreationem tendat, etc. Quid, queso, at- tinebat monachos instituturum ita prefari? Basi- lium, meo quidem judicio, talia scribere puduis- set. Auctor primo capite ita loquitur * Διά rot τοῦτο xat ἐνηνθρώπησεν... iva κατὰ δύναμιν ἕκαστος xoi ἐχώσ- τὴ ὁρῶντες, ζηλώσωμεν τὸ ἀρχέτυπον, Quapropter etiam naturam humanam assumpsit,... ut unusquisque et unaquaque ad id respicientes, pro viribus arche- (typum et ezemplar íimitaremur. lllud autem, ἐχασ- τος x«i ἐχάστη. Basilianum non est. Etsi enim orator optimus multis admodum locis voce ἕχαστος utitur nusquam tamen, si bene memini, vocem ἐχαστη addidit ; in quo prestantissimos scriptores secutus est, qui vocem ἐχάστη, que plane redundat, voci ἔχαστος jungere non solent. lta aliquanto post le- gitur (cap. 4, n. 1) Τὰ δὲ πρὸς τὸν ᾿Αδὰμ εἰρημένα, ὅτι πᾶσι τοῖς ἐξ αὐτοι γεγεννημένοις εἴρηται, δῆλον ἐντεῦθεν. Καὶ γὰρ τὸν θάνατον ὥρισε μὲν Θεὸς χατ᾽ ἐχείνου, Γὴ εἶ, xai εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, εἰπών' πάντες δὲ οἱ ἐξ αὐτοῦ γεγο-- δ Genes. ri, 19. (à) Erasmus in pref. edit. Basil. tem ea que Adamo dicta sunt, dicta sint. omnibus ex eo oriundis, hinc perspicuum est. Etenim illum quidem morti addizit Deus, « Terra es, et in ter- ram reverteris ὃν,» dicens : sed omnes quotquot ab eo originem duxere, non secus ac ipse hujus cala- mitatis participes exstitere. Cum hoc legis, Àine perspicuum est, credas sermonem haberi de re ali- qua, qus prius explicata sil: sed secus est. Etenim quod hic perspicuum esse dicitur, id tale esse pos- tea probatur. Auctor paulo peritior, ut mihi quidem videtur, aut vocem ἐντεῦθεν, qu& hoc loco male au- ditur, omisisset, sicque satis apte omnia consona- rent, et ita interpretari liceret, Quod autem ea qu» Adamo dicta sint, dictasint omnibus ez eo oriundis, perspicuum est. Nam illum quidem,etc.; aut si voce ἐντεῦθεν uti vellet, verba inter se connectere debebat, hoc modo, ἐντεῦθεν δῆλον, ὁτι τὸν θάνατον, etc., hinc perspicuum est, quod illum quidem, ete. Inter- pres vetus, cum videret verba Greca non belle in- ter se cohaerere, ita verterat, quasi reipsa ita legis- set, ut scribi debuisse dixi. Sic enim interpretatus fuerat. Quod autem que Ade dicta tum fuerint, ea omnibus etiam dicta sint qui ab eo sint oriundi, ez hoc liquido perspici potest, quod cum illum, etc. Neque vero vox, dicens, concinne locata est (a), neque merito credi potest Basilius hac Scripture citande formula usus fuisse : qui scilicet, ut jam alii notarunt, unus omnium aptissime eam ocitaret. Ita rursus capite decimo tertio scriptum invenitur (pag. 558), Ὅτι δὲ χαὶ τοῖς πραότητος ἐπιμελουμένοις πρέπει ἡ εὔχαιρος ἀγανάχτησις, δῆλον ἐντεῦθεν. Καὶ γὰρ Moecáüc πραότατος πάντων ἀνθρώπων μαρτυρηθείς, etc. Quod autem et eos qui mansuetudinem ezcolunt, deceat opportuna indignatio, hinc patet. Moses enim qui hominum omnium mansuetissimus f uisse perhibetur, etc. Sic, ut jam notavi, loqui potuit vir indisertus Eusthathius, non Basilius, oratorum prestantissimus. Nonnihil est, quod auctor de Pouloapostolo locuturus, ita scripsit (pag. 545) : Kai τούτου ἀξιοπιστότατόν σοι παρέξομαι μάρτυρα τὸν ἅγιον Παῦλον. Atque hujus rei testem fide dignissimum tibi adducam, sanctum Paulum. Etsi enim Basi- lius, ut jam alibi monui (δ), sepissime Paulum apostolum nominat, nusquam tamen, quod sciam epitheto illo, ἅγιος utitur. Et quoniam ejus loci mentionem feci, adnotabo quasi preeteriens, negli- gentiam quamdam in iis, que retuli, verbis depre- hendi, que, qu&ntulacunque est, diligentissimo scriptori Basilio tribui nullo modo potest.Cum igi- tur auctor scripsisset, παρέξομαι μάρτυρα τὸν ἅγιον Παῦλον, prosecutus est hoc modo, πὴ μὲν λέγοντα" expectas dum dicat πὴ δέ, sed frustra. Ubi enim πὴ δέ scriptum inveniré debuisses, hujusce auo- toris (cap. 20, n. 3) indiligentia factum est, ut (b) Pref. tom. I, n, 69, PRJEFATIO. 128 w. ripe 7t xiii». Cum alibi ita A opusessecognovissent hominis, qui ut Arianis con- » γααφιζεν παρεξόμεθα, ὅτι ὁ θεῖος "auris respondebímus, hoc a di- ", fn possum quin rursus no- 5t7«, mihi videri in genuinis Ba- Wtatam esse. Nec indignum arbi- .Inultas voces in μα cadentes tutéonum libro usurpari : quibus Δ delectatus esse mihi videtur. 'cabula hec, σπούδασμα, ἄσχημα, σμα, ἀτόπημα, quibus tamen vo- Dasilium libenter uti. Animad- Oces ἐσπουδαχὼς, ἐσπούδαχε, Óu- 'issime apud Basilium leguntur, 1isticis Constitutionibus usurpari. licam, si Constitutionum liber ad et, fore, ut in eo aliquod saltem in& atque eruditionis vestigium niin vel invitus facunde et perite iutem non esse Constitutiones x eo solo intelligitur, quod nemo 1 neque ob eloquentiam neque 8 laudavverit. Imo ne ipse quidem am ipsas laudavit ob facundiam. r Combefisium facile sibi persua- ye ejusmodi opus, ex quo eruditi, bus, aut de aliis quibusvis rebus inquam ad illustrandas suas sen- . Et ut exemplo aliquo confir- velim legatur eximium illud opus na preestans Mattheus Petitdidier Ludovici Dupini errores conser - ur is, quem dixi, vir eruditissi- ilii sententias scitu dignissimas | Basilii scripta, ita genuina ip- ius citavit, sermonem 2e judicio atum De abdicatione rerum, Re- ores quam breviores ; et tamen Constitutionibus prorsus siletur. umentum proponere libet. Rufi- nterpretatus essel, easque Urseio tatuisset, ità eum in sua prefa- ): Tui sane sit officii, etiam aliis »laria prabere ; ut seeundum ins- ?mnia monasteria eisdem et non junctissimus et amicissimus, ita Basilio infensissi- musacinimicissimus erat? Futurum fuisse arbitror ego, ut monachi illi, qui Eustathium ducem ha- buissent, eum in ceteris Cappadocie locis, tum maxime in diccesi Csesariensi lapidibus a populo obruti fuissent. Fateor quidem nihil vetare, quomi- nus Eustathius, quietipse monachorum vitam imi- tabatur paucos quosdam e discipulis suis habuerit monasticee vitee;socios,qui ob simulatam et fidem et pietatem populum initio fefellerint: sed ab eo insti- tutum fuisse in Cappadocia monachorum ordinem, eumdemque ibidem perseverasse potuisse post co- gnitàm semel Eustathii in fide inconstantiam, et post apertam illius a Basilio alienationem, credibile non videtur, Par est igitur regulas, quibus, teste Rufino, monachi in Cappadocia regerentur, tribui non Eustathio, sed Basilio : quarum si Basilius se- mel opifex dicitur, Constitutionum monasticarum parens dicinon potest, cum ut ex dictis satis liquet, utriusque operis non idem scriptor sit. Nemo ergo mirari debet, si Constitutionum librum tribuamus Eustathio, cum nihil fecerimus, quod non fecerint c&eteri, qui Eustathio quoque ascripseruntquidquid in Asceticis non Basilianum esse sibi videbatur. 48. Ultimo loco Combefisii argumento contra ip- sum Combefisium utar. Virigitur doctissimus,cum probare vellet, Basilium Regularum auctorem non esse, ita ratiocinatusest: Auctor libellorum De judi- cio Dei et De fide, idem est, qui Regularum. [5 au- C tem qui libellum De fide conscripsit, vocem ὁμοούσιος in sua fidei explanatione de industria reticuit, ut mitiorum Arianorumgraliam sibiconciliaret: quod silentium cum cadere non possit in Basilium, qui consubstantialitatis et fidem et vocem semper pa- Jam defendit, necesse estut cadatin Eustathium, qui cum Macedonianus esset, voce illa ὁμοούσιος uti recusabat. Ergo, inquit is, quem modo dixi, vir eruditissimus, dubitari merito non potest, quin Eu- stathius ut libellurum De jud$cio Dei et De fide, ita Regularum quoque legitimus parens sit. Ego au- tem facile quidem fatebor, eum qui libellos. De ju- dicio Dei et De fide composuit (c), alium non esseab eo qui Regulas in lucem edidit, idque caeteros om- nes pariter confessuros puto: sed aliud prorsus (isvel observationibus vivant. Ex D concludo. Itaqueita ^dversus ('ombetisiumratioci- im temporum monachos in Cap- 808 fuisse ud auam instituendam uta illa obwervationesque, qua- io fit, nibil aliud esse quam ipsas uam mox laudavi, Rufini primfa- modo autem quaeso, Cappasdocjm ineesis Coariepels iponaehi pss as αἰ] sequendas proposuiwsent, fuiwat Eustathius 7? Quomodo Ui (uiwnent ejusmodi regulan, uns M02 at 86q,. 9 u nari licet : Auctor libellorum De judicio Dei et De fide, idem est, qui Regularum : qui autem libellum De fide confecit, voce ὁμοούσιος ἢ sua fidei explana- tone usus est (tom. II, n. 4): non igitur hec fidei expositio tribui potest Eustathio, qui, quod a Ma- c&donio stabat, voceilla ὁμοούσιος minime uteba- tur : at hiec ipsa fidei expositio, iu qua vox ὁμοού- σιος agitur, optime convenit in Basilium Magnum qui voantn ὁμοούσιος privatim et publice acriter de- (μίσει »oinper gloriatus est. Rursus adversus (leg, n. 50 et woqq. 129 Reguls? eumdem aactorem habent, quem libelli De judicio Dei ac De fide : sed hic De fide libellus Eu- stathio ob eam, quam dixi, causam tribui non po- test: nec ipse igitur Regule ei ascribi possunt, cum idem auctor, Combefisio fatente, et Regulas οἱ hunc 2e fide libellum vulgarit. Sed, si neque libel- Jus De fide, neque Regulee ascribi possunt Eustathio, consequens est ut Basilio tribuantur, cum Basilius et Eustathius ita inter se Ascetica partiantur, ut quidquid in Asceticis ad alterum non pertinet, id ad alterum pertinere inter omnes constet. Nunc autem ad propositumita revertamur, ut Eustathium Constitutionum monasticarum auctorem esse pau- cis ostendamus : quod factu facile est. Etenim si Basilius ut libelli De fide, ita Regularum auctor esse dicitur, alius Constitutionum librum scripserit ne- cesse est, cum, ut sepe dixi, multisque probavi, Regularum et Constitutionum non unus sedduo au- ctores sint. Ex dictis autem liquet Basilium tam libellum 2e fide quam Regulas conscripsisse : non igitur Basilius, sed aliquis alius monasticarum Con- stitutionum auctor dicendus est. Eustathius au- tem solus'est, cui merito tribui possint : quem vi- delicet hactenus eruditi omnes auctorem fecerunt eorum, 485 in Basilii Asceticis pro spuriis et adul- terinis habita sunt. Et quando ex Combefisii ar- gumento opis aliquid ad meam opinionem stabi- liendam capere semel copi, ex eodem ipsam con- firmare pergam. Etenim, si Combefisio, qui in illo De fidelibello vocabulum ὁμοούσιος deesse falso pu- taverat, ita argumentari licuit : opus jn quo vox ὁμοούσιος tacetur, Eustathio convenit magis quam Basilio, non video cur nobis quoqueita argumentari non liceat: Opus in quo nomen ὁμοούσιος omitti- tur, Eustathio potius tribui debet quam Basilio : sed vocis ὁμοούσίος ne vestigium quidem in toto Constitutionum libro exstat; wequius est igitur ejus- modi librum Eustathio adjudicari, quam Basilio. Et ut hujus argumenti vis magis intelligatur, loca tria que maxime ad rem faciunt, hic exscribere non pigebit. Primum adducam e libello De fide, in quo ita legitur (pag. 228) : Οὕτω φρονοῦμεν, x«i οὕτω βαπτίξομεν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον, Sic sentimus, sicque baptizamus in. Trinitate. consubstcntiali. Alia duo mutuabor e monasticis Constitutionibus (cap. 2, pag. 541), in quibus ita scriptum invenimus: Ἡνίχα μὲν yàp ἡ ψυχὴ τὸ ἑαυτῆς ἀνακχινοῦσα νοερὸν τὸ φυσιχῶς ἐγχατεσπαρμένον αὐτῇ παρὸ τῆς πεποιηχυίας αὐτὴν ἀγίας Τριάδος, βουλεύεται τά, etc. Etenim animus quando sua intelligendi vi commota, qug ei naturaliter a sancta Trinitate ipsius opifice insita est, de rebus deliberat, etc. Et paucis inter- jectis sic persequitur ; Τοῦτο μὲν εἰς ἁγίαν x«l mpo- σχυνητὴν Τριάδα, κατὰ τὸ évov, ἀτενὲς ἐνορῶσα, etc. Hoc videlicet, quantum fieri potest, intentis animi oculis in sancta et adoranda Trinitate contuens, etc. Vocem ὁμοούσιος videmus in libello De fide usurpatam, cum mentio habetur de sanctissima PR/EFATIO. eumdem Combefisium ita ratiocinari possumus : A Trinitate 130 : at in monasticis Constitutionibus bis quidem sanctissima Trinitas nominatur, sed tamen utroque loco vocabulum ὁμοούσιος preetermittitur. Varia autem illa scribendi ratio diversum scripto- rem indicare merito videri posset : quorutn primus erit Basilius, qui voce ὁμοούσιος unice delectabatur: alter erit Eustathius, qui aliorum Macedoniorum exemplo eam,quam dixi, vocem diligenter vitabat. Jam ad reliqua properabo, sed si prius celebrem Sozomeni locum, qui his disputationibus materiam dedit, explicare conatus fuero : quod ut felicius succedat, eum locum iterum oculissubjicere visum est, sec s1c lamen ut verba Greca; que prius retuli (num. 27), hoc loco omittam. Ita igitur Sozomenus loquitur, lib. m, cap. 14: Apud Armeniosvero et Pa- B philagonas, et accolas Ponti, Eustathius, Sebastie C in Armenia episcopus monastica conversationis au- ctor fuisse dicitur : et de arctioris vite disciplina, de cibisquibus ulendum, aut a quibus abstinendum esset, de vestibus quibus uti oporteret, de moribus denique et exacta vivendi ratione praecepta tradi- disse ; adeo ut quidam affirment librum asceticum, qui Basilii Cappadocis nomine inscribitur, ab eo. conscriptum fuisse. Erantigitur olim, Sozomeno au- ctore, quorum judicio asceticus quidam liber, qui Basilii Cappadocis nomiue conscriptus erat ad Eu- stathium Sebastenum pertinebat. Puto autem Sozo- menum nibil aliud nisi monasticarum Constitutio- num librum indicare voluisse. Nec mirum cuiquam videbitur, librum qui Eustathii erat, nomine Basilii inscriptum fuisse, si meniinerit multa scripta esse, que tam in vulgatis quam in veteribus libris sancto- rum Patrum nomineinseribuntur,que tamen hodie ab eruditis hominibus in subdititiis et adulterinis poni videmus. Cum igitur Constitutionum monasti- carum liber, qui Eustathii erat, Dasilii nomine in- scriptus fuit, nihil einoviaccidit: sed eadem sortem habuit, quam multa alia scripta, quee cum aliorum essent, aliorum tamen nominibus falso inscripta sunt. Ejus rei causas querere, nihil ad me attinet : mihi satis est, si res ita sit, nec negari possit. Sed audire mihi videor qui conquerantur imnioratum me fuisse in probanda re non dubia, cum ostendere debuissem Sozomenum, cum ita locutus est : Adeo ut quidam affirment librum asceticum, qui Basilii Cappadocis nomine inscribitur, ab eo (Eustathio] conscriptum fuisse, nihil aliud his verbis significare voluisse, nisi solum Constitutionum monasticarum librum, quod ut maxime dubium, ita probatu diffi- cillimum videri potest. Ego autem aliter sentio, id- que arbitror non obscurum fore, siea, que mox re- tuli, Sozomeni verba paulo diligentius legantur. Ibi enim solum mentio fit de arctioris vite disciplina, de cibis quibus utendum, aut a quibus abstinen- dum, de vestibus, quibus uti oporteret, de moribus denique et exacta vivendi ratione : quibus verbis Constituti,num monasticarum liber tam persp cue indicatur, ut tantum non nominari videatul Omnia enim qua in illo Sozomeni loco legun PRJEFATIO. 132 9er. uxoce Constitutionum libro conveniunt, non , detur, pauca quidam monasteria ab Eustathio amsem Re£ulis, quas si Sozomenus designare vo- ]msset, Gebuisset sane quod in his precipuum estet singuiare recensere: quod cum non fecerit, ne de ipsis quidem cogitasse putandus est. Nemo autem pescit, si quid eximium est et peculiare in Regulis, id situm esse in mira illa innumerorum Scripture testimoniorum collectione : qu& testimonia tam apte tamque concinne proferuntur, ut plurime atque gravissimze cujuscunque generis questiones doctissime ac dilucidissime solvantur, difficillima Scripture loca explicentur breviter simul et perdi- ligenter, et ubique saluberrima utilissimaque pree- cepta ad componendos mores tradantur. Rufinus Cassianusque et Photius, cum de Regulis loque- rentur, horum Seriptures locorum meminerunt ; nec immerito, cum Basilii Regule non aliunde ma- gis quam ex illis testimoniis ab aliorum aseeticis distinguantur. (Vide infra num. 62, prope fin.) Qua igitur ratione potuisset Sozomenus de his testimo- niis tacere, nec ullam mentionem facere eorum, que Regularum propria sunt, si ipsas eo, quem exscripsi loco indicare sibi proposuisset ? Non igi- tur Sozomeni verba accipienda sunt de Regulis, ad quas apte referri non possunt, sed de Consti- tutionum monasticarum libro, ad quem optime ac- commodantur quecunque Sozomenus hoc loco scripsit. Nunc autem quinam illi essent, qui asce- ticum illum librum nomine Basilii inscriptum Eu- stathio adjudicari oportere affirmarent, merito queri potest. Fuisse arbitror illius etatis erudi- constructa fuisse in Armenia, et, si quis ita velit, in Paphlagonia : in quibus Eustathiana vivendi norma ob viri malam famam non diu viguerit, et in que pro Eustathiano Basilianum institutum brevi introductum sit, ob magnam scilicet san- ctissimi ac eruditissimi Patris apud omnes existi- mationem. Quod autem additur de accolis Ponti, id Rufinus, qui Basilii equalis erat, falsum esse docet. lta enim lib. n, cap. 9, loquitur : Basilius Ponti urbes et rura. circumiens, desides gentis fllius animos et parum de spe futura sollicitos sti- mulare, verbis et praedicatione succendere, callum- que ab his longae neg ligentie cepit abolere, subegit- que, abjectis inanium rerum et secularium curis, suimet notitiam recipere; et in unum coire, mona- steria construere, psalmis et hymnis et orationibus docuit vacaFe; pauperum curam gerere, eisque habi- tacula honesta, et quc& ad victum necessaria sunt prabere ; virgines instituere, pudicam castamque vitam omnibus pene desiderabilem facere. Ita brevi permutataest totius provincie facies, ut in arido et squalenti campo videretur seges fecunda, ac leta vinea surrezxisse. Hoc idem confirmavit et Socrates, qui lib. 1v, cap. 26, ita scripsit: Δεδιὼς γὰρ μὴ πως ᾿Αρειανὴ χαινοτομία xai τὰς χατὰ τὸν Πόντον ἐπινεμηθῇ ἐπαρχίας, δρομαῖος ἐπὶ τὰ ἐχεῖ μέρη διέβαινε: ἐχεῖ τε ἀσχητήρια συστησάμενος, χαὶ χατηχήσας τοὺς ἄνδρας ταῖς αὐτοῦ διδασχαλίαις, τοὺς σαλευομένους ἐστήριξε. Veritus enim [Basilius] ne Ariani dog- malis novitas Ponti quoque provincias depasce- tissimos quosque atque siudiosissimos, qui cum C retur, celeriter ad eas partes se contulit ; cumque assidui essent in volvendis auctorum libris, for- tasse antiqua quedam monasticarum Constitutio- num exemplaria invenissent, in quibus pro Basilij nomine nomen Eustathii positum esset : aut certe qui cognovissent ex styli dissimilitudine, ejusmodi opus ad Basilium pertinere non posse ; ob idque judicassent illud ascribi debere Eustathio, quem aliunde rescivissent scriptum aliquod as^eticum in lucem edidisse. Nec enim res talis sine causa affirmari potuit. Alii vero, qui in legendis auctori- bus minus versati essent, falsa libri inscriptione delusi, facile mera Eustathiana Basilio Magno as- eripserunt. Sed fortasse dicet aliquis; Si qua oliin exsüüssent exemplaria, in quibus pro Basilii no- mine nomen Eustathii scriptum esset, cur nulia D ejusmodi exemplaria hodie in bibliothecis reperiun- tur? Mihi verisimile fit, si quando tales libri ex- stiterint, librarios, qui male audire Eustathium viderent, vererenturque, ne, si illius nomen in iis, que exscribebant exemplaribus cerneretur, mi- noris libros suos venderent, propterea de inda- stria nomen tam mali ominis prorsus rescidisse. Quid tandem sentiam de primis illis Sozomeni verbis, Apud Armenios vero et PapAlagonas, et ac- eslas Ponti, Eustathius, Sebastie in Armenia epi- scopus, monastice conversationis auctor fuisse di- eitur, nunc aperiam. Mihi igitur satis probabile vi- tllic monasteria constituisset, et cunctos suis prz- dicationibus instituisset, nutantes eorum animos confirmavit. Pretereaque, si quis velit pauca quae- dam monasteria in Ponto etiam ab Eustathio in- stituta fuisse, quorum ipse jure auctor dictus sit, non pugnabo ego : nec enim video quid inde nostra sententia ledi possit. Etenim non nego Eustathium monasteria aliqua hic illic initio instituere potuis- se : sed dico, si res ita sit, mihi certissimum videri, Eustathianam illam vivendi normam in illis mona. steriis parum diu viguisse, ob hominis odiosissi- mum nomen, eique Basilianam statim subrogatam fuisse, ob piissimi ac doctissimi scriptoris fa- mam. 8 XI. Pars octava, in qua de Epitimiis disputatur. 49. Epitimia, de quibus disserere nunc aggre- dior, non eodem loco in editione Parisiensi legun- tur: quod ita factum est, ut ea que vera ac ger. mana esse putabantur, a falsis atque adulterinis secernerentur. Ego autem, qui de omnibus idem judicium tuli, omnia simul edenda esse censui: eo magis quod in uno codice Regio continenter legan- - tur. Ordo quidem postulabat, ut prius de Epiti- miis agerem quam de monasticis Constitutionibus, cum ea ante ipsas posuerim : sed quoniam argu- menta, quibus usus sutn partim in probandijs Re- tyo PRAEFATIO. 124 gulis, partim in repadiandisConstitutionibus, erant À siliana esse judiee. Et sienim Basilius passim ser- ejusmodi, ut alia ab aliis penderent, idcirco e& continua oratione proponere constitui; verebar enim ne, si a se invicem divellerentur, ipsorum vis ac pondus minueretur. Hec igitur cansa fuit, cur in hunc locum Epitimia rejecerim. Ita autem sen* tit doctissimus vir Combefisius (a), ut omnia hec Epitimia Basilii potius quam alterius esse putet : alii vero duntaxat eorum partem Basilio tribuunt. Quid autem de Epitimiis sentiam ipse, aperire non omittam.Sed, antequam rem aggrediar,existimavi, ne aliqua confusio suboriretur, Epitimia illa in tres classes dividenda esse. Prima, priora undecim no- stre» editionis Epitimia eomplectelur : secunda, reliqua omnia ad ueque sexagesimum : tertia eom- prehendet alterius generis Bpitimia, que ἃ neseio quibus ita inacripta sunt, ᾿Ἐπιτέίμεα εἰς τὰς «70 νικάς, Epitimin in canonicas. Epitimia prime el terti cjaesis tanquam genuina in: Parisiensi edi- tione posita suBt ante monasticas Constitutiones : at Epitimia seeunde, tanquam adulterina post ip- sas rejecta sunt. His dietis, disputationem ingre- diamur. Arbittor quidem Epitimia omnia suppo- sititia esse atque adulterina, sed itatamen, ut alia ahis pejora sint, majoresque ac evidentiores pere- grinitatis notas pre se ferant. Ad quod genus re- ferenda esse puto ea, que» in secunda classe col- loeavimus : at prime ao tertie classis Epitimia et ipsa quoque meo quidem judicio spuria sunt et peregrina : sed, ut dixi, minora νοθείας indicia preferunt. Inocipiam ab Epitimiis prime ae tertie classis; postea de. secunda classe disputabo. Primum ejusmod? Epitimiorum antiquus nullus. scriptor mentionem unquam feeit : deinde in uno duntaxat aut altero veteri libro reperiuntur. Ae- cedít, quod multa aut nove dicta sint, aut novo quodam: modo. aecipiantur. Exempla, ut quid- que occurret, proferam. Sic igitur im quarte prime classis epitimio seriptum invenitur (pag. 527) : Εἴ τις ὑδρίξοι ἣ ἀντιλέγοι..... καὶ μὴ ὑπ- αμούεε μετὰ πάσης τῆς ἐν Χριστῶ χαρᾶς, ὡς πλη- monem instituit de comnunitate, seu de ipso fra- trum conventu, nusquam tamen, ut jam monui (c), In Asceticis suis genuinis voce συνοδέα usus est. Il- lud quoque, χατὰ τὸν εἰπόντα ἄγων, adulterinum esse mihi videtur. Basilius enim, ubi citat aposto- lum Paulum, citat autem sepissime, tamen nullo loco simpliciter dixit, ὁ ἅγιος. 1mo etiam epithe- tum illud, ὁ ἅγιος, nusquam apud Basilium, ubi de Paulo apostolo sermo habetur, adhibi- tum fuisse invenitur. Et illud addere possim, quod Basilius cum testimonia quaedam e Scri- ptura profert, seriptores sacros in fine periodi no- minare non soleat. Ergo si horum Epitimiorum essel auclor, omissa voce ὥγέος, qua de Paulo loquens non utebatur, ita potius seripsisset, χω- ριξέσθω ὁ τοιοῦτος τῆς συνοδίας καντελῶς, χατὰ τὸν εἰπόντα, Mexpà ζύμῃ, elc., separetur prorsus qui est ejusmodi a commenitiale, juxta eum qwi dizit, « Modicum fermentum, » etc. Nec pretereundum. silentio, vocem συνοδία in epitimio undecimo re- peti : que» vocis insolite repetitio, horum Epiti- miorum peregrinitatem magis ac magis indicat. 30. Hactenus de prima classe Epitimiorum: nune de tertia disserendum. Εἰ hic quoque paucis ab- solvam. Sane non video causam ullam, cur hujus classis Epitimia probarentur, cum priora prius re- pudiata sint; nam de omnibus pariter siletur apud antiquos. Omnia in uno duntaxat aut altero vetert libro inveniuntur. Preterea cum oculos conjicio in epitimium secundum, mihi persuadere non quee ejusmodi Epitimia Basilii Magni esse. In eo autem ita legitur (pag. 330): 'H βλασφημήσασά τινα τῶν πρεσδυτίδων τῶν πεπιστευμένων διατυποῦν τὰ ἐν τῶ ἀσχητηρίῳ, ἀφοριξέσθω ἐδδομάδα μίαν. Qua male- dizit alicui ex sororibus qus rebus aseeterii re- gendis proponuntur, cxterarum privetur consortio hebdomadam unam. lllud enim ἡ σκητήριον insolite dietum est, nee usquam, opinor, ea voce in suis. Asceticis. genuinis usus est Basilius. Ita scriptum est epitimtum decimum tertium, ut verborum ροφορῶν αὑτόν, ubi verbum πληροφορεῖν sumi vi") ordo non parum displiceat. Sic autem legitur : 'H detur pro eo, quod est, nimium in se confidere, et im suo sensw abundare , cum tamen apud Basilium pro persuadere, aut aertiorem, facere usurpari soleat (ὁ). Verba que mox exerr bam, sumpta sunt ex epitimio octavo. Ibi autem ita legitur : Ei δὲ τούτων γενομένων ἀμελοίη τῆς ἑαντοῦ σωτηρίας, χωριζέσθω ὁ τοιοῦτος τῆς συνοδίας παντελῶς. Μικρὰ γὰρ ξύμη ὅλον τὸ φύραμα ζξυμοῖ, κατὰ τὸν εἰπόντα. ἄγιον. Quod si his factis neglezerit suam salutem, separet«r prorsus qui est ejusmodi a communi- tate, nam « Modicum fermentum tolam massam corrumpit *5, » ut sanctus dizit : nbi duo non Ba- ^5 Galat. v, 9. (a) Basil. recens. tom. II, pag. 225. (b) Lege n. 38. . χκοωταφρονητιχῶς, μετὰ δῆθεν ἡσυχίας μὴ πληροῦσα t6 ἐπίταγμα, ἀφοριξέσθω, etc., ad verbum : Qua con- temptim, cum quiete videlicet non implet pracep- tum,cartterarutm consortio privetur, ete. Ubi vocul& μή posita est loco non suo. Sio enim potius soribi oportuisset : 'H κχαταφρονητιχῶς, μὴ δῆθεν μετὰ ἡσυχίας πληροῦσα τὸ ἐπέταγμα, etc., quod ad verbum it& interpretari licuisset : Qua contemptim, non autem quiete et silentio implet praceptum, etoc.; atque hoc pacto vox quelibet tam Grece quam La- tine locum suum obtinuisset. Nec magis placetquod in epitimio decimo. septimo legitur, in quo. ita (c) Num. 32. (98 soriptum est : 0o)TÀ TtYb τῶν ἕξω γναιχῶν, ἀγορετέσθω, et, Qux post absolutas synaxes cum aliqua externa muliere confabulabatur, separetur, etc. illad enim, τῶν συνάξεων, praeter Basilii consuetudinem posi- tum est : qui etsi communionis sacrze crebro men- tionem facit, nusquam tamen,quod quidem sciam, VO^e σύναξις utitur. 51. Quod jam ad Epitimia secundae classis atir net, talia sunt, ut mirum sit eruditissimum virum Combefisium ejusmodi Epitimia pro veris ac ger- manis agnovisse, aut certe in eam opinionem valde propendisse. Cum enim dixisset Epitimia, qua in Parisiensi editione diversis locis posita sunt, in suo veteri libro continenter legi, sic loquitur :a, - Mazarini codex omnia simul complexus est, eidem- que ascripsit vero aut existtmato Basilso : ac potins tero, subnectens is opusculis qua communuer tn Basilii Magni genuinis numerantur. Et vero quot sunt voces in hac Epitirmniorum classe, tot sunt fere peregrinitatis notze : quod ex eorum lectione facile a quovis cognosci potest. Hic monere volo, hujus secundz classis epitimium primum in nostra edi- tione duodecimum esse. In eo autem ita legitur (pag. 327): Ei τις ἐξῶθοι τοῦ μοναστχρίου, ui Azur εὐλογίαν ἢ ἀπολυθεὶς RO τοῦ ἀοχιμανδρίτου μετὰ εὐχξς, ἔστω ἀχοινώνχτος, δὲ quis egrediatur e monasterio non accepta benedictione, aut non dimissus ab ar- chimandrita cum precatione, a czteris sejungatur. Certe prestare ausim, duas has voces, μοναστ- peo» et ἀρχιμανδρέτες, quae DON hiec solum, sed in alus etiam epitimiis siepe leguntur, nusquam apud Ba- silium reperiri. Addere possim et alia vocabula non pauca in iisdem illis Epitimiis passim occurrere, qui si non oropia, at pleraque tamen minus adhnc Basiliana esee videbantur. Qualia suat bmc, »7:- χουνίτις, IUPVMDY , VT24HV pia, μαιψύρον, Tul try; ἐσυχκο- τες, votwpe, wp ivuvUsosy;, qua voces, cum aut ἰδ sul, «ud valde ioeobiw, povi al quid simu) e&t. peszegeriau angtufeste j)ndieant. Et vero si Caroli Cauglü Gíossurusum Gracum legatur, ibi horum Epitimiorum non minimam partem e veteri quodau P«nitentiali Graeco citatam intueri licebit. Ejus quam dixi rei exempla duo e voce Q07,/27-1; proferam : si cui libucrit videre plura, alias quas modo notavi voces in ipso Gíossario qué&rere poterit ; bacque brevi ac facili via inve- D niet quod querit. In. eo igitur Glossario ita scriptum est, ubi vocis £7vx277x; declaratio tradi- tur : Ei τις εὑρεῦξ λαλῶν εἰς τὰ XEM, ἔχτος τῶν ξνοιχούντων αὐτὰ, Ὁ τῶν ὡσυχαστῶν, γενέσθω ἀπευλο- “ἰας. Rursus : EX τις περισσῶς, μετὰ τὸν ἐξίσχεγον τὰν μετὰ τὰ ορῦρενὰ, εἰσέρχεται εἰς τὸ νυσυχομεῖον, ἐχτὸς τῶν ζσυχαστῶν χαὶ τῶν τὰν φροντίϑθα ἐγχεει- βισμένων, γενέσθω ἀπευλογίας. Horum autem epi- ^ Matth. x, 972. 411] Tim. τι, 2. (a) Basil. recens. t. 11, p. 225. (^) lbid. pag. 99. PRLEFATIO. Ἢ μετὰ τὰν ἀπόλυσιν τῶν συνάξεων» A timiorum primum, in nostra editione quadragesi- mum quartum esi; secundum. quartum et qu.n- quagesunum. Ex qaibos satis intellim:ur e;usmodi Epitimia non Basiio, sed recenaüonri cuipiam sceri- ptori tribuenda esse. $ XI. Pars nona, ubi expenduntur opuscula duo, quz Combefisius non ita pridem in. sw» Basilio recensito pro notis ac genuinis edidi. 32. Horam opuscubrum primum ita exordi- tur (6. : Τοῦ Κύυξιον xn» Ixsvo X2t9792 Z19772779»- Tec 'O a£pe zz t» τὰ CTZ970X, εἶσπτε EP τῷ φωτί" ZEi ὁ ποῦς 79 9»; KXS57X-L, χξουξατε ETi τῶν $emscws- ZAEi τοῦ Ασυστταου. τῆς τιωυξξ: τὸ χοῖσα 9V.L043 δεικνντος, etc. Cum Dominus noster Jesus Christus 5 Przcipiat - « Quod vobis dico in. tenebris, dicite tm [(uce; et quod auditis in. ore. pradicate su- per tecia “ὁ: » Apostolus item silentu tremendum Judicium ostendens, eic. ita autem: desinit : Ἵνα XAXcw/UL t» La T9 7X9 τοῦ AZIV3-V)Vo εἰοχιένον ὅτε Ταῦτα zworóe, Ξιττιῖ: πνθοωχοις, € OR; ἰχανοὶ ἔσονται χαὶ εἐτέονυς διθαξαι QUO ἐπ τοδις impleatur tllud Apostoli - « Harc commenda fidelibus homi- nibus, qui et alios docere erunt idonei v. » Hic questo est, fueritne hoc opusculum conscriptum ab eo, qui Asceticum, quod vocant, in lucem edi- dit. an ab aliquo, qui Ascetici auctor falso haberi voluerit. Neminisse autem juvat, non intelligi pro- prie Asecéci nomine omnia scripta ascetica, sed dumiaxai hbelios De judicio ac De fide, Moralia εἰ Meguias tam breviores quam longiores. Ex quo fi, uisi h:c lucubratiuncula vera sit et ge- Baa, necessario aut Basilio tribuenda sit, aut Eustathio, cum alteruter Asceticum eo quem dixi modo acceptum vulgasse ab omnibus credatur. Combefisius nullo modo dubitat quin bec lucu- bratiuncula vera sit ac germana : Tillemontius (c) vero eam quidem pro vera habuit, sed ita tamen, ut non obscure indicaret se non longe abesse ab eorum opinione, qui aliter sentirent. Ait enim se jn ipsa parum et igniculorum et elegantis Basilii vidisse. Ego autem non dicam videre me in hoc opusculo parum Basiliani styli : sed affirmabo po- tius me nihil omnino in eo invenire, quod tanti viri phrasim vel paululum sapiat. Sermo humilis est et abjecius : verborum constructio in aliquibus locis nulla : sententie obscure. Sermonem abje- ctum esse et humilem, nemo, opinor, homo, qui hoc epistolium legerit, inficiabitur. Imo etiam id ita esse, ex eis quz mox exscribam fragmentis fa- cile a quovis intelligi poterit. Jam unum aut alte- rum locum proferam, ut verborum constructio- nem alicubi nullam esse probem. lta igilur aucior scripsil : Ηροσθξσεται dí μοι τὸ χρῖμα, πρῶτον μὲν TX» αἰτίαν χαὶ τὸν χίνδυνον τὸς τοσαύτος τῶν Ex- (e) Tom. IX, pag. 6314. 137 PR/EFATIO. 138 χλησιῶν τοῦ Θεοῦ x«i ἐχάώστου πρὸς (d) τὸ ἔργον διαφω- À charitatem scriberem, etc. Velim igitur, si quis γίας và x«i διαστάσεως" δεύτεηγον, τὰς ἐχ τῆς θεοπτεύ- στου Γραγῆς ἀποδείξεις περὶ τοῦ πᾶσαν παράθασιν ἐντολῆς Θεοῦ σφοδρῶς xai φοδεορῶς ἐχδιχήσαντος" ὥστε, etc. Qux verba sic Latine reddidit Combefisius : Hinc vero ejusce rei rationem adjungam ; primum quidem qu:e causa sit, quodve periculum; tanta Ecclesiarum Dei ac cujusque rebus agendis disso- nantiz ac dissensionis ; tum deinde certas ex di- vina Scriptura probationes ac rationes, quibus conficitur, in omnem Deum mandati transgressio- nem acri tremendaque districtione aniinadverteve, ut, etc. lllud, πρῶτον μὲν, τήν, etc., verbo caret : quod judiciuin ferendum est quoque de illo, δεύ-- τερον, τὰς Ex τῆς θεοπνεύστου.... φοδερῶς ἐχδικήσαντος. ad huc dubitet hereatque, hanc epistolam cum genuinis Basilii Epistolis comparet statimque, nisi valde fallor, animadvertet eam ab illis et perspi- cuitate, et elegantia, et urbanitate, et, ut verbo di- cam, toto scribendi genere prorsus differre. Certe cum ita lego ipso initio : Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προστάσσοντος: Ὃ λέγω ὑμῖν..... χαὶ τοῦ Αποστόλον τῆς σιωπῆς τὸ χρῖμα φοδερὸν δειχνύντος, δι᾽ ὧν φῆσι πρὸς τοὺς Ἐφεσίων πρεσθυτέρους᾽ Διαμαρτύρο- pec ὑμῖν τῇ σήμερον ἡμέρα, elc. Cum Dominus noster Jesus Christus prazcipiat « « Quod vobis dico... » Apostolus autem silentii tremendum judicium os- tendat, dum sic Ephesiorum presbyteros alloqui- tur, « Contestor vos hodie 9, » etc. ; mihi quidem Scio quidem aliquid ab homine docto suppleri B facile persuadeo hoc epistolium scriptum fuisse posse : sed nemo non videt ellipsim hoc loco et violentam esse, eta Basilii perspicuitate alienaza. Ab his non multum abludit quod sequitur : Μετά ταῦτα περιέξει τὴν εὐσεδῇ τοῦ Θεοῦ xai Πατρὸς, x«i τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ αὐτοῦ καὶ Θεοῦ, x«i τοῦ ἀγίου Πνεύματος ὁμολογίαν" ἔπειτα, εἰς Ad verbum : Postea piam de Deo ac Patre, unigenuoque ejus Filio ac Deo, et Spiritu sancto confessionem complectetur : tum- que, eic. Hactenus nulla mentio facta est de ullo scripto, quod ad rem pertineat: et tamen auc- tor, quasi nominalivus ex superioribus sup- pleri, posset ac deberet, sic incipit, μετὰ ταῦτα περιέξει τήν, etc. Scriptor paulo diligentior ita lo- cutus fuisset : Μετώ ταῦτα ἡ ἄλλη βίδλος περιέξει τὴν, elc. Postea alius libellus complectetur, οἷς. α Sub finem cum auctor sermonem .instituis- set de Moralibus, ita persecutus est: Ἐν οἷς τό τε ἀπηχριῤωμένον xai ἀχριθῶς χεχαθαρμένον τῆς πολι- τείας διαφανήσεται' xo τὸ, ty οὕτως εἴπω, ἀξίωμα τῶν ἐνταυθα παρεπόντων ἐχλάμψει, quem locum idem Combefisius ita interpretatus est : 75 quibus ex- acta atque exacte depurgata disciplina ratio elu- cescet ; eorumque, ut sic dicam, qui hic discipuli sequuntur dignitas persplendescet. Ubi in ultimis verbis Graecis obscuri aliquid deprehendo. lllud enim xal τὸ, ty οὕτως εἴπω, ἀξίωμα τῶν ἐνταῦθα παρε- πόντων ἐχλάμψει, ita simpliciter dictum non satis perspicuum videtur, et, nisi vox aliqua suppleatur, vix intelligi potest. Ad verbum, eorumque ut ita dicam, qui hic sequuntur, dignitas splendescet. Combefisius, ut ex ejus interpretatione liquet, vo- cem μαθητῶν supplevit : quod non fecisset, nisi credidisset verba Greca per se obscura esse, ob idque, ut intelligerentur, aliquid necessario sup- pleri debere. Notandum preeterea id quod maxime ad rem facit, hoc opusculum vere epistolam esse. Ita enim auctor loquitur : ᾿Αναγχαῖον ἐνόμισα ypa- ψαι πρὸς τὴν πάντων ὑμῶν ἐν Χριστῳ ἀγάπην, etc. Ne- cessarium putavi,ut ad vestram omnium in Christo 9 Act. xx, 26. (a) Ità apud Combef. PATROL. GR. XXXI. ab aliquo, qui Basilii Regulas diligenter legisset (nam in illis ita fere aliquando loquitur Basilius) : sed puto hunc hominem, quisquis est, nunquam ejusdem Basilii Epistolas legisse, aut certe eas imitari non potuisse. Nullam enim Basilii epis- tolam esse, qute hoc vel simili modo incipiat, To) Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προστάσσοντος..... xai τοῦ ᾿Αποστόλου, etc., affirmare ausim. Et qui- dem in indice Greco Basilianarum Epistolarum qui sd caleem editionis Parisiensis locatus est, nihil tale invenio. 53. Nunc eonjecturam quamdam meam de hoc epistolio proponere libitum est : sed si prius mo- nuero, hoc idem epistolium, quod pro novo Com- befisius edidit, jampridem in Veneta editione vul- gatum fuisse. Suspicor igitur has litterulas anti- quas non esse, sed longe post Basilii etatem ex Photii Bibliotheca effictas fuisse et expressas. Qua de re ut cuique existimare liceat, utriusque scrip- toris verba subjiciam. Ita igitur Photius loqui- tur (56) : Ὁ μὲν οὖν πρῶτος αὐτῷ λόγος διεξέρχεται, τίς ἡ αἰτία χαὶ ὁ χίνδυνος τῆς τοσαύτης τῶν Ἐχχλησιῶν τοῦ Θεοῦ xal ἐχάστου πρὸς τὸν ἕτερον διαφωνίας τε xal διαστάσεως" δεύτερον, ὅτι πάσης ἐντολῆς Θεοῦ παράδα- σις σφοδρῶς x«i φοδερῶς ἐχδιχεῖται' χαὶ ἢ ἀπόδειξις ix τῶν Γραφῶν" τρίτον, περὶ τῆς εὐσεδοῦς πίστεως ὠμῶν, τοι τῆς tig τὴν ἱπεραγίαν Τριάδα καθαρᾶς ἡμῶν xal εἰλιχρινοῦς ὁμολογίας. 'O δεύτερος οἷον χαραχτῆρα Χριστιανοῦ χεραλαιώδη x«i σύντομον παρατίθεται, καὶ χαραχτῆρα πάλιν παραπλήσιον τῶν προεστώτων τοῦ λόγου. Εἴτα, etc. ]gitur primus ejus liber continet qua sit causa, quantumque periculum hujusmodi cum Ecclesiarum Dei, tum singulorum hominum inter ipsos dissensionis atque dissidii : deinde, quod omnis praecepti divini transgressio vehemen- ter ac terribiliter punitur, idque e Scripturis sacris demonstratum : tertio, de fide nostra catholica, sive de pura nostra et sincera confessione sanctis- simz Trinitatis. Liber vero secundus, Christiani (a) Cod. cxct, pag. 494. a PRAEFATIO. 140 prairies quaumalam veluti descriptionem per summa A. vera Basilii epistola haberi posset, sicque illud con- apud orevuderque exponit : similemque rursum de- τεμεῖν eorum, qui docendo Evangelio prafecti uu. Jede, ete. lta autem in epistolio scriptum 4 2Ζυυσήκσεται δέ pot τὸ χρῖμα, πρῶτον μὲν τὴν αἷ- τυ xxt τὸν χωδυνον τῆς τοσαύτης τῶν Ἐχχλησιῶν τοῦ ϑεαῦ, xxi ἐχάστου πρὸς (4) τὸν ἕτερον διαφωνίας τ xai ἡιαστασετως" δεύτερον, τὰς Ex τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀποδείξεις περὶ τοῦ πᾶσαν παοάδασιν ἐντολῆς Θεοῦ σφοδρῶς ἐκδιχήσαντος.... Μετὰ ταῦτα περιέξει τὴν εὐσεδ τοῦ Θεοῦ χαὶ Πατρὸς, x«i τοῦ μονογενοῦς γιοῦ αὐτοῦ χαὶ Θεοῦ, xci τοῦ ἀγίον Πνεύματος ὁμολο- ίαν.... ἐξὶ τούτοις οἱονεὶ χαραχτῆρα Χριστιανοῦ χεφα- λαιώδη χαὶ σύντομον ὅρου τύπον ἔχοντα πειράσεται δοὺ- ναι ἡμῖν ἐκ τῶν ἁγίων Γραφῶν ὁ λόγος, χαὶ χαρακτᾷρα sequeretur, ut omnes tandem Basilium ejus quod modo dixi scripti auctorem esse uno ore confite- rentur. Pauca, nisi actum agere veiim, de altero Combefisii opusculo dicam. Nam et ipsum quoque jamdudum in editione Parisiensi vulgatum est, sed ita tamen, utibi aliter, aliter apud, Combefisium inscriptum sit. ta enim ia editione Parisiensi ins- cribitur: Oudía AA. 075; πεοὶ τοῦ αὐτεξουσίου, Ho- milia XX XI. De libero arbitrio sermo : apud Con- befisium vero (δ, hoc modo, Τοῦ αὐτοῦ προλογος &3x1:u6;. Basilii Magni prologus asceticus. Coin- befisium, qui ut cateras, ita hanc ipsam ho- ILliam tricesimam primam in suo Basilio re- censito aliquibus locis emendaverat fallere po- πάλιν παραπλήσιον τῶν προεστώτων τοῦ λόγου, etc. Hinc By tuit inscriptionis varietas : ut ut hzc sunt, nihil vero ejusque rei ratione adjungam,; primum qut- dem qua causa sit, quodve periculum tante Ec- clesiarum Dei et alterius cum altero dissensionis atque dissidii ; tum deinde certas ex divina Scrip- tura probationes ac rationes, quibus conficitur in omnem Deum mandati (ransgvressionem acri tre- mendaque districtione animadvertere.... Ad hzc, piam de Deo ac Patre, unigenitoque ejus Filio ae J)jeo, nec non Spiritu sancto confessionem liber complectetur.... ae praterea, compendiosum brevemque velut characterem hominis Christiani, definitionis forma ex. Scripturis sacris conabitur dare; affÁnemque rursus characterem praposi- torum sermonis, etc. Velim igitur utriusque sceri- ptoris verba inter se conferantur : quod si quis fe- C eerit, animadvertet easdem voces utroque in loco hic illic adhiberi, quales sunt, αἰτία, χίνδυνος, Γραφὴ, ἀπόδειξις, παράθασις, ἐντολὴ, σφοδρῶς, φοδεοῶς, ἐχδιχεῖν, ob idque fortasse suspicari incipiet, hunc vel illum scriptorem plagiarium fuisse. Sed si paulo attentius consideraverit tum illud, τῆς τοσαύτης τῶν Ἐχχλησιῶν τοῦ Θεοῦ, x«i ἑχάστον πρὸς τὸν ἕτερον διαφωνίας τε καὶ διαστάσεως (Ἰἰἃ enim plane legendum est, ut in Veneta editione, non πρὸς τὸ ἔργον ut apud Combefisium), tum illud, οἱονεὶ χαραχτῆρα Χριστιανοῦ χεφαλαιώδη x«i σύντομον... .. καὶ χαραχτῆρα πάλιν παραπλήσιον τῶν προεστώτων τοῦ λόγον, facile, opinor, sibi persuadebit, alterum ab altero nonnulla aperte ad verbum sumpsisse. Cui autem verisimile fiet, doctissimum virum Pho- D tium, eumdemque scribendi peritissimum, a nes- cio quo non pauca ad verbum mutuatum fuisse ? quod eo minus probabile videbitur, quia hoo epistolium pessime conscriptum est. Reliquum est igitur, ut epistolii scriptor plagiarius fuisse dicatur. Sed fortasse queret aliquis, quo consi- lio scriptum fuerit hoc epistolium. Puto hon.i- nem ce&tera simplicem et bonum, qui ᾿Ασχητιχόν & nonnullis ob Sozomeni locum Eustathio tri- bui videret, tentare voluisse, si epistola sua pro (a) Ita in edit. Ven. (b) Hasil recens., tom. Ii, p. 107. (c) Lege Pref. $ 8. hic dicendum de hoc opusculo Coimnbefisiano arbi- tramur, cum illud jam in antecessum, ubi nobis de eadem illa oratione tricesima prima sermo erat, in spuriis atque adulterinis posuerimus (6). Hic tandem disputationibus asceticis clausulam im- ponam si prius hoc unum addidero, primum libel- lum a Combefisio e duobus libris veteribus Regiis, alterum ex uno itidem Regio editum fuisse (d). $ Xl). Basilione tribuendi sint duo De baptismo libri, necne. δὰ. Quod ait doctissimus vir Ludovicus Dupi- nus (e), duos hos De baptismolibros nusquam apud antiquos laudari, eo nihil verius dici potuit; sed quod addidit, eosdem a nemine in dubium revo- cari, id non vere dictum fuisse constat. Combe- fisius enim suspectos ipsos habuit : cujus verba referre non pigebit (f). Vir igitur eruditissimus cum in his libris adverbia quedam animadver- tisset, qualia sunt ὁριστικῶς, πολυτοοκως, ἐντρεπτιχώ- τερον, γανερῶς, et alia eju-dem generis multa, ita locutus est: Affectatior quam soleat hisce adrerbiis Basilius toto hoc opere, nec sui simillimus, nativa- que puritate gratus; ae, num que& inde Acxx-ixóv suspicio pulsare animum possit? Lector videat, de- que toto dicendi charactere austertorique doctrina conjecturam ducat. Tillemontius, vir peritissimus idemque diligentissimus, viderat quidem hunc Combefisii locum: sed non proptera vulgatam opi- nionem repudiavit. Imo etiam ait se criticis illis Combefisii notis in sua sententia magis ac magis confirmari. Sed ut heec melius intelligantur, rem altius petam. Meminisse ergo juvat, Combefisium ᾿Ασχοτιχόν, quod vocant non Basilio, sed Eustathio Sebasteno tribuere, atque inter cetera argumenta, quibus vir doctus ad defendendam suam opi- nionem utitur, hoo quoque reperiri, quod Asce- tici scriptor ita Scripturam citat ut adverbia que- dam prinponat, qualia sunt, ὁριστικῶς, σαφῶς, ἀπο- yuvtu^t, Θὲ eodem de genere alia : qui adverbio- rum usus in aliis Basilii scriptis nullus est. Cum d) Jlasil, recens., tom, II, pag. 97 et 107. i Tom. Il, p. 540. Jjastl. recens., tom. I, pag. 241. [1 PRAEFATIO, 142 igitur Combefisius(a) similia adverbia tamin Asce- À si opinionem eorum, qui As$teticum et duos hos tico quam in his De baptismo libris inspergi vide- ret, suspicatus est utrumque opus ad eumdem auctorem pertinere, hoc est ad Eustathium Sebas- tenum, quem, ut modo dixi, Ascetici auctorem fa- cit. Tillemontius autem, qui et ipse quoque ea de quibus agitur adverbia et in Ascetico etin duobu$ illis De baptismo libris animadvertit, inde quidem pariter collegit, utriusque operis eumdem aucto- rem esse : sed quoniam semel Asceticum Basilio adscripserat, eidem etiam et hos Je baptismo libros adjudicare necesse habuit. Nec ego negabo doctissimos viros Combefisium et Tillemontium congruenter suis principiis convenienterque judi- casse, viderique primo aspectu argumento satis probabili ad tuendam suam opinionem niti. Cum enim ejusdem generis adverbia non pauca tam in Ascelico quam in controversis istis De baptismo libris inveniri constet; certe, nisi attentiores si- mus, eo animus inclinabit, ut utrumque opus uni et idem scriptori tribuamus. Sed tamen si quis ea de quibus disputatur scripta paulo attentius lege- rit, id quod dixi argumentum nullius momenti aut ponderis esse facile, opinor, fatebitur. Non enim omnia adverbia illa sempereodem sensu accipiun- tur in utroque opere. Cum enim illud, ὁριστικῶς, semper in Ascetico pro eo quod est, modo decreto- rio loqui, sumatur, tamen in his De baptismo libris aliquando tam diverse usurpatur,ut ipsa diversitas diversum auctorem non obscure indicet. Nimirum ibi nonnunquam pro eo quod est, s(rictim ac com- pressius dicere, accipitur. Neque vero ejus interpre- tationis auctor ego sum, sed Combefisius ipse (5), qui deillis qui nune in controversiam vocantur libris, deque eorum auctore loquens, ita scripsit Ὁριστιχῶς passim vocat, quasi indicative strictim- que jubendo. Sicque quod ait, ὁριστικῶς x«i πολυτρό- κως ογ1., tuum indicando strictimque tradendo doc- trinam,tum varie explicando. Preterea alicubi mo- nui, ejusmodi adverbia, que in Ascetico leguntur, non ita multum, si operis prolixitas consideretur, frequentia esse, cum tamen in his De baptísmo li- bris tam frequenter usurpentur (c), ut sepe non minus eorum copia quam vocum novitate atque insolentia moveri nausea possit. Quod igitur pro firmo argumento attulerunt ii quos dixi viri eru- ditissimi, aut nihil, aut parum ad suam tuendam opinionem valet. Sed ne quid dissimulare videar, jngenue fatebor aliud argumentum proponi posse, cui respondere difficillimum sit, et ejusmodi, ut iis qui ad judicandum aliqua styli similitudine con- tenti sunt, validissimum videri possit. Constat hanc dicendi formulam, ἢ πρὸς Θεὸν εὐαρέστησις, Asceti auctori hon parum familiarem esse : cujus rei duo aut tria exempla proferam, plura prolaturue, $0 1 Cor. xit, 16. a) Tom. Il, pag. 124, 162. (6) Basil. recens. tom. 1, pag. 240. De baptismo libros, eidem scriptori tribuunt, sequi vellem. Ita igitur in Regulis brevioribus scriptum est (reg. 173) : Kai ἐὰν δοξάξηται lv μῶοος, xatà σχοπὸν, δηλονότι τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, σνυγχαίρει πάντα τὰ μέλη, « Et si gloria afficitur unum membrum, » ex consilio videlicet placendi Deo, « congaudent omnia membra ὅθ. » Et paulo post scriptor ita lo- cutus est (reg. 179): Ἐὰν ἄρα δυσωπηθεὶς τὴν τοῦ Θεοῦ χρηστότητα, προτραπῇ εἰς ἐπιμέλειαν τῆς πρὸς αὐτὸν εὐαρεστήσεως, etc. Si forle bonitatem Dei re- veritus, hincque extimulatus, studeat ei compla- cere, etc. Nec ita multo infra sic legitur (reg. 187) : Ὅταν ἀμετεωριστῳ x«i τεταμένῃ ἐπιθυμια τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, etc. Tum cum assiduo ac vehe- B menti desiderio placendi Deo, etc. Nunc totidem exempla e duabus De baptismo libris subjiciam. Heec sunt igitur scriptoris verba (lib. 1, c. 1, n. 1): Κατὰ σχοπὸν τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, juxia pro- positum placendi Deo. Rursus ita loquitur (lib. 4, c, 2, n. 17): Δύναμις τῆς πρός Θεὸν εὐαρεστήσεως, δικαιοσύνης δωρεά, elc. Virtus qua grati efficimur Deo et accepti, justitie donum, etc. Et alio loco sie scriptum invenitur : Τὰ μὲν νόσον θεραπεύοντα, τὰ δὲ προχοπὴν ἐμποιοῦντα πρὸς τελείωσιν ἄγουσαν τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως, etc. Partim morbum curan- tia, partim afferentia talem profectum, quo ad perfecte Deo placendum deducamur, etc. Certe ex his et similibus locis, que in ipsis fontibus legi C possunt, satis probabiliter effici videtur, Asceti- cum et controversos hos De baptismo libros ad eumdem auctorem pertinere. Quoniam tamen hoc fortasse aliquibus leve videbitur, aliud exemplum proferam, quod ab hominibus, qui ceteroquin non ita multum creduli sint, pro demonstrativo ha- beri queat. Patet ex dictis, Ascetici auctorem hac dicendi formula, qua voces aut πληροφορία aut πληρσφορεὶν ad integram quamdam persuasionem significanda adhibentur, ita delectari, ut nullo alio magis delectetur ; neque hic ejus rei exem- plum ullum, cum multa superius retulerimus (d), ponere necesse est. Constat autem idem loquendi genus in duobus quoque 2e baptismo libris tam frequenter usurpatum inveniri, ut in ipsis etiam passim occurrat. Sed ne falso dietum id fuisse vi- deatur, exempla multa aut proferam, aut eerte indicabo. lta igitur auctor scripsit (lib. 4, o. 1, n. 5): Στοχαζόμενος δὲ τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας, xai δι᾿ ὑποδειγμάτων ηὐδόχησε βεδαιῶσαι ἡμῶν τὰς καρδίας ἐν πληροφοριᾳ τῆς ἀληθείας. Casterum. considerata imbecillitate nostra, etiam per ezempia voluit animum nosirum in veritatis certa persuasione confirmare. Haud longe ita (lib. 4, c. 2, n. 1) lo- cutus est : Πλὴν δὲ xai βεδαιότερον ἐκ τῆς περὶ τῶν ἱερέων καὶ τῶν προσφερομένων ξώων εἰς θνσίαν ἀκριθο. (c) Nova ed. t. II, p. 625. Lege n. 43. (d) Leg. n. 38. - 1&3 PRAEFATIO. 44 λογίας ἔστι πληροφορηθῆναι. Sed tamen firmius etiam A οὐδείς, quo inler natos mulierum major est nemo : ejus rei ez sacerdotum et animalium sacrifican- dorum accurata «consideratione convinci possu- mus. Rursus ita scripsit (lib. 4, c. 2, n. 10) : 'Ev πληροφορίᾳ τῆς ἀληθείας, etc., in indubitata veritatis gersuasione, eic. 1ta quoque legitur alio loco (lib. 4, c. 2, n. 43) : Ὅπερ ἐν πληροφορίᾳ ἀληθείας δι᾿ ἐπι- μελείας σπουδαιοτέρας φυλάσσοντες, etc. Quod si in veritatis certa persuasione diligentius servaveri- mus, etc. Plura qui volent, legere poterunt caput 2, lib. 1, num. 14 et 45, ubi earum quas dixi vo- cum duo exempla reperiuntur ; item caput ejus- dem libri, num. 1, item question. 6, lib. 1, num, 1,item quaest. 8, num. 4 et 9. Jam ita argumen- tarilicet: Si quando quasdam dicendi formulas ἢ qui quodammodo singulares videri possint, in duobus operibus sepius inveniri contigerit, fere fit ut utrumque opus eidem scriptori tribuatur. Cum igitur id loquendi genus, quo voces aut ràx- ροφορεῖν aut πληροφορία in significatione integre cujusdam persuasionis ponuntur, quodammodo singulare sit, idemque tam in Ascetico quam in duobus De baptismo libris passim occurrat, con- sequens esse videtur, ut utriusque operis idem auctor esse dicatur. Sed, ut jam commonui (a), ejusmodi argumenta e quadam styli similitudine petita non tantum valent, quantum valere vulgo putantur. Nisienim alia quoque consonent faveant- que, nibil omnino in ipsis neque momenti ne- que roboris inest: quod nunc ostendere conabi- mur. Etsi enim Asceticum, cujus legitimus parens Dasilius est, in aliqua styli similitudine cum duo- bus De baptismo libris consentire viderimus (5), tamen dubitari nullo modo posse arbitramur, quin hi libri falso hactenus sanctissimo Patri as- cripti sint. Et vero aut nunquam licuit, quod ta- men licet sepissime, opus aliquod ob styli diver- sitatem in spuriis atque adulterinis numerare: aut ii de quibus agimus libri pro peregrinis ha- beri merito possunt. Mentior, nisi opus totum toto dicendi genere a Basiliano differt. Etenim si- cubi vox aliqua reperitur, que similitudinis ali- quidcum stylo Basiliano habere videatur, eodem loco adjunctte sunt voces alis, quibus peregrinitas aperte declaretur. 55. Neque vero rara sunt νοθείας argumenta, sed passim obvia. Nam in his libris generale quoddam vitium notari potest, cujus pagina nulla expers est. Id autem, quod dico, vitium, continua quedam est earumdem aut vocum aut dictionum repetitio, que minime omnium in co- piosissimum hominem Basilium convenit. Et vero sicubi mentio fit aut apostoli Pauli, aut Joannis Baptiste, aut ipsius Domini, aut Dei, ibi sepissime additum invenis τοῦ ἐν Χριστῷ λαλοῦντος. Qui in Christo loquebatur : OO μείξων iv γεννητοῖς γυναιχῶν ni Lege n. 33. (6) Leg. n. 39 el seq. Τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντος xai ἐγερθέντος" τοῦ μονογε- νοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ 702 ξῶντος, Qui pro nobis mortuus est οἱ resurrexit : qui unigenitus Filius est. Dei vivenlis : Kai τοῦ Xouzou αὐτοῦ, el Christi ipsius (p. 631). Nolim autem accipi in malam partem, que jam dixi, aut quie mox dicturus sum. Voces Ιησοὺς Χριστός passiin quoque repetuntur, modo ambe conjunctim, modo earum altera. Noverat Basilius, neque nos ignoramus, iis quas recensui vocibus, nihil melius esse, aut sanctius: sed ta- men ab earum tam frequenti repetitione se tem- perabat, quod, opinor, ejusmodi vocum continua repetiio nihil ad docendum conferret: id. quod Pater piissimus, cum scriberet, sibi in primis pro- ponebat. Ad eamdem ταντολογίαν pertinet ea scri- bendi ratio, qua vox ἀναγχαῖον passim in his libris ponitur. Ita igitur in brevissimo spatio scriptum in- venimus (p. 633) : Kat ὥσπεο δι᾽ ἐσόπτρου xai ἐν αἰνίγ- ματι ὁδιηγούμενοι εἰπεῖν ἀναγχαῖον, Et velut per specu- lum et in &nigmate ductos necesse est loqui. Et sta- tim : ᾿Αναγχαῖον δὲ λογίζομαι, etc., necesse autem esse duco, etc. Nec ita multo post : ᾿Αναγχαῖον xai ἡμᾶς ἐξητασμένως καὶ ἐπιτετηρημένως προσέχειν ἑκάστῳ ῥυτῶ, necesse est et nos accurate diligenterque singulis dictis attendere, et ad eumdem modum pleraque alia. Frequens est quidem in illo opere ea quam modo dixi scribendi ratio : sed in eodem frequen- tior est adhuc illud loquendi genus (pag. 656), xai πολλὰ τοιαῦτα, et tralia multa, aut, quod idem est, xai πολλὰ ἄλλα ὁμοίως, et multa hujusmodi alia, aut similia quiedam. Scriptor igitur cum alicubi retu- lisset verba aliqua e sacra Scriptura, sic persequi- lür xoi πολλὰ τοιαῦτα, et ejusmodi multa. Et paucis interjectis, ita locutus est, x«i πολλὰ τοιαῦτα εὕροις ἂν παρὰ τε τοῖς εὐαγγελισταῖς, etc., et multa id genus invenias et apud evangelistas, etc., ubi in transitu notari potest, paria quatuor exempla in tribus qua proxime sequuntur paginis reperiri. Usus immodi- cus verbi παιδεύειν ad idem vitium referri potest : quod idem de verbo φυλάσσειν dictum volo. Usus quoque prepositionum ita frequens est (c), ut nullo modo convenire possit in prestantissimum oratorem Basilium, cujus oratio non minus dictio- D num quam rerum varietate omnibus erat admira- tioni. Velim autem experiatur per se quisque, an vera sint que dixi. Spero tot earum quas notavi re- rum exempla inventum iri, ut nemo futurus sit, qui non libenter fateatur ejusmodi opus,in quo eedem voces perpetuo repetuntur, peritissiraum dicendi magistrum Basilium nullo modo docere. Eodem re- dit illa genitivorum quasi silva, sic ut in hoc opere nihil aliud nisi ejus quem dixi casus incondita que- dam congeries cernatur. Et vero participia in his De baptismo libris ita ad reliquam orationem ac- commodantur, ut fere quolibet versu genitivus oc- (c) Lege p. 653 et 657. 145 PRAEFATIO. - 146 currat. Ita legere est in prima pagina(pag.624): Ei- A ob spem vita aterno et regni caelestis, et judicio πόντος διὰ Δαξὶδ τοῦ mpoyntov, dicentis per David prophetam ; ἐπεὶ οὖν προστάξαντος τοῦ Κυρίον, etc., cum igitur, Domino pracipiente, etc., καὶ τότε ἐπ- αγαγόντος, deinde subjungente : ἐντολὴν τοῦ ᾿Αποστόλον ποιεῖν, ἐὰν μὴ εὐθὺς ἀποχρι- νώμεθα, εἰπόντος, elc., ratio contra mandatum Apostoli facturos nos, si non statim respondeamus, cum dicat, etc. λογισάμενοι παρ᾽ : ἐνταῦθα μὲν οὖν, Μαθητεύσατε, εἰπόντος, ἠἡχούσαμεν, hic igitur audivimus dicen- tem, « Docete. » Ex quibus videre licet, alios esse, genitivos, qui absoluti vocari solent, alios esse. quiab aliqua orationis parte pendent : quo geniti- vorum usu ita oblectatus est scriptor, ut genitivis transitionum loco sepe utatur. Sed nihil mihi ma- B gis novum aut insolitum visum est, quam vocum harum Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστός jugis perpe- tuaque repetitio (a). Affirmare possum eas, quas adnotavi, voces aut bis, autter, aut quater, aut etiam quinquies in una eademque pagina nonraro inveniri: que earumdem vocum frequens ileralio facit, ut tibi legere videaris, non librum vulgarem, sed quasdain quasi litanias, in quibus idem sex- centies repetitur, aut, si in rebus seriis ita loqui licet, audire parochum quempiam, qui morienti in aurem continuo occinat, Dominus nosler Jesus Christus. Scio quidem confiteorque ea que indi- cavi nomina omnium esse et optima et sanctis: sima : sed non propterea vetitum est dicere, ejus- modi repetitionem tam frequentem apud Basilium inusitatam esse, ex eaque merito colligi posse, hosce De baptismo libros ad ipsum non pertinere, Et quoniam fortasse nisi exemplum aliquod ob oculos poneretur, multis non credibile videretur quam in brevi spatio voces ille repetantur, unum aut alterum locum integrum exscribere constitui, ulex his de aliis judicium ferri possit. Auctor igitur ita alicubi (pag. 629) scripsit ; Ἐν ἀγάπῃ Χριστοῦ ᾿Ιησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἐη’ ἐλπίδι ξωης αἰωνέον x«l ἐπουρανίου βασιλείας, x«i τὰ χρίματα τῆς δικαίας ἀνταποδόσεως τῶν τε ποιούντων τὰ ἀπε ἡγορουμένα, ἢ ἀθετούντων τὰ ἐγχεχριμένα εἰς χό- λασιν αἰώνιον, χαὶ τῶν ἀξίως τοῦ Εὐαγγελίον Θεοῦ πολιτευομένων ἐν ὑγιαινοήύσῃ, πίστει, δι’ ἀγάπης Χριστοῦ ἐνεργουμένῃ ἐπ᾿ ἐλπίδι ξωῆς αἰωνίου χαι ἐπουρανιον βασιλείας τῆς ἐν Χριστῳ ᾿Ιησοῦ τῳ Κυ- pie ἡμῶν. Αόγοσ β΄. Πῶς βαπτίξεταί τις χατὰ τὸ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Κυρίον ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βά- πτισμα. Τοῦ Κυρίον ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐντολὴν διδωχότος ἡμῖν ἀγαπᾷν ἀλλήλους χαθὼς αὐτὸς yd- πῆσεν ἡμᾶς, xai διὰ Παύλου τοῦ ἀποστόλου διδά- σχοντος ἡμᾶς, ἀνέχεσθαι ἀλλήλων ἐν ἀγάπη, τὸ ἐπί- ταγμα τῆς ὑμετέρας ἐν Χρισστῷ εὐλαδείας, τὸ περὶ τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Κυριου ἡμῶν 'IncoU Χριστοῦ ἐνδοξοτάτου βαπτίσματος, προθύμως ἐδεξά- μὴν, etc. [n dilectione Jesu Christi domini nostri, 5! 1 Joan. ui, 14. ) D γουμένη, χαθὼς γέγραπται: δι᾿ ἧς justa mercedis, tam eorum, qui patrant prohibita, aut respuunt approbata, ad supplicium eternum, quameorum,qui pro dignitate Evangelii Deiin sana fide,quzper Christi charitatem operaturvizerunt, οὗ spem vite eterna et regni celestis, quod est in Christo Jesu Domino nostro. Caput Il, Quomodo quis eo baptismate baptizatur, quod in Evangelio Domini nostri Jesu Christicommend4tur.Cum Di- minus noster Jesus Christus proceperit nobis, ut diligamus nos mutuo,sicut ipse dilexit nos, hocque nos , erapostolum Paulum doceat, ut nos mutuo in dilectione toleremus,vestra in Christo pictatis pra- ceptum,de gloriosisimo secundum Evangelium Do- mini nostri Jesu Christi baptismate animo alacri suscepi, etc. Dicant, queso, quiin versandis Basili voluminibus multisunt,an tale quicquam in illlius geuuinis scriptis unquamlegerint.Et tamen hisnon contentus auctor, statim in hacipsa pagina ita persecutus est (pag. 629) : Οὕτω γὰρ αὐτὸς ὁ Κύ- pto; χαὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ μονογενὴς Yüg τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἐνετείλατο τοῖς ἑαυτοῦ μα-- θηταῖς, [ta enim Dominus ipse et Deus noster Je- sus Christus, Unigenitus Dei viventis Filius, disci- pulis suis pracepit. Sed ut nunc de illa quarum- dam vocum repetitione sileam quis non videt orationem dissolutam esse, nec suaviter fluere, iv ἀγάπῃ, ἐπ᾽ ἐλπίδι, δι’ ἀγάπης, ἐπ᾽ ἐλπίδι, τὸ περι τοῦ, χατὰ τό, elc. ἢ Prieterea cum scriptor jam paulo ante scripsisset, ἐπ᾽ ἐλπίδι ζωῆς αἰωνίου xal ἐπου- C ῥανίου βασιλείας, quid, quseso, attinebat eadem verba statim repetere ? sed ad propositum me re- fero. Alter igitur locus, quem excribere integrum libet, hie est (pag. 646); Τότε γὰρ ὡς Υἱὸν Θεοῦ ἐνδυσάμενος, χαταξιοῦται τοῦ τελείον βαθμοῦ, καὶ βαπτίξεται εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ τοῦ Κυ- ρου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, xarà τὴν τοῦ μαρτυρίαν διδόντος ἐξουσίαν τέχνα Θεοῦ Θεοῦ τοῦ λέγοντος: Ἐξέλθετε xai ἀφορίσθητε, ἀχαθάρτου εἰσδέξομαι ὑμᾶς, ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρας x«i ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς xai θυγατέρας, λέγει Κύριος παντοχράτωρ, χάριτι αὐτοῦ τοῦ Κυ- ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ξῶντος, ἐν ᾧ οὔτε περιτομή οὔτε ἀχροδυστία, ἀλλὴ πίστις δὲ ᾿Ιωάννου γενέσθαι, ἐχ μέσον αὐτῶν, μὴ ἅπτεσθε’ χἀγὼ χαὶ τι ἰσχύει, ἀγάπης ἐνερ- εὐόδως ἡμῖν χατορθοῦται τὸ ἐπενεχθὲν συνημμένως τῷ παραγ- γῶματι τοῦ βαπτισματος παρὰ τοῦ αὐτοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰπόντος οἷα. Tunc enim quasi Filium Dei indutus, fi dignus gradu perfecto, baptizaturque in nomen Patris ipsius Domininostri Jesu Christi,quijuzta Joannis testimonium eam po- testatem dedit ,ut Deiefficiamur fiilii*' ,Dei, inquam. qui dicit : « Ezite de medio eorum, et separemini, et immundum ne tetigeritis : et ego recipiam vos, et ero vobis in patrem,et vos eritis mihi in filios et fi- (a) Legi possunt p. 620, 628, 629, 033. 635, 636, 642, θ44, 646, etc. 447 PR/EFATIO 148 lias, dicit Dominus omnipotens 9*,» per. gratiam À Dei vwentis Filius, eic. Alio loco (p. 646). Xdpu- ipsius Domini nosiri Jesu. Christi, unigeniti Fili Dei viventis, « in quo neque circumcisio aliquid va- let, nequepraputtum, sed fides, quee per charitatem operatur 58, uti scipLlum est,per quam nobis pro- spere cedit id quod ab ipso Domino nostro Jesu Christo continenter cum baptismatis precepto ap- positum est ubi,dixit, ete. Ex quo loco tanquam ex specimine quodam intelligi potest, opus totum va- riis Soripture testimoniis referciri: quae quam belle, cum reliqua oratione coherant. ali vide- rint. Sed quod ad rem facit adnotabo scriptorem, cum sacras Scripturas citaret, in idem ταυτολο- γίας vitium incidisse. Eadem enim, etiam cum nihil opus est,sepe repetuntur. Proponam locum unum insignem, quicum iis que paulo ante retuli B verbis comparari possit, cum igitur auctor, qui- cunque ille fuit, locutus fuisset ita, ut mox dixi, statim hoe modo persequitur (pag, 648): Tov δὲ Υἱὸν τοῦ Ωεοῦ ἐνδυσάμενοι τὸν δόντα ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς βαπτιξόμεθα, xxi τέχνα Θεοῦ ἀναγορευόμεθα τοῦ προστάξαντος χαὶ ἐπαγγειλαμένον, χαθὼς εἶπεν ὁ προφήτης" Διὸ ἐξέλθετε ἐκ μέσον αὐτῶν χαὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, χαὶ ἀχαθάρτου μὴ ἅπτεσθε: xdyo εἰσ- δέξομαι ὑμᾶς χαὶ ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, χαὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς νἱοὺς x«i θνηατέρας, λέγει Κύριος παντοχράτωρ' Postquam | autem induimus Dei Filium,qui eam potestatem,ut Dei filii efficia- mur prabet in nomine Patris baptizamur, przdi- camurque filii Dei, qui praecepit et edixit velul ait Q propheta : « Quapropter exite de medio eorum, et separemini, dicit Dominus,et immundumne tetige ritis: et ego recipiam vos, et ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias, dixit Dominus omnipotens.» Hic preterquam quod item Scripture testimonium, ubi non ita multum opus erat, bisin brevi spatio repetitur,preterea et voces et sen- tentie, quse utroque in loco Scripture verbis preeunt, eedem quoque sunt: quam r«vroAo- χίας notam copiossisimus vir Basilius sibi inuri nunquam passus esset. Neque vero voces 1118, Κύ- ρίος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, repetuntur solum in his De baptismo libris freqentius, quum apud Basilium fieri solet, sed alie etiam non ex sanc- tissimi Patris consuetudine ipsis adduntur, rem D . ergo auctor scribit (p.660) : Καθὼς εἶπεν αὐτὸς ὁ Κύ- exempla clariorem reddent. Scriptor igitur sic incidit (pag.624): Ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Xpt- στὸς ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ξῶντος etc. Domi- nus noster Jesus Christus, unigenitus Deiviventis Filius, etc. Alibi ita loquitur (pag. 628) : Τήν τε ἐν ἀρχῇ τοῦ Θεοῦ μιὰ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ τοῦ Κυρίον x«l Θεοῦ ἡμῶν ᾿[ησοῦ Χριστοῦ, etc. Initioa Deo per unigenitum suum Filium Dominum et Deumnostrum Jesum Christum, etc. Rursus (p.629) Οὕτως γὰρ αὐτὸς ὃ Κύριος xal Θεὸς ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστὸς 6 μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ξῶντος, ete. Ita enim Domi- nus ipse el Deus noster Jesus Christus, unigenitus 5 1] Cor. v, 17. ** Galat. v.,6. αὐτοῦ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μονογενοὺς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, etc. Per gratiam ipsius Domini nostri Jesu Christi unigeniti Filii Dei vi- ventis, etc. Aliquando post(p. 651) : Axovózt εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντος ᾿Ἰγσοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, x«i ἐγεοθέντος, etc. Vi- delicet ad indelebilem memoriam Jesu Christi Do- mini nos(ri, qui pro nobis mortuus est et resur- rerit, etc. lbidem : Ἐν τῷ μὴ διὰ τῆς μνήμης τοῦ ὑπὶρ ἡμῶν ἀποθανόντος χαὶ ἐγερθέντος Ἰησοῦ Χρι- στοῦ τοῦ Κυρίον ἡ μῶν, τὸ εἰρημένον φυλάσσειν, etc. Quod non per memoriam Jesu Christi Domini nostri, qui pro nobis mortuus est et resurrexit,servat quod dictum est,etc, Nec ita multo infra(p. 633): Καθὼς ἐπηγγεῶατο ὁ ἀψευδὴς Κύριος xoi Θεὸς ἡμῶν Ἰχσοῦς Χριστός sicut promisit verax Dominus,et Deus nos- ter Jesus Christus, Hoc ipso in loco : Τὸ ἐρώτημα, εὶ xal παντάπασιν Qválto) παντὸς τοῦ χαταδεξαμένου ὁμολογεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν ᾿Ιησοῦν Χριστὸν μονογενὴ Υἱὸν τοὺ Θεοῦ τοῦ ξῶντος, dí 0o τὰ πάντα ἐγένετο τά τε ὁρατὰ καὶ τά ἀόρατα, etc. H«c quastio tametsi prorsus indigna est quocunque, qui Dominum nosirum Jesum Christum unigenitum Dei Filium, per quem omnia (tam visibilia quam invisibilia facta sunt, confiteri uon recusarit, etc. Sub finem (p.672) Εἰ ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστὸς, ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοὺ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο ὁρατὰ τε xoi ἀόρατα, ξζῶὴν, ἔχων, etc. Si Dominus noster, Jesus Christus unigenitus Filius Dei viventis, per quem omnia (um visibilia tum invisibilia facta sunt, qui vitam habet, etc. 1n ipso fine (p.073) : Καθὼς ἐπηγγείλατο ὁ ἁψευδὴς Κύριος xat Θεὸς ἡμῶν ᾿Ιησοὺς Χριστὸς, ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ ζῶντος Υἱός, quemad- modum promisit veraz Dominus et Deus noster ' Jesus Christus, unigenitus Dei vivi Filius. Basilius autem sicubi (id quod parcius fecit) his verbis, K»- ριοςἡ μῶν ᾿Ιησοῦς Χριστός, usus est: nusquam lamen, quod quidem sciam, ea que mox vidimus addita- menta ipsis conjunxit. 56. Nunc proponam alia, quee a superioribus non ita multum abludunt. Auctor cum aliquod sacre Scripture testimonium proferre vult.tanto verbo- rum circuitu utitur, ut in hoe quoquenovam pere- grinitatis notam viderc mihi visus sim. Εἰ ut rem ipsis oculis subjiciam, ad exempla confugio. Ita puos ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ξῶντος: Μαχάριοιοί πεινῶντες. Sicut ipse Dominus noster Jesus Chrisius unigenitus Dei viventis Fi- lius dizit : « Beati qui esuriunt, » etc. Rursus (p. 671) : Δῆλον, ὅτι xot πάντα ἀσφαλέστερον παιδευόμεθα, μνημονεύοντες αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ξῶντος, ἡνίκα Ἰωάννης ὁ Βαπτιστὴς εἶπεν αὐτῷ ᾿Εγὼ χρείαν. ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπσιοθῆναι, xoà σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ- ἀποχριναμένον, ὅτι "Agtc ἄρτι, ete. Perspicuum est omnia etiam a nobis certius disci, si ipsius Dominj 149 PR/EFATIO. 150 nosiri Jesu Christi unigeniti Filii Dei vivi memo- A dictionum repetitionem perpetuam in his libris re- res simus, qui cum Joannes Baptista ei dixisset : * Mihi opus est ut abs te baptizer, et tu venis ad me, » respondit, « Sine modo?*, » etc. Statim (p. 671), Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, δι’ οὔ τὰ πάντα ἐγένετο ὁρατά τε καὶ ἀόρατα, ὁμολογοῦντος μὲυ, ὅτι Οὐν ἀπεστάλην, etc. Cum Dominus noster Jesus Christus unigenitus Dei Filius, per quem omnia facta sunt et visibilia et invisibilia confiteatur, « Non sum missus, » etc- Neque solum scriptor, cum Christum Dominum loquentem inducit, majori verborum apparatu utitur, quam Basilius soleat: sed idem etiam facit cum apostolum Paulum laudat. Et quoniam pauc sunt, qui ejusmodi loca in ipsis fontibus querant ea hic conscribenda esse judicavi. Ita igitur alicu' bi in his libris legitur (p. 623) : Μαρτυρεῖ δὲ καὶ à ἐ, Χριστῷ λαλῶν Παῦλος, γράψας " Ο δὲ δοῦλος, etc. Tes. tatur hoc idem et qui in Christe loquebatur Pau- lus, cum scribit « Qui vero servus,» elc. Aliquan. to infra (p. 631) : Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος.".. ἐν Χριστῷ λαλῶν διαμαρτύρεται.... ποτὲ μὲν εἰπὼν ὁριστίχῶς, ὅτι Oi τὰ τοιαῦτα, etc. Paulus vero apostolus... in Christo loquens declarat ea... modo cum minus late dixit : « Qui talia, » etc. Haud longe (p. 634): Ηαῦλος ὃ ἐν Χριστῷ λαλῶν, δογματιχῶς παραδίδωσι, λέ- yv * Ἢ ἀγνοεῖτε, ete, Paulus in. Christo loquens, modum decretoriis his verbis tradit, « An ignora- tis, » etc. Nec ita multo post (p. 646) : Αὐτοῦ τοῦ ἐν Χριστῷ λαλοῦντος Παύλου τοῦ ἀποστόλου, εἰποντος * 'EXy ταῖς γλώσσαις, ete. Cum. Paulus apostolus qui in Christo loquebatur. dicat : « Si linguis, » etc. Alibi (pag. 663): Καὶ Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν φησιν" Εἴτε ἐσθίετε, etc. Et quem Paulus apo- stolus in. Christo loquens tradidit, cum dixil : « Sive manducatis, » etc. Rursus (p. 668) : Ὡς ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν Παῦλος ὀριστιχῶς ἀπεφήνατο, λέγων " Μὴ σνγχοινωνεῖτε, οἷο. Uti Paulus in Christo loquens definite pronuntiavit, ubi dizit : « Nolite commu- nicare,* etc. Auctor alicubi (p. 639) pro ἐν Χριστῷ λαλοῦντος SCripsit, ἐν Χριστῷ προφητεύοντος. Velim legantur diligenter Basilii Regule tam majores quam breviores : in quibus, nisi valde fallor, heec longior citandi ratio, Παῦλος ὁ ἐν Χριστῷ λαλῶν, se- mel duntaxat invenitur (reg. 20, n. 2); cum tamen C in Regulis e Pauli Epistolis sexcenta testimonia p proferri constet. Certe si idem auctor omnes Regu- las et duos De baptismo libros scripsisset, futurum fuisse puto, ut habita ratione prolixitatis utriusque operis, is quem dixi citandi modus quinquagies in Regulis reperiretur Neque facile crediderim idem illud loquendi genus frequentius in ceteris Basilii libris inventum iri. Possim quidem et alia loca indicare, quibus ostendam scriptorem, cum Joannis Baptiste mentionem haberet, pari verbo- rum circuitione usum esse (pag. 632, 638, 658); sed ne longior esse viderer, ea sciens omisi. Ex quibus omnibus satis liquet multarum. aut vocum aut 5*5 Matth. rii, 14, 45, periri; quam si quis seriptori vitio dare nolet, ta« men, si germana Basilii scripta paulo attentius le- gat, non negaturum spero, id preter ejus consue- tudinem factum esse. Mihi cum hos libros legerem, in mentem venit scriptorem veritum esse, ne r«v- τολογίας vitium sibi objiceretur, ob idque Apostoli exemplo se excusare voluisse. Sic enim scribit(pag. 639) : Εἰδὼς δὲ ὁ ᾿Απόστολος ὅτι ταυτολογία ὠφελιμω- τέρα ἐστὶ τοῖς ἀχούουσι πρὸς τὴν ἀσφάλειαν, x«i βεθαιο- τέραν ἐμποιεῖ διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶς αὐτῶν τὴν πληρο- φορίαν τῆς ἀληθείας. Cum autem Apostolus non ignoraret repetitionem audientibus ad. integram confirmationem utilem esse, etíam iisdem rebus re- petitis ueritatispersuasionem magis stabilit. Videant eruditi, si ejusmodi excusatio accipienda sit. 57. Superest aliud argumentum, quod et ipsum quoqueerationecitandarum Scripturarum sumam. Monere igitur opere pretium est, hanc eitande Scripture formulam, iv τῷ εἰπεῖν, ἐν τῶ γραφειν, aut similes quasdam horum librorum auctori unas omnium fuisse familiarissimas, easque ei, si qua alia, valde admodum placuisse. Multa quidem ejus rei exempla addicam in medium, sed ita tamen, utea quam brevissime potero referam. Sic igitur auctor alicubi (pag. 6025) scribit: Ἐν τῷ εἰπεῖν " O ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, etc., cum dizit: « Qui facit peccatum, » etc. Sic persequitur (p. 626): Εν τῷ εἰπεῖν" Ταλαίπωρος ἐγώ, etc., cum dicil: «Infelix ego,» etc. Alio loco (p. 630 5s) loquitur hoc mo- do: Ἐν τῷ εἰπεῖν. Τοῦ ἱεροῦ μεῖξον ὧδε, his verbis, « Templo magis aliquid hic est,» etc, Ibidem : Ἐν τῷ εἰπεῖν" " Q) παρέθεντο πολύ, etc., ubi. dixit * « Cui commendaverunt multum,» etc. Rursus (p. 635): E» τῷ εἰπεῖν, 'O γνοὺς τὸ θέλημα, etc. cum dicit, « Qui cognovit voluntatem, » etc, Deinde (p. 639): Ἐν τῷ εἰπεῖν. Ὃ ἐμοὶ διαχονῶν, etc. cum dicit, « Quisquis mihi ministral.» etc. Paulo post (p. 640) : Ἐν τῷ εἰπεῖν. Εἰ γὰρ σύμφντοι, etc. cum dicit, « Sí enim complantati,» etc. Tum (p. 642): Ἐν τῷ εἰπεῖν. Τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας, etc. his verbis : « Stipendia enim peccati,» etc. Nec ita multo infra (p. 645) : Ἐν τῷ εἰπεῖν - Αὐτὸς γάρ ἐστιν T) εἰρήνη ἡμῶν, etc., dum dicit : « Ipse enim est paz nostra, » etc. Aliquanto post (p. 648): Ἐν τῷ εἰπεῖν. Ἐν ᾧ ἔχομεν τὴν ἀπολύτρωσιν, etc., ubi dicit : « [n quo habemus ve- demptionem, » etc. Mox (p. 649 bis): Ἔν τῷ εἰπεῖν. Πάντα ποιεῖτε χωρὶς γογγυσμῶν, ete., his verbis: « Omnia facite sine murmurationibus, » etc. Hoo lpso in loco : Ἐν τῷ εἰπεῖν. Ἐμὸν βρῶμα ἐστιν, etc., his verbis : « Cibus meus est, » etc. Statim (Ρ. 650): Εν τῷ εἰπεῖν. Ἢ ἀγάρ αγαπὴ τοῦ Χριστοῦ συνέχει ἡμᾶς, quo dicit: « Charitas enim Christi constringit nos.» Inferius (p. 057): Ἐν τῷ εἰπεῖν, ὅτι Πᾶς ὁ βλέπων, etc., cum dicit: « Omnis qui videt, » etc. Haud ita longe (p. 6604 bis) ; Ἐν τῷ εἰπεῖν' Μαχάριος ὁ δοῦλος ἐχεῖνος, etc., his verbis: « Beatus servus tile, » etc. 1n eadem pagina : Ἐν τῷ εἰπεῖν. Ἤ οὔ ^ 151 PREJEFATIO. 152 αὐτὴ ἡ φύσις, Cum dixit, « Annon natura ipsa, » À ματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς διχαίωσιν ξωῆς, quee etc. In sequenti (pag. 662 {67). 'Ev τῷ εἰρηχέναι" Οὔτε ἐν Ἱερουσαλὴμ, οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ, etc , his verbis: « Neque in Jerosolymis, neque in monte hoc, « etc. Ibidem (p. 666): Ev τῷ λέγειν πρὸς πάντας μέν * Παρα- χαλὼ δὲ ὑμᾶς, etc., cum dicit ad omnes quidem : « Obsecro autem vos,» etc. Hoc ipso in loco: Ἐν τῷ λέγειν * Aéyo γὰρ διὰ τῆς χάριτος, etc. ubi ait - « Diro enim per gratiam, etc. Denique: Ἐν τῷ μὴ εἰπεῖν, τούτῳ, ἀλλὰ, τῷ τοιούτῳ, Cum mon dizerit, « cum hoc, » sed « cum tali. » Ex quibus a quovis intelligi potest, quod dixi, ἃ me non temere dic- tum fuisse: sed re ipsa illam quam indicavi Scripture citandee rationem scriptori multum arri- sisse. Basilius autem eodem illo dicendi genere tam parum oblectabatur, ut semel (reg. 207), non g amplius, quod quidem sciam, ita locutus sit. Ecce igiturtibi duo scriptores, quorum unus certa qua- dam dicendi formula familiariter uti consueverat ; alter vero preter consuetudinem casu nescio quo hunc illum loquendi modum semel usurpavit. Certe si Basilius auctor esset librorum illorum, in quibus Scripture passim citantur ita, ut superius dixi, necogitans quidem easeodem modo in cteteris suis scriptis millies citasset. Scriptores enim, si quo dicendi genere delectantur, eo data occasione uti solent. Atque etiam iis que protuli exemplis et alia multa adjungere possem, ex quibus plane consta- ret auctorem, etiam tunc cum Scripture verba non referret, similem loquendi rationem sepe in verba perturbata esse cum credidisset vetus inter- pres, ita vertit hunc locum, ut vocuru Grecarum ordinem prorsus mutaverit. Sic enim interpretatus est: In spe vite eterne per Jesum Christum Do- minum nostrum, per cujus unius justificationem in omnes homines ad justitiam vite, sicut per unius delictum in omnes homines ad condemna- tionem. In quo ego non reprehondo interpretem, sed auctorem potius, qui ipse prior aliquid hoc loco pertubasse jure credi potest. Ibidem (num. 10): Καὶ iva, ὡς προείρηταὶ, διὰ τῶν γνωριμωτέρων ῥητῶν Tt χαὶ πραγμάτων ὁδηγηθῶμεν εἰς χατανόησιν τοῦ σωτηρίου χαὶ ἐν τῷ βαπισματι δόγματος : ubiillud, τοῦ σωτηρίου xat ἐν τῷ βαπτισματι δόγματος, non pla- cet, nec videtur optimum scriptorem decere. Ad verbum, ducarhur ad cognitionem salutaris et in baptismate dogmatis. Nihilo meliora sunt qure ad- scribam. Sic igitur auctor scripsit (p. 640): Nov μὲν χατὰ τὸ μέτοον τῆς ἐνανθρωπήσεως συμμοοφούμενοι τὸν ἔσω ἄνθρωπον ἐν τῇ χαινότητι τῆς ζωῆς, x«i τῇ μέχρι θανάτου ὑπαχοῇ ἐν πληροφορία τῆς ἀληθείας τῶν ῥηματων αὐτοῦ " ἵνα, etc. Ad verbum, Nunc quidem juxta incarnationis mensuram internum hominem conformem pr«astantes in novitate vitz, et in obe- dientia usque ad mortem, in. integra persuasione veritalis verborum ipsius, ut, etc. Hic preeter- quam quod oratio non absolvitur, illud, xaz« τὸ μέτρον τῆς ἐνανθρωπήσεως, Juxta incarnationis men- suram non ita apte dictum videtur. Optime dicas suis libris adhibuisse.lta enim loquitur non procu] (, μάτρον πίστεως, mensuram fidei: non item for- ab initio (pag. 6235): Ἐν rà ῥυσθῆναι ἀπὸ τῆς τῶν ἁμαρτημάτων χαταδυναστείας, dum a peccatorum do- minio liberatur. Nec ita muito post (p. 626) : Τῷ εἰπεῖν πεποιηχέναι πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένα, qui scilicet dixisset fecisse se omnia qua fuerant α Domino dicta, et alia id genus non pauca 4a); cum tamen Basilius aut nunquam, aut rarissime hoe modo scripserit. Sed ne ipsa exemplorum copia molesta foret et ingrata, ejusmodi loca omittenda esse judicavi. 58. Hic pauca ex multis congeram, ex quibus confirmari possit, duos De baptismo libros Basilio Magno tribui non debere. Statim occurrit illud (p. 032) : Ὅσον δὲ διαφέρει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ ὕδατος, τοσοῦτον ὑπερέχει, δηλονότι, χαὶ ὁ βαπτίξων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ τοῦ βαπτιζξοντος ἐν ὕδατι, xai αὐτὸ τὸ βάπτισμα’ ὥστε, ete. Ad verbum: Quanto autem excellentior est Spiritus sanctus aqua, tanto videli- cel praestat et is qui baptizat in Spiritu sancto, eo qui baptizat in aqua, et ipsum baptisma ; sic ut, etc. Illud, et ipsum baptisma, ita ἔλλειπτικῶς posi- tum non placet; alius scriptor peritior pluribus verbis rem explicasset. Aliquando post (p. 635): Ἐπ’ ἢπίδι ζωῆς αἰωνίου διὰ, Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυριον ἡμῶν, δι οὗ, ὥσπερ δι᾽ ἑνὸς, φησὶ, παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς κατάχριμα, οὕτω καὶ δι᾽ ἑνὸς δικαιώ- tasse, μέτρον ἐνανθρωπήσεως, mensuram incarnatio- nis. Cetera, iv τὴ xxi t5, ἐν πληροφορία, hominis sunt, qui verba verbis eleganter connectere non novit. Neque hic solum, sed in toto opere oratio- nis partes fere non aliter, quam prepositionum ope inter se copulantur. Fortasse aliquando etiam pejora videbuntur que paulo post scripta inveni- mus (p. 641): Χριστὸς ἡμᾶς, ἐξηγόρασεν ix τῆς xa- τάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν χατάρα. [Πολὺ δὲ πρότερον τῆς ἁμαρτίας δηλονότι χάριτι τοῦ Κυρίον In- σοῦ Χριστοῦ, χαθὼς γέγραπται. Interpres vetus, cujus menti inepta loquendiratio tenebras offudisset. ita verterat : Christus nos liberavit a maledicto legis, factus pronobis maledictio. Quoniam autem peccati D plurimum pracessitl, manifestum est, quod gratia Doruini nostri Jesu Christi hoc prestitit, sicut scri- ptum est. Potius ita seriptum vellem, πολὺ δὲ ποοτε- pou ἐλευθερούμεθα τῆς Guapríxs, atque hoc pacto ob- scuritas oinnis vitabatur: Longe autem potiori jure liberamur a peccato, videlicet gratia, eic. Ne- que eo quem mox exscribam loco videtur apte lo- cutus auctor, qui ita scripsit (p. 662): Τοῦ ᾿Αποστό- λον παιδεύοντος ἡμᾶς..... χαὶ διὰ τῆς ἐν ἀλλήλοις τῶν μελῶν τοῦ σώματος πρὸς τὸ εὔσχημον χαὶ ἀχιν- δννον χατηναγχασμένης εὐταξίας χανονιξοντὸος ἐν ἡ μῖν τὴν ἡμῶν πρὸς ἀλλήλους εὐάρεστον τῷ Θεῷ ἐν ἀγάπῃ (a) Leg. p. 628, 637 δὲς, 641 bis, 0&7, 051 bis, 668 bis. 133 PRAEFATIO. 154 Χριστοῦ Ἰησοῦ εὐταξίαν ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν χαρι- À beo. Primi hic est titulus, Tractatus S. Basilii de σμάτων. Λέγει γάρ, elc., que verba eo retuli, ut magis pateret orationem et perplexam esse et in- tricatam, nimiaque et inepta prepositionum copia redundare. Haud longe a fine sic scriptum est (p. 672): Καλεῖ δὲ, ὅτε ἐστὶ πρὸς, τὸν Θεὸν xai τὸν Χριστὸν αὐτοῦ ἀγάπη πληρῶσαι τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίον εἰπόντος" ᾿Εντολὴν χαινήν, eic. Quid est, queso, illud, ἐστὶν ἀγάπη πληρῶσαι᾽ qui illud, πρὸς τὸν Θεὸν x«i τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, ita sine ulla copula po- situm? Saltem additum oportuisset articulum, hoc modo : à πρὸς τὸν Otóv..... ἀγάπη. Monebo hic quasi preeteriens, totum fere fragmentum, quod in Ap- pendice ex uno codice Regio oralioni cuidam addi- dimus, e capite tertio libri primi De baptismo sum- ptum esse. Ejus quam dixi, orationis initium est (in App. pag. 583): Ὁ βαπτιξόμενος εἰς Τριάδα βαπτί- ξεται, εἰς Πατέρα xai Υἱὸν χαὶ ἅγιον Πνεῦμα. Qui ba- (izatur, in Trinitatem baptizatur, in. Patrem et : Filium et Spiritum Sanctum ; fragmenti vero (p, 385) : ᾿Επεὶ δὲ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, τῇ μνήμῃ τῶν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ξῶντος ῥημάτων, etc. Sed enim ex optimi Dei gratia, recordatione verborum unigeniti Filii Dei viventis, etc. Ut hio, ita et alias sepe Deus in his libris vivens nomi" natur: cujus creberrime repetitionis non video ego causam, nisi forte scriptor veritus sit, ne qui Deum mortuum-'esse arbitrarentur; ob idque ne- consolatione in adversis, incerto, sed antiquo inter- prete : secundi, Ejusdem S. Patris Basilii salutare et eruditum opus,de laudesolitarie vite, incertoin- terprete- tertii, S. Basilii Caesaree Cappadocia epi- scopiadmonitio ad filium spiritualem, incerto inter- prete. Quod autem in inscriptione cujuslibet opu- sculi legitur, incerto interprete, non nostrum est, sed eorum, qui editiones antiquas adornarunt. An enim ulla ex his lucubratiunculis unquam Grece exstiterit, dubitari merito posse arbitramur : imo potius, nisi valde fallimur, tria heec opuscula a La- tinis composita fuisse pro certo haberi potest. Opu- sculi primi mentionem faciens eruditissimus vir B Joannes Albertus Fabricius,ita scribit (4): Non est Basiliionece Gracoversus,sed Latinescriptus a Vic- tore,qui post Rusticum Cartenne Mauritanie in Á frica episcopus circa A .C. &60 fuit,et hunc consola- torium libellum,guietiam inter S. Eucheriiopera le- gitur,ad nescio quem Basilium super morte filüscri- nsit,teste Gennadio cap. 67 De scriptoribus eccles, Eadem notavit doctissimus vir Casimirus Oudinus, cujusheee sunt verba (tom.1, p.572) : Epistola conso- latoria in adversis neutiquam spectat ad sanctum Basilium Czsarezarchiepiscopum, vel ad Graecum alium auctorem ; sed hominis Latiniest Victoris Car- tenna in Áfricaepiscopi, qui eam ad amicum suum quemdam omine Basilium scripsit ,ut infra dice- cesse esse judicarit, ut eum vivere sepius affir- c mus. Alio autem illo in loco Victoris Cartennensis maret. 8 XIII. De Liturgia Basilii, deque Latinis tribus opusculis, et de veteri quadam Rufini quarum- dam orationum interpretatione. 59. De Basilii Liturgia tam multi tam multa scri- pserunt, ut siquid novi addere vellem, tempus male locare mihi viderer. Quamdam autem Basilii Litur- giamolim exstitisse facile fatenturomnes. Ejusrei et antiqui et recentes testes citantur, Proclus, Petrus Diaconus, Leontius Byzantinus, episcopi in Trullo congregati, Patres concilii septimi, Cabasilas Mar- cus Ephesinus. Video igitur satis hodie inter eru- ditos constare, Liturgiam aliquam a Basilio Magno seripta recensensidem Oudinus, ita loquitur (ibid. p. 1282) : Item, liber De consolatione in adversis ad Basilium,inter opera sancti Basilii Magni: quod nullus adnotavit. Jam autem ipsius Gennadii verba referre opere pretium est(a), Hiec autem sunt: Vic- tor Cartenna Mauritlaniz civitatis episcopus, scri- psit adversus Arianos librum unum longum... et ad Basilium quemdam super morte filii consolatorium librum,speresurrectionis,perfectainstructione mu- nitum. Nec aliud de eo libello sentit Guillelmus Ca- vus. Ego autem non negabo quidem illam doctissi- morum virorumsententiam veram videri: sedipsam veram esse non facile fatebor. Cui enim unquam scriptam fuisse : sed inter eos non minus conve- ἢ persuaderipoterit,libellum,inquoneunum quidem nit, eam ad nos integram et puram non pervenisse, sed aliquibuslocis aut mutilam, aut auctam; aut va- riis denique modis mulatam. Et quidem Petrus Dia- conus cujusdam precationis meminit, quam in nos. tris exemplaribus nonexstare constat. Inter ceteros autem, qui nostra celate de Basilii Liturgia disse- ruere, recenseri possunt, Guillelmus Cavus, Tille- montius, Ludovicus Dupinus, Joannes Albertus Fa- bricius, Casimirus Oudinus, et virclarissimusidem- quedoctissimus Eusebius Renaudotus: cujusscripta quirerumliturgicarum curiosisunt,legere poterunt. 60. Pauca de Latinis tribus opusculis dicere ha- (a) Genn. De viris ill.. c. 71. verbum de aniissioneliberorumlegitur,illud ipsum opus esse Victoris Cartennensis, quod Gennadius ait ideoscriptum fuisse a Victore, ut quemdam ami- cum suum super morte filiiconsolaretur? Certe non estin exemplis, tale quidquam unquam accidisse. Quisquis igitur libellum consolatorium, qui inter Basilii opera invenitur (pag. 697), legerit, statim animadvertet, ipsum confectum fuisse non causa patris, cujus filius mortuus esset, sed causa mise- rorum, quacunque calamitate aut erumna affice- rentur : seditatamen,utscriptorinterea dum omnes calamitosos consolari vellet, precipue iis solatium (!) Bibl. Grec. tom. IX ed. Harles. Vide inter Prolegomena hujus editionis, pag. ccLxvi D. EpiT. PATR. δ PRAEFATIO. 1356 aifer7» :onatrs sit. qui lepesze morbo afflicetabantar. A me speravi. si veteris ilius interpreus opus in lu- Nam 530 .nilo iia auctor loquitur : Quemadmodum Tuis. un 4ndarwm tempestate quassatur. nisi gu- üernuturem peritissimum habeat, a fuctibus maris exa eonteritur : ita et homo cum in aliqwibus adver- As f/'ueri eomstitutus, nis habwuil mentem dirinis eioquus ?vruditam, cito animus ejus frangüur, et salutis sud. sustimet damnum. Quisquis ergo ille es positus in adversis, paulisper, peto, verbis meis &urem diligenter accommoda. ut tibi, m quantum possum, consolationem ex Scripturarum fontibus proferam. Propositum ergo erat auctori. non priva- tim solari patrem filio orbatum, quaderenusquam expresse loquitur.sed quemiibetgeneratim.adversa eem edendum enrarem : eoque mazis. quod, eum Grseea etiamnum exstent, Latina eum hrs a quoli- bet comparari poterunt, sicque mazis inteibgere heebit, quantum liceen:uae in verteniis Grecorum seripüs sibi sumeret is. quem dixi. anüquissimus mterpres Rufinus. Duobus autem libris vetenbas usi sumus, uno Regio. aitero Coiberuno : quorum IR primo orationes duntaxat quiBque. τῷ altero au- iem octo reperiuntur. Quxsto hie oriri potest, quot Basilii orationes Rufinus interpretatus sit, octo an decem. Dubitandi autem causa est, quod Rufinus, ubi significat vertisse se decem Basilu orabones, ambigue locutus sit: qui tamen alibi distincte di- fortuna utentem. Et interjectis multis, ita scripsit g cit, se duntaxat octo Basilii eoneiones Latine red- (pag. :01) : Voci enim quosdam, maxime eos, qui lepre macula swnt corpore aspersi, in tantam de- sperationem pro hac plaga venire, ut. putent se omnino destitutos esse a Domino. Statim autem eo- dem illo de morbo loquens, ita persequitur : Et tu Cum sis in plagis ac doloribus constitutus, et ad hac lutea urbe exclusus, sa sapienter kac. tolera- veris. et humilkter Deo (wo servieris, civitatis ipsius ac paradisi colonus efficieris. Nor. enim pro exse- cratione anime, sed proper qualitatem argritudi- nis, a populi consortio recessisti, eo quod generis ejus morbus (ut quidam asserere volunt ; contacta suo soleut polluere. Nec ita multo infra sic legitur (pag. 02): Sed quoniam nunc in hac parte cmi- mum (uum cgrotare intell;go, cum dicas hoc : Qui cwn plaga lepra de mundo excesserit, ita eum de- A0 posl mortem resurgere. ete. Ex quibus perspici potest, auctorem, eum seriberet, praesertim ad ie- prosos respexisse. Non possum quin notem mi- serrimam esae condiüonem seriptorum. qui saepe de rebus aut exiguis. aut etiam nuliius momenti serio disputare coguntur ; contraque. quibus ali- quando àe rebus gravissimis loqui non licet. Tan- Une fuerit, quaeso. orationis. quz muitis merito luce indigna videri potest, anctorem mosse ? Nune eomminieabo cum studiosis quamdam hominis periussimi conjecturam qua ipsis. opinor. non dispheebit. Putat igitur vir non minus acri judieio qnam acu.o mgenio praeditus. hanc. lucubratiun- por?. quo leprae ines has regiones maxime infesta- Ie. »écuBdam antes oraliunculam caput esse decimum nomum Lhbelli cujusdam Petri Damiani I « Dominus cobiscum, » jam alii notarunt. Ter- bum denique opuseuinm affirmare ausim Basilii qiem non esse - sed aut a quo. aut quo tempore luc bratum sit, plane ignoro. T , 51. Serutur quarumdam Basilii orationum vetus Baierpretatio pag. 713) : eujus Rufinus auctor est. Bem autem eruditis hominibus gratam facturum 5 Hut.l.m.e.9. ' b, Lege App.. p. 713. 'e. Tom. IX, p. 394. didisse. Primo igitur loco his verbis usus est ια : Exstant quoque utriusque ingenü. Basin et Gre- gorii. monmenta magnifica (ractatuum quos er temypo-e in ecclesiis deciamabant. Er quibus nos denas ferme singularum oratiunculas transfudi- mus m Latium. Non enim asseveranter dicit ver- lisse se decem orationes, seii ferme decem. In altero antem loco :ó: Rufinus Apronianum. cui suam .n- terpretationem dedieabat, itaaliocutus esi : Aqua tis in Latinum certi olim poposceras, Aproniane, Ai charissime: quod et ex parie aliquae feci in prz- senti dum m. Urbe essem, sed et nunc aliquantum adadidi.Ocio ergo Bzati Basiiu breves is(0s homileti- ς C96 transtuái übeiios. Quod igtur ait eruditissimus vir Tillemontius. e decem Basilii orationes ἃ Ru- fino Latine reiditas fuisse, de eo mihi cum illo mon omnino -onvenit. Nam vocula. ferme, qua Ru- finus utitur. facit, ut eum a0n plus octo orauones, wertüisse suspicer: eoque magts. quod non plures sed touiem ad Apronianum miserit. Quod si quis- psam coazende:-e veut, non ego repugnabo: satis essc iuco. conje-turam quie mihi maxime proba- bakis v.5a est, ezitorum judicio permusisse. Nec fortasse Rufinus plures Gregorüi Nazanzeni ora- tiones in Launam Llnguam transtulit. Nam hodie meque in impressis, neque in veteribus Lbris plus septem ant octo inveniuntur id. 62. Notavi nonnulla in Ambrosium : quorum in uno haliucipatus sum (e. Neque vero leve est hoc maeendum., sed tale, ut ne puero quidem condonari facile possit. Nam vel ipsi infantuli oculos saliem paululum attoliere possunt: quod 3i quis fecerit, statim ex iis que proxime antecedunt. Ambrosii verbis 0) intelliget, legiillo loco debere, non, ut duxi, Noli ergo Deo non credere, sed iia, utin. vul- gatis legitur, Noli ergo Deum credere, hoc est, cave eredas solem Deum esse. Plura ea de re dicere in- illem. t. IX, . (ie pies; tti (f) Lib. 1v, :n Hez.. n. t. 157 PREUEFATIO. 188 stitueram : sed est causa, cur ea in aliud tempus A videare : sed eum nihilominus, ut dixi, omni re rejecta velim. Interpres psalmi xxvin cum ita scri- psisset (pag. 338): Καὶ ἡ ix τοῦ μαμωνᾷ τῆς ἀδιχίας γινομένη φιλία χατασχηνοῖ, inepte et insulse locutus fuisse mihi visus est (a) : et tamen ex his que retuli verbis apta et idonea sententia, eaque non obscura efficitur. Signiticavitenim interpres, amici- tiam, que ex mammona iniquitatis conciliatur, no- bis ad beatam requiem aditum dare. Ubi dixi (5) illud psal. cxv : 'AXY' εἴθε χἀμοὶ γένοιτο πιστεῦσαι ἀξίως ἵνα λαλήσω νῦν τῇ ᾿Ἐχχλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ μεγάλή ταύτῃ λόγους ἐν τῷ νοΐ uou ἀποτηγανίξεσθαι, Sed utinam et mihi contingat digne credere, ut nunc magnae huic Dei Ecclesie verba quinque in sensu meo loquar, ubi igitur dixi heec verba mihi displicere, non monui, id quo decebat, eadem apud Paulum pg inveniri quidem 55, sed sensu alio. Nam apud Apo- stolum non de fide, sed de simplici lingue alicujus notitia sermo habetur. Inter cetera vocabula quee apud Basilium inusitata esse existimavi, verbum quoque ἀποτηγανίζεσθαι reperitur (c): quo tamen orator optimus in prima De jejunio oratione usus est. Similiter ubi notavi illud (d), εἶναι τὰ ἔθνη συγ- χληρονόμα x«t σύσσωμα, non áta simpliciter scriptum oportuisse, sed addi debuisse, εἰς τό ut esset, εἰς τὸ εἶναι τά, etc.. opinione mea falsus sum. Neque enim illud,ei; có,apud apostolum Paulumlegitur?5, neque ab interprete Greco adjici decuit. Cum instituissem sermonem de interpretibus Basilii (e), Adamum Fumanum, qui Ascetica interpretatus est, nullo discrimine habui: quem tamen cum Ascetica re- censerem, vulgum interpretum longe antecellere intellexi. Janum Cornarium laudavi, quem laude dignum etiamnum puto: sed ei tamen Fumanus anteponendus esse mihi videtur. Cornarius fidelius quidem quam temporibus illis fieri soleret, inter- pretatus est : sed preeterquam quod ejus interpre- tatio dura sit asperaque et minus Latina, 5:06 el ipse quoque auctoris sententiam non consecutus est. At Fumanus Latine eque ac Grece doctus erat : qui etsi frequentius ab auctoris sententia aberrabat, id vitium Latinitate accuratiore com- pensabat. Nec dissimulabo Fumanum in magnum aliud vitium, a quo Cornarius alienissimus erat, incidisse. Ita enim Greca Latine reddebat, ut para- phrasim potius quam interpretationem legere tibi 53 [ Cor. xiv, 19. 95 Ephes. 1, 6. (a) In Preef., t. I, n. 34. (b) In Pref., t. I, n. 41. (c) In Pref., t. I, n. 54. (d! In Pref., t. 1, n. 55. considerata, Cornario preferri debere existimo. Non committam, ut sodalem nostrum Joannem ]Ja- cobum Raverdy non laudem, hominem multi labo- ris, et ad bona studia juvanda natum : qui omnem curam atque operam in eo posuit, ut novus Basi- lius nitidior et emendatior legatur. Alius e nostris sodalibus indicem quam diligentissime contexuit. Conquestus est vir clarissimus idemque doctissi- mus, me nullum argumentum attulisse, ex quo ef- fici posset. Basiliumtertii in Eunomium l:bri aucto- rem esse : id quod tamen promiseram. Hic promis- sum complerem, nisijudicarem, me, cum in tertio volumine preeclariillius De Spiritu sancto libri legi- timum parentem indagabo, multo commodius ea de re locuturum. Cu: paulo ante (num. 48) probare conarer, Sozomeni locum, in quo Basilii Ascetica a quibusdam Eustathio Sebasteno attributa fuisse dicuntur, non de Regulis, sed de monasticis con- stitutionibusaccipiendum esse,hoc argumento usus sum,quod si Sozomenus regulas indicare voluisset, ita de his fecisset mentionem, ut Scripturarum testimonia, quibus referte sunt, laudasset : quo- rum Scripture locorum meminerunt Rufinus Cas- sianusque et Photius (f). Hoc autem eodem modo intellectum nolo. Cuin enim Cassianus et Photius de his testimoniis expresse mentionem habuerint, tamen Rufinus ea perspicue notare satis habuit : qui scilicet de Basilii responsis (g) locutus sit, in quibus ejusmodi Scripturarum loca continentur. De panegyrica oratione, quie de martyre Barlaam habita fuit, copiose quidem disputatum est: sed ta- men omisi quod notatu non indignum erat (A), vi- delicet in vetustissimo libro ita scriptum inveniri: Eig τὸν ἅγιον Βαρλαὰμ τὸν ᾿Αντιοχείᾳ μαρτυρήσαντα, In sanctum Barlaam, qui Antiochic passus est : qua nota opinio nostra non nihil confirmatur. Etsi enim talia non sunt ejusmodi librariorum testi- monia, ut quidquam ex his certo concludi possit, tamen non omnino contemnenda ea esse constat. Sepe rogavitme vir clarissimus Joannes Baptista Coignard, regius architypographus, ut monerem, si tertium volumen non tam cito in lucem prodeat, id non negligentie 518,56 adversc mese valetudini assignatum oportere. Enitar, Deo juvante, utantein- sequentis anni finem inceptum opuspersequamur. (e) In Pref., t. 1, n. 7. jJ Cod. cxca. g) €od. Hegul. p. 91. (^) Leg. n. 5 et seq. 159 PR/EFATIO. 160 ELENCHUS VETERUM LIBRORUM AD QUOS Exacta et emendata sunt Basilii opera, qux: in hoc et sequenti volumine continentur. Homilie de diversis recensiüe sunt ad.eos manuscriptos, qui infra notantur. Hegius codex 1906, quem vocamus primum ; sicque de reliquis ordine, ita ut qui primo loco ponitur, vocetur prianus ; qui secundo, secundus, etc. Hic liber membranaceus est et antiquus et eleganter scriptus. Reg. codex 1907, membr., scriptus decimo seculo. Reg. codex 2287 ter, membr. et antiquissimus ac optime note. Colb. codex 457, membr., scriptus undecimo seculo. Colb. codex 499, membr., scriptus decimo seculo. Colb. codex 1934, optime note, scriptus decimo seculo, membr. Coisl. codex 230, noni seculi : quo tamen parcius usi sumus, quia non parum mendosus est. Duceeani codices, qui sic notantur, Oliv., Anglic. Sunt autem duo Oliv. Combefisiani codices, quorum varie lectiones in Basilio recensito leguntur. Pro Asceticis. Reg. codex 1908, membr. et antiquus, qui jam antea fuerat a Combefisio collatus, sed sic ut maximam variantium lectionum partem omisisset. Iteg. codex 2288, membr. et antiquus, eodem modo jam a Combefisio collatus. Rey. 2895, membr. et antiquus. Colb. 3063, inembr., scriptus decimo saeculo. Coisl. 231, membr. undecimo seculo scriptus. Coisl. codex 233, membr., et antiquus. His duobus ultimis codicibus identidem usi sumus. Voss. codex a viro doctissimo Andrea Scotto collatus, membr. et antiquissimus. Editio Ven. ad quam adornandam adhibiti sunt veteres quatuor libri : cujus in ora multe variantes lectiones reperiuntur : quas diligenter notavimus. Pro Constitutionibus monasticis. Reg. codex 1824, membr., quem vocamus primum. Ex quo fit ut codex Regius 1908, qui pro supe- rioribus Asceticis primus est, secundus sit pro monasticis Constitutionibus. Eadem causa Regius codex 2288 tertius est pro monasticis Constitutionibus. Pariter Reg. codex 2895 quartus est pro iisdem Con- stitutionibus monasticis. .Pro libris De baptismo. Reg. codex 1908, membr. et antiquus. Reg. codex 2288, membr. et antiquus. Reg. codex 2895, membr. et antiquus. | MONITUM. nimus, ut genuine Orationes obtineant primum locum, Ascetica (etium, duse lucubratiuncule Coteleriane et altera Combefisiana inm, Liturgia sextum, alia quedar Latine scripta ultimum. Hoc 1 partes divisum est: quarum in prima genuine lucubrationes, oui ea quam dixi rerum dispositio errorem objiciat, monere 'egrina quedam admisceri. Statim igitur inter certas ac indu- 161 . PRJEFATIO. lea bitatas invenitur secunda De jejunio oratio, non quod eam certam esse atque indubitatum putem, wed quod a doctissimis viris talis esse credatur. Rursus panegyricam orationem, quie de martyre Darlaam habita est, inter germana ac sincera collocavi : quam tamen peregrinam esse arbitror. Sed heec concio, etsi meo judicio aliena, ita tamen elegans est et ornata, ut inter genuiuas locum mereri mihi visa sit, Reliquas autem orationes omnes, que in prima voluminis parte leguntur, pro verisaocertis habeo: eoquo magis in hac mea sententia confirmor, quod earum nullam hactenus ab eruditis in dubium revocatum fuisse videam. Neque vero id cuidam miruin videri debet, cum in his nihil sit, unde suspicio vel mi nima oriri possit. Nam ut interim de quibusdam orationibus quarum veteres mentionem fecere, taceam, neminem inficias iturum spero, si in omnibus, pariter omnes dicendi virtutes, quas antiqui in Basilio laudarunt, splendescere ac micare affirmem. Et vero miras illas ingenii dotes, quibus Basilius excel- luisse a veteribus dicitur, in iis quas dixi orationibus videre cuique licel, eloquentiam incredibilem, re- rum et verborum copiam, summam inundane sapientie cognitionem ubomniostentationealienissimam, eruditionem, pietatem, artis ornamenta omnia sine ulla significatione artis, in. explicandis tnysteriis tradendisque inorum preceptis diligentiam maximam, perspicuitatem, perfectissimum liberaliuu dísci- plinarum intelligentiam, vim persuadendi singularem, et, ut verbo dicam, felicem quamdam naturam cum ad ceetera tum ad panegyricum dicendi genus accommodatissimain. Neque míhi loc eredi postulo : imo meis verbis fidem facile adhiberi egre ferrem. Ita enim: entio, quod attentius diligentiusque hu con- ciones legentur, eo minus suspectas fore. Et alioquin dignissime sunt, que scepius ab omnibuslegantur, cum earum lectio cuivis et utilissimaetjucundissima futura sit. Uoctissimi quique inirabuntur orationes, in quibus nihi] otiosüm, nihil redundaas reperitur; in quibus densa sunt et compacta omnía nervoruirn- que et virium plena, cum omnibus condita dicendi festivitatibus, tum preclarissimíis saluberrimisque preceptis refertissima. Ascetica plus mihi negot'iexhibuerunt. Modo eorum nonnulla in secunda tomi parie reponebam : mo- do eadem in primam revocabam. Sed tamen cum rem eamdem ín Asceticis omnibus tractari cogitavi, alia ab aliis non separanda esse censui. Quare ne vera cum falsis incaute confundantur, hoc loco breví- ter singula recensere nort pigebit. Genuina sunt et germana, ut nobis quidem videtur, ascetíca tria opus- cula previa, libelli De judicio Dei ac De fide, Moralía, Regul tam longiores quam breviores : in spuriís vero cetera numeramus, videlicet breves duos libellos qui post Moralía locatí sunt, Constitutiones mo- nasticas, Epitimia, duas quas Combeftisius edidit lucubratiuncujas. Attuliiín Prefationeargumenta omnis generis, quibus probari posse credidi, tractatum quemque aut genuinum esse, aut adulterinum. Quare hie quidquam addi iis de rebus necesse non puto, cum potius vereri debeam, ne singulis explicandis diutius immoratus fuisse videar. Pars voluminis secunda a prima in hoc differt, quod quecunque in ea reperiuntur, aut spuría sint aut certe spuria esse mihi videantur : quod tamen ita accipi volo, ut Rufiniana quarumdam Basilii oratío- num interpretatio in subdititiis non ponatur. Cum autem prestüterim in Prefatione, quecunque homo mese sortis preestare poterat, in eaque omnia disposuerim suo ordine et loco, nec quidquam omiserim eorum, quibus meam sententiam defendi posse arbitrarer, teedium parerem, sí res fuse explícatas híc fusius explicare conarer. Satis igitur habebo petere ac rogare ab eruditis hominibus hoc unum, uf pro sua humanitate atque benevolentia Prefationem nostram benigne et legant et interpretentur. 163 ᾿ς S. BASILII MAGNI . 164 TOY EN ATIOIX IIATPOX HMON BAXIAEIOY APXIEIIIZKOIIOY KAIZAPEIAZ KAIITIAAOKIAZ "TTEPI NHTEIAX AOTOX A. S. P. N. BAS'LII C/ESARE/E CAPPADOCUE ARCHIEPISCOPI DE JEJUNIO HOMILIA I. 1 !. Clangite, inquit, in initio mensis, buccina A in insigni diesolemnitatis ves(irz!. Hoc mandatum est propheticum. Porro festum quod hos dies ante- cedit, quavis tuba vocalius, et quovis insirumento musico significantius indicant nobis scripture re- citate. Nam ex lsaia didicimus jejuniorum gra- tiam, qui ut Judaicum jejunandi modum aversa- tus est, 9 ita verum jejunium nobis commonstra- vit. Ne jejunetis ad lites ac contentiones, sed dis- solve omne vinculum iniquitatis? Et Dominus: Nolite fieri tristes, sed lava faciem tuam, et unge caput tuum ?. Sic igitur animis affecti simus, quemadmodum sumus edocti, ac dies instantes haudquaquam tristi, sed hilari animo excipiamus, sicuti decet sanctos. Nemo dejectee mentis corona- tur, nemo morens tropeum statuit. Noli tristis esse, dum curaris. Absurdum fuerit non laetari de sanitate anime, imo de commmutatis cibis dolere, ac videri tales qui plus tribuamus voluptati ven- tris, quam cure mentis. Nam in ventre sistitur sa- tietatis delectatio; sed jejunium in animam subve- hit lucrura. Sis hilari animo, quod tibi a medico ! Psal. Lxxx, 4. ? Isa. Lvir, 4-6. (1) Editi perinde ut Regii secundus et tertius : Τοῦ αὐτοῦ πεοὶ νηστείας λόγος α΄, Ejusdem sermo primus de jejunio. Reg. primus: Ὁμιλία εἰς τὴν παρείσδασιν τῶν νηστειῶν, Homilia in ingressum jejuniorum. At duo Colbertini : Περὶ νηστείας λόγος 8, Sermo secun- dus de jejunio. Quod ait vir doctissimus Tillemon- tius, duas has quas in editione Parisiensi habemus orationes Dominica prima Quadragesimee habitas esse, sed non eodem anno, de eo cum ipso conten- dere nolumus: sed eidem, utramque orationem Basilii videri affirmanti, non ita facile assentiemur. |. Σαλπίσατε, φησὶν, iv νεομηνίᾳ (2) σαλπιγγι᾽ ἐν εὐσήμω ἡμέρᾳ ἑορτῆς ὑμῶν. Τοῦτο πρόσταγαα ἐστι προφητιχόν. Hpiv δὲ πάσης σιώλπιγγος μεγα- λοφωνότερον, χαὶ παντὸς ὀργάνον μονσιχοῦ εὐσημότε- pov, τὴν προάγουσαν (3) τῶν μερῶν ἑορτὸν ὑποση- μαίνει τὰ ἀναγνώσματα. ἘἘγνωρίσαμεν γὰρ τῶν νηστειῶν τὴν χάριν τοῦ Ἡσαΐου, τὸν μὲν ᾿Ιουδαι- χὸν τῆς νηστείας τρόπον παρωσομένου, τὴν δὲ ἀλη- θινὴὲν (4) νηστείαν ἡμῖν παραδείξαντος. Μὴ εἰς xpi σεις χαὶ μάχας νηστεύετε, ἀλλὰ os πάντα σύν- δεσμον ἀδιχίας. Καὶ ὁ Κύριος: Mà γίνεσθε σχυ- θοωποὶ, ἀλλὰ νίψαι σον τὸ πρόσωπον παὶ ἄλειψαί σον τὴν χεφαλήν. Διατεθῶμεν τοίνυν, ὡς ἐδιδάχθη- μεν, μὴ χατασχυθρωπάξοντες ἐπὶ ταῖς προσιούσαις ἡμέραις, ἀλλὰ φαιδρῶς πρὸς αὐτὰς, ὡς πρέπει ἁγίοις, διατιθέμενοι. Οὐδεὶς ἀθυμῶν στεφανοῦται" οὐδεὶς στυγνάζων τρόπαιον ἴστησι. Μὴ σχνθρωπά- σῃς θεοαπευόμενος. Ἄτοπον μὴ χαίρειν ἐπὶ ὑγεία ψυχᾷς, ἀλλὰ λυπεῖσθαι ἐπὶ βοωμάτων ὑπαλλαγῇ (5), xal πλείονα χάριν φαίνεσθαι διδόντας ὡδονῇ γαστρὸς ἢ ἐπιμελείᾳ ψυχῆς. Κόρος μὲν γὰρ εἰς γαστέρα τὴν χάριν ἴστησι: νησετία δὲ πρὸς ψυχὴν ἀναδιθάξει τὸ * Matth. vr, 16, 17. Ea de re in Prefatione. (2) Editi ἐν νεομηνίαις, in initiis mensium. At. ir. antiquis quinque libris et apud LXX legitur év veo- μηνία, in initio mensis (3) Veteres aliquot libri προσάγουσαν τῶν, male. (4) Reg. secundus τὴν δὲ ἀληθῆ, Mox. Colb. pri- Inus λύετε παντα. (5) Illud, ἐπὶ βρωμάτων ὑπαλλαγῇ, sic verterat Erasmus, ob cibos subtractos: ubi, ut omnes vident, vertere debuerat, ob cibos commutatos. 165 DE JEJUNIÓ HOMILIA í. 166 xépdoc. Εὐθύμησον, ὅτι dot δέδοται παρὰ τοῦ ἰατροῦ φάρμαχον ἁμαρτίας ἀναιρετιχόν. "Ὥσπερ γὰρ οἱ ἐν τοῖς ἐγχάτοις τῶν παίδων ζξωογονούμενοι σχώληχες φαρμάχοις τισὶ δριμυτάτοις ἐξαφανίξονται, οὕτως ἁμαοτίαν, ὑποιχουροῦσαν τῷ βάθει, ἐναποχτείνει τῇ ψυχῇ ἐπεισελθοῦσα νηστεία, ἣγε ὡς ἀληθῶς τῆς προ- σηγορίας ταύτης ἀξία. 2. “Λλειψαί σον τὴν χεγαλὴν, x«i νίψαι τὸ πρόσ- eov, Ἐπὶ μυστήριά σε χαλεῖ ὁ λόγος. Ὁ ἀλειψά- μενος ἐχρίτατο" ὁ νιψάμενος ἀπεπλύνατο (6). Ἐπὶ τὰ ἔνδον λάμθανε τῶν μελῶν τὴν νομοθεσίαν (T). ᾿Απόπλυνε τὴν ψυχὴν ἁμαρτημάτων. Χρῖσαι τὴν χε- φαλὴν χρίσματι ἁγίῳ, ἵνα μέτοχος γένῃ Χριστοῦ, xai οὕτω πρόσελθε τῇ νηστεία. Μὴ ἀφανίσης τὸ πρόσ- ωὠπὸν σου ὥσπερ οἱ ὑποχριται. ᾿Αφανιξεται πρόσ- ὠπον͵ ὅταν Y) ἔνδον διάθεσις ἐπιπλάστω σχήματι τῷ ἔξωθεν ἐπισχοτῆται, ὥσπερ ὑπὸ παραπετάσματι τῷ ψεύδει καλυπτομένη. Ὑποχριτής ἐστιν ὁ ἐν θεάτρῳ ἀλλότριον πρόσωπον ὑπελθών- δοῦλος ὧν, πολλάχις τὸ τοῦ δεσπότου, καὶ ἰδιώτης, τὸ τοῦ βασιλέως. Οὔ- τω xai ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ὥσπερ ἐπὶ ὀρχήστρας τῆς ἑαυτῶν ζωῆς οἱ πολλοὶ θεχτρίξουσιν, ἄλλα μὲν ἐν τῇ κχαρδίχ φέροντες, ἄλλα δὲ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῖς ἀνθρώποις δειχνύντες. Μὴ ἀφάνιξε οὖν τὸ πρόσω- πον. Οἵος εἶ, τοιοῦτος φαίνου" μὴ κατασχηματίξον (8) σεαυτὸν πρὸς τὸ σχυθρωπὸν, τὴν ix τοῦ δοχεῖν ἐγ- χρατὴς εἶναι δόξαν θηρώμενος. Οὔτε γὰρ εὐποιίας σαλπιξομένης ὄφελος, χαὶ νηστείας δημοσιευομένης χέρδος οὐδέν. Τὰ γὰρ ἐπιδειχτιχῶς γινόμενα οὐ πρὸς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα τὸν χαρπὸν ἐχτείνει, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τῶν ἀνθρώπων ἔπαινον χαταστρέφει. Ἡρόσ- δραμε τοίνυν φαιδρῶς τῇ δωρεᾷ τῆς νηστείας. 'Ap- χαῖον δῶρον ἡ νηστεία' οὐ παλαιούμενον xxi γηρᾶ- σχον, ἀλλ᾽ ἀνανεούμενον ἀεὶ, χαὶ εἰς ἀχμὴν ἐπαν- θοῦν. 3. Οἴει με τὴν ἀρχαιογονίαν αὐτῆς ἀπὸ τοῦ νόμου κίθεσθαι; Καὶ νόμον πρεσθυτέρα νηστεία. Ἐὰν μι- xpó» ἀναμείνῃς, εὑρήσεις τοῦ λόγον τὴν ἀλήθειαν. Mà οἵου τὴν ἡμέραν τοῦ ἱλασμοῦ, τὴν διατεταγμέ- γὴν τῷ Ἰσραήλ τῷ ἐῤδόμῳ μηνὶ, τῇ δεχάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς, ταύτην εἶναι τῆς νηστείας τὴν ἀρχήν. Δεῦρο δὴ διὰ τῆς ἱστορίας βαδίξων, ἀνερεύνησον τὴν ἀρχαιογονίαν αὐτῆς. Οὐ γὰρ νεώτερον τὸ ἐφεύρεμα: πατέρων ἐστὶ τὸ χειμήλιον, Ἠᾶν τὸ ἀρχαιότητι δια- φέρον, αἰδέσιμον. Δυσωπήθητι τὴν πολιὰν τῆς Yn- 5 Matth. vi, 17. * Levit. xvi, 29 ; xxiit, 27. (6) Haec verba, ὁ ἀλειψάμενος ἐχρίσατο δ᾽ Mr voc ἀπεπλύνατο, sic interpretatus est Erasmus,Qut alios ungebat, unctus est ; qui lavabat, ablutus est ; quibus ex verbis que apta sententia idonea- ue effici possit, non video. Ita igitur interpretare: ui unctus est, inunzit : qui ablutus fuit, abluit. Hocest:Christusquiunctusest,ungicaput nostrum voluit : Christus, qui ablutus est in baptismate, faciem nostram ablui jussit.—'O ἀλειψάμενος ἐχρί- σατο" ὁ νιψώμενος ἀπεπλύνατο. Qui. illinit, inungil, i lavat, abluit. Cum vellet Basilius illud prze- ceptum Christi, ᾿Αλειψαί σον τὴν χεφαλὴν, καὶ νίψαι τὸ πρόσωπον, ad animam transferre, observat has vOCe8, ἄλειψαι, νέψαι, tiüline, lava, idem valere ac, unge et ablue, que anime melius congruunt. In A datum est phariracum efficax abolendo peccato. Quemadmodum enim vermes, qui in puerorum in- testinis germinant, pharmacis quibusdam vehe- menter actibus et amaris excutiuntur, ita pecca- tum, in intimis secessibus inhabitans, delet ene- catque, simul atque in animam supervenerit, je- junium, quod scilicet veresit hoc nomine dignum. 2. Unge caput tuum, et lava faciem*. Ad myste- ria te vocat Scriptura. Qui unctus est, inunxit ; qui ablutus fuit, abluit. Transfer preceptum ad in- terna membra. Ablue animam a peccatis. Unge caput unguento sancto, ut consortium habeas cum Christo, sicque accedito ad jejunium. Noli obscu- rare faciem tuàam more