This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
- Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
alhttb://books.;coodle.comj
CURSUS COMPLETUS ) BIDLIOTHECA. UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMS, COMODA, OECONOMIC
M SS. PATRUM, RUM SCRIPTORUMQUE. ECCLESIASTIO
SIVE LATINORUM, SIVE GRAECORUM, QUI AB -EVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOGENTII IIl (ANNO 1216) PRO LA J ET AD CONCILII FLOHENTINI TEMPORA (ANN.1439) PRO GRZECIS FLORUERUN
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC/E TRADITIONIS PER. QUINDECIM PRIC ECCLESLE SAECULA,
JUXTA EDITIONES ACCURATIBSIMAS INTER ΒΚ CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQ! DILIGENTER CASTIGATA ; DIBSSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRAT/ OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI BUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-
RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGI STATISTICIS, STNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORAL LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRA&- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo CONSULTO, QUIQUID NON SOLUM TALIB TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM
0MISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E
SACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CJETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITID| CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PÉRFECTIO (ORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TU NUMERUS, FORMA YOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIE DECURSU CONSTANTER BIMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PR.JESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, BEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM
IN NOSTRA BIBLIOTHECA,EX OPERIBUS ET M88. ADOMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMABSQUE
PERTINENTIBUS COADUNATORUM.
SERIES GRAECA - IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GREC A 8. BARNABA AD BESSARHIONEM
ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERS.E , SIVE CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC.E RAMOS EDITORE
PATROLOGLE GRECE TOMUS XXXI.
-. S. BASILIUS GJESARIENSIS EPISCOPUS
PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 137.
1885
δῷ
Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asnieres. 12.
V5 EN So C 2 P4 v. S
Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Ashiéres. 19.3.85.
Q5 Se co ᾿ P4 v. SJ
ELENCHUS AUCTORUM ET OPERUM QU/E IN HOC TOMO XXXI CONTINENTUR. QU.E STELLULA PR.ENOTANTUR IN EDITIONIBUS BASILII NON EXSTABANT.
SANCTUS BASILIUS MAGNUS, C/ESARIENSIS ARCHIEPISCOPUS.
Prefatio. Col. 9 Homilie et sermones. | 163 Ascetica. 619 Moralia. 100 Regule fusius tractatz. 890 Regule brevius tractatm. 1051 Constitutiones monastics. 1399 APPENDIX.
Homilie quaedam dubie. 4429 De baptismo libri duo. 1914 Liturgie S. Basilii. 1630 * Orationes sive etorcismi. ] 1078 * Sermo de sacerdotum instructioné. | 1685 Tractatus de consolatione in adversis. 168'1 De laude solitarie vits. 4104 Admonitio ad filium spiritualem. 4104 * Homilie tres ex editione Chr. Frid. Matthei. ᾿ 410 Homilice quas transtulit Rufinus de Graco in Latinum. 1723 Note Frontonis Duczi. ' 4105 Note Frederici Morelli. 18299
Varie lectiones codicum Paris. in sermonem De legendis gentilium libris. 4831
2063934
4. Fortasse nullum est hominum genus, qui ma- A curgres omnium gravissima agatur. Hoc aufcibángi-.-:
gis nocuerint bonia studiis, quam eorum, qui vera sanctorum Patrum scripta cum falsis miscuere. Quot enim mala hinc et olim nata sint, et hodie na- scantur, nemo, qui non omnino rerum ecclesiasti- carum rudis sit, ignorat. Dogmata obscurantur, faedantur moralia, historia vacillat, traditio per- turbatur, et, ut verbo dicain, si semel apud .san- ctos Patres genuina cum adulterinis confundaatur, omnia inter se confundi necesse est.
2. Ejus, quod dixi, mali frequentiora sunt exem- pla, quam ut aliqua referre opus sit. In memoriam tamen revocabo impudentiam Apollinaristarum et Eutychianorum, qui cum sua pro sinceris ac germa- nis sanctorum Patrum scriptis promulgassent. ita totam infestarunt Ecclesiam, ut ejusmodi vulnus coalescere ac sanari necduu potuerit. Nam hodie- que tanta est dissensio inler eruditos de quorum- dam scriptorum auctore, ul si quis aut magni illius Athanasi: episcopi Alexandrini,aut Julii summi pon- tificis, aut Gregorii Thaumaturgi testimonium ali- quod proferat, statim audias, qui dicant non Atha- nasium, non Julium. non Gregorium talia dixisse, sed Apollinarium, cujus olim opuscula quzdam summis illis viris subdole tributa sunt, quo facilius simplicioresin errorem inducerentur.Sed,ut nunc de Apollinaristis et utychianis taceam,universe di- eaminnumeraincomoda eodemilloex fonte fluxis- se. Videas vel erudilissimos viros, quod in ejusmodi librossubdititios inciderint, quovis potius perveni- re,quam quo volunt,eosdemque, interea dum sco- pum attigisse se arbitrantur,ab eo sepius quam longissime abesse.Credas aliquando antiquissimos etgravissimos scriptores rerum gravissimarum tes- tes adhiberi,cttamen siresattentius consideretur,ho- minis et recentissimi οἱ abjeclissimi; testimonium profertur.Etsi autem illa quasi lues nemini pepercit, tamen nescio quomodo contigit, ut Basilius pejus ea in re quam alii sancti Patres acceptus sit. Ita enim vera ejus scripta porimiscertur falsis, ut, nisi alia ab aliis diligenter distinguantur, errandi Occasio passim legentibus ofleratur.
3. Scio quidem viros doctissimos duobus abhinc sceculis in eo egregiam, operam posuisse, ut apud sanctosPaltres sincera ab adulterinis secernerentur, eoque successu rem gessisse, ut rebus per seobscu- rissimis maximam lucem attulerint ; sed tamen si quis reliqua diligenter expendere volet, priestabo, non deforeilli ubi sc exerceat. Dignum sane argu- mentum inquod omnesomne studium conferant,
C
D
nus non in quemcunque convenit, sed in eum tan- tummodo,quinullo previojudicio,de rehus judicet. Verum paucorum est hec virtus. Alii enim in cri- ticis disputationibus severiores sunt, quibus nihil probetur eorum quie eieteri probant ; alii indul- gentiores,quibus indiscriminatim placeant queecun- que a vulgo recepta sunt. Utrosque peccare,nemo, opinor, diffitebitur : sed utri magis peccent, alii videbunt. Interea ego, qui eo, quod amplexus sum, studii genere ejusmodi qnestiones criticas agitare cogor, libere quidem meam sententiam proponam, sed ita tamen, ut proprie non judicem, sed erudi- torumjudicium exspectem ad judicandum. lta igi- tur animatus rem aggredior. 8 1. De oratione secunda in jejunium.
4. Nulla est dissensio inter eruditos de oratione prima injejunium. Etenim tam elegans est, tamque Basilio digna, ut ei omnium calculis tribuatur : sed de oratione secunda non unum omnium ju- dicium est. Viri doctissimi Tillemontius et Dupinus eam habent pro vero Basiliifetu : a quibus dissentit Erasmus,cujus verba heec sunt inepistola ad Joan- nem Cholerum. Posterior homilia mihi non vide- tur Basilii, sed studiosi cujuspiam sese ad. prioris aemulationem ezercentis. Equidem non pugnabo,si quis dinersum sentiat ; arbitror tamen eruditos, si propius admoverint oculos, mea sententie subscri- pturos. Probo genus exercitationis, at eorum fucos non probo,quinothanc degenerantia summorum vi- rorum titulis obtrudunt orbi.Quod Tillemontius ait, videri Erasmum posteriorem de jejunio homiliam nonobaliam causamin spuriis posuisse,quam quod in multis cum prima consentiat, credi potest Era - emi epistolam non legisse.Nam ex ejus verbis plane conslat eam orationem ceo nomine sibi suspectam visam fuisse,quod a prioris elegantia atque festivi- tate degeneret : in quo eum, ut verum fatear, non omnino a vero abesse pulo. Quod addit Tilleinon- tius, posteriorem hanc concionem citari a Joanne Damasceno et ab Euthymio, id non est tale, ut ipsius sententiam multuin confirmet, cum adulterina scri- ptamagnorum virorum nomine ab antiquis seripto- ribus non raro citari videamus. Ego cum hoc breve opusculum legcrem, animadverti alia ex prima ora- tione sumpta esse, alia ex eadem imilata ; postc- riorem homiliam npn ineleganteim quidem esse, sed primam elegantissimam : miram quamdam di- cendi copiam in prima oratione reperiri, que in secunda mullo minor est, οἱ ejusmodi, ut si qua
(a) Cf.D. Prud. Maranus in Vita S. Basilii, capp. 41, 42, οἱ 43. Epir. PaTn.
PATROL, ἀκ XXXI.
11
PREJEFATIO.
12
ratio hanc homiliam suspectam reddere, possit, ea À nio corruat necesse est. Quod autem orationis au.
maxime, meo quidem judicio, inde repeti debeat.
Hiec autemdumapud me repufategiy .eóinolfnabam ut hanc orationem jnfer ερυδᾶ Jecénserem : sed cum rursus cagháeágn, guctbrem commentarii in Isaiam (a) qui eL ipsé quarto seculo vivebat,ex ea- . dentifla: cetfcione non nihilexcerpsisse, herebam.
*.Opas enim tam Antiquum non facile rejici debere arbitrabar; eoque|minus, quod primo aspectu mihi levia esse viderentur, que morosus homo Erasmus objecerat. Postquam tamen rem paulo diligentius consideravi, duasque has De jejunio orationes inter se contuli, facile adductus sum,ut posteriorem in adulterinis ponerem. Nam, et dixi, posterior priore et elegantia et copia multo inferior est. Atque in
etor,quisquisest,hoc ipso in loco concionatus sit, ubi inclytus martyr Barlaam sepultus jacebat, id negari non potest, nisi ab eo, qui hanc orationem nunquam legerit. Ita enim in ea scriptum inveni- mus non longe ab initio (pag. 139) : λαμπρὸν καὶ Tx) ἡμῖν ἤδη τὸν ἀῤδόχθῶνα χχοποῦνται, ταῖςς παοὰ πάντων ἐνύτοις εὐφηαίαις χροτούμενοι, χαὶ μυρίους ἐκ τάφων σαγηνενοντες δήμους. Tovro δὴ τὸ τῷ γεν- ναίω τήμερον Βαρλαλα πεποαγμενόν. ἔχησε γὰρ à πολεμικὴ τοῦ μάρτυρος σάλπιγξ, xxi τούς τῆς εὐσε- Gaia, ὁπλίτας, ὡς aoa-t, συνέγαγεν. Splendidum εἰ apud nosarrhabonem jam obtinent,cum inter diri- nas acclamaliones omnium plausu celebrentur , po- pulumque frequentissimum e sepulcris congregent.
hac mea sententia confirmatus sum, cum memini B Hocipsum sanein forti ac strenuo Barlaam hodie
multainsecunda legi,quorum aliaex prima sumpta essent, aliaex eaden expressa: quod parum decere existimavicopiosissimum virum Basilium, cui,cum idemargumentum bisinter concionandum tractare vellet, nec res nec verba unquam defuere. Et ne quispiam id temeredictum fuisse suspicetur, velim legat pulcherrimasillas De gratiarum actione con- ciones (tom. I, p. 24 et 33*), quarum in posteriore nihil repetitur eorum que in priore dicta fuerant.
δ II. Deorutione septima decima in Barlaam
martyrem.
5. Hic oratio, in quapreconium Barlaam marty- riscontinetur, brevis quidem est, sed ita elegans et ornata, utejusauctor, quicunque ille fuit, presstan- tissimum locum inter oratores mereri videatur. lidemautemilli, quos antea nominavi, doctissimi viri Tillemontius et Dupinus de eadissentiunt inter se. Tillemontius ipsam tribuit Basilio Magno (5) ; Dupinus Chrysostomo, sed ita tamen, ut satis ha- buerit dixisse, hanc orationem ad Chrysostomi phrasim magis accedere,et verisimilius videri eam habitam fuisse Antio hix. Suspicari fortasse pote- rit aliquis, rem parvi momenti esse, nec multum referre utri ascribatur, cum uterque etfidedignus sit,eteadem auctoritateapud eruditos polleat; sed nonita est. Inde enim omnino pendet questio hi- storica, qum aliter solvi non potest, nisi constet utri ascribi debeat heec oratio. Etenim si semel Ba silio tribuatur, consequens erit, ut merito dicatur
martyr Barlaam mortem subiisse CresarezCappado. p
cie, et eodemloco sepultus fuisse: si Chrysostomo fatendumerit, sanctum martyrem Antiochise et pas- sum fuisse, et sepultum. Et véro, qui Tillemontium secuti, dicunt beatum martyrem Barlaam (esarece Cappadocie etmortuum et tumulatum fuisse, nullo alio argumento nituntur, quam quod Basilius, qui Ciesarerm concionatus fuisse ereZitur,orationem hoc ipso in loco habuerit, ubi fortissimi athlete tumu- lus visebatur. Quare si Basilii nonsit, ipsorumopi-
(a) Lege Pref. tom I, n. 62 et θέ. — Cf. D. Ma- ran, in Vita S. Basilii, cup. 42. IEpiT.
factum est: insonuit enim bellica martyris tuba,et pietatis milites, ut cernitis,convocavit : quee. ver- ba ita aperte ostendunt hanc orationem in eo loco habitam fuisse ubi corpus beatissimimartyris Bar- laam humatum erat, ut id non putem probatione indigere aut expositione.
6. Cumigitur Tillemontius optime videret. si Ba- silio heec oratio non tribueretur,suam opinionem necessario ruituram, nihil omisit eorum, quibus probari possel eam ejusesse. Et primum quidem affirmanti Dupino, scriptionis genus magisphrasim Chrysostomi olere, quam Bas:lii, ita respondet, ut aperte significet se aliter sentire : deinde addit vir doctissimus, non solitum Chrysostomum bis de uno
C et eodem santo sermonem habere. Et quod non-
nullos magis movere potest, ait eam orationem jam pridem ascriptam fuisse Basilio, cum ejus nomine citetur in concilio septimo, eidemquc tribuatur et & Joanne Damasceno, eta Metaphraste. Quod per- tinet quidem ad similitudinem styli, aut discre- pantiam, argumentum, quod inde petitur, validis- simum esse, nemo, opinor, inficiabitur : sed quod attinet ad autoritatem Joannis Damasceni et Me- taphrastis, autconcilii septimi, quilibet paulo hu- manior novit ejusmodi testimonia talia non esse, utex iis aliquid certo cone;udi possit. Nec magis, ut mihi quidem videtur, valet id argumentum, quodex consuetudine Chrysostomi peti diximus, cum casus multi siepe mutandi moris occasionem prebeant. Ergo in eo cardo rei vertitur, ut certo, quantum in ejusmodi rebusfieri potest, ἃ nobis cognoscatur utrius phrasimet morem magis sapiat hec oratio, Basiliine an Chrysostomi : quod nunc nobis examinandum proponimus.
7. Hsc oratio cum brevissima sit, aliqua simili- tudinis aut discrepantie styli vestigia in ea inve- nire difficillimum est: experiar tamen, si qua indi- care possim. Reperio autem vel ipso inilio, quee
(ὁ) Tillem. t. IX, p. 685 ; Dup. t. II, p. 544.
* Paginas intellige editionis Garneriante quarum seriem typis crassioribus expressimus. Tom, 1 ed.
Bened. — nostre t. 1et Il ;
; l| — nostre t. Ill ; — III nostre t. IV EpiT. PATR,
13
PRJEFATIO.
16
multo magis in Chrysostomum conveniant, quam A sostomo, qui alieubi, ut ex dictis constat, circam-
in Basilium. Cum enim lego illa : Οὐκέτι θρήνοις τοὺς τῶν ἀγίων δορυφοροῦμεν θανάτους, ἀλλ᾽ ἐνθέοις χορείαις τοῖς ἐχείνων ἐπορχούμεθα τάφοις... λαμπρὸν xai παρ᾽ ἡμῖν ἤδη τὸν ἀῤῥαδῶνα καρποῦνται, ταῖς παρὰ πάντων ἐνθέοις εὐφημίαις χροτούμενοι, καὶ μυρίους éx τάφων σαγηνεύοντες δήμους. Non am- plius sanctorum mortem lamentis|prosequimur, sed tripudiis divinis circum illorum sepulcra choreas ducimus... splendidum et apud nosarrhabonem jam obtinent ; cum inter divinas acclamationes omnium plausu celebrentur, populumque f requentissimum e sepulcris congregent, audire videor Chrysostomum qui in iis oration:bus, quas de sanctis martyribus habuit, passim de eorum sepulcris loquitur. Ejus rei frequentiora suntexemplaapud Chrysostomum, quam ut aliqua referre necesse sit. Contra, cum nuper legerim Basilii de sanctis martyribus pane- gyricas orationes, affirmare posse puto, nusquam in iis de martyrum tumulis mentionem ullam fieri. Nee longe hujus rei querenda causa est. Notum est enim ejusmodi sepulera frequentissima fuisse Antiochie : quae rariora erant Ceesaree Cappado- cie. Fortasse leve videbitur quod addam, addere tamen non pigebit, illud, videlicet, quod in hac concione legitur (p. 139), xai ὡς ἔλεγε τῶν πιστῶν ὁ Δεσπότης" Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, etc. Et quemadmo- dum fidelium Dominus aiebat : « Qui eredit. in me 1,» etc., potius videri Chrysostomi esse, quam Basilii. Nam et alibi Scripturam citans Chrysosto- mus, similem verborum circuitionem adhibet, uti videre licet in ea oratione, quam de martyre Ju- liano habuit. Ejus hec sunt verba (tom II, p. 673): Καὶ ἵνα μάθητε, ὅτι τὰ φύσει φορτιχὰ xal ἀφόρητα, ταῦτα τῇ ἕλπίδι τῶν μελλόντων χοῦφα χαὶ ῥᾷστα γίνεται, ἀχούσατε τοῦ πρωτοστάτου τῶν τοιούτων ἀγαθῶν, λέγοντος, Τὸ γάρ παραυτίχα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως x«0' ὑπεοθολήν εἰς ὑπερδολὴν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται ἡμῖν. Atque μὲ intelligatis ea, quo natura sua gravia sunt et intoleranda, spe futurorum levia reddi ac facillima, praefectum tulium bonorum audite, qui dicit : « Id enim quod in prasenti est momentaneum et leve tribulationis nostra, supra modum in sublimitate eternum glo- riz pondus operatur nobis?. » Et vero notari po- test, Scripturam utroque loco per periphrasim ci- tari, Non enim simpliciter dictum est, x«i ὡς ἔλεγεν 6 Δεσπότης,οἴ quemadmodum Dominus aiebat, sed, x«i ὡς ἔλεγε τῶν πιστῶν 0 Δεσπότης, el. quemadmo- dum fidelium Dominus aiebat. Rursus non simpli- citer dictum est, ἀκούσατε τοῦ Κυρίον λέγοντος, audite Dominum, qui dicit, sed copiosius ἀχούσατε τοῦ πρω- τοστάτον τῶν τοιούτων ἀγαθῶν, λέγοντος, audite talium bonorum praefectum, qui dicit. Basilius autem, cum e Scripturis aliqua testimonia affert, nunquam, quod sciam, simili verborum circuitione utitur. Ergo controversa hec oratio potius tribuenda est Chry-
! Joan. xi, 25. 311 Cor. 1v, 17. ? Psal. ΧΙ, 48.
D
locutione in citanda Scriptura usus est.
8. Gravius est quod sequitur. Monere ergo juvat nulla alia dicendi formula magis delectari Chry- sostomum, quam ea, qua aut verbo φιλοσοφεῖν, aut verbo φιλοσοφίας in celebrandis martyribus utitur. Proferam hoc loco aliqua exempla, ex quibus de ceteris judicari possit: sed si quis per sese rem experiri volet, nullo negotio longe plura invenire poterit, cum id loquendi genus yassim in iis, quas dixi, Chrysostomi concionibus adhibitum inve- niatur. Chrysostomi igitur heec sunt verba e con- cione in martyrem Lucianum (t. II, p. 526) : Zvv- ἰδὼν γὰρ ἐχεῖνος, ὅτε πάσης τιμωρίας x«l χολάσεως εἰδους χατεγέλασε, καὶ. .... οὗτε εἰς χρημνοὺς ῥίψας, οὔτε εὶς θηρίων ὁδοντας ἐμδαλὼν ἴσχνσε περιγενέ- σθαι τῆς τοῦ ἁγίον φιλοσοφίας, etc. Animadvertens enim ille, omnesuppliciorum ac p&narum genus ab eo derisum fuisse, seque, neque cum in pracipitia projecisset, neque cum ferarum objecisset dentibus, sancti philosophiam superare potuisse, eie. Ea que proxime sequitur pagina (327) exempla tria suppe- ditabit. Unum his verbis expressum, τὸν δὲ ἅγιον τοῦτον ὑποσχελίσας οὐχ ἴσχυσεν, οὐδὲ περιεγένετο τῆς φιλοσοφίας ἢ χόλασις, hunc vero sanctum sup- plantare non' potuit, neque philosophiam suppli- cium vicit. In altero ita Chrysostomus loquitur, ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ καὶ βαρδάρῳ χώρᾳ τοσαύτην ἐπεδείξαντο φιλοσοφίαν, in trerra aliena de barbara regione tan- tamphilosophiam ostenderunt. ln tertio sic legitur: Ei τοίνυν oi αἰχμάλωτοι, xxt δοῦλοι, χαὶ νέοι πρὸ τῆς χάριτος τοσαύτην ἐπεδείξαντο φιλοσοφίαν, etc. δὲ ergo captivi, servi, ac juvenes ante legem gratia tan- tam philosophiam pra se tulerunt, etc. Nec silentio pretereundum, eam loquendi rationem usque eo placuisse Chrysostomo, ut cum hujus orationis in- itio sacram Scripturam citarct, ea usus sit. Ibi enim (p. 524) ita scriptum invenimus: Ὁ περὶ τοῦ πλού- vou φιλοσοφήσας εἰπὼν ὅτι’: Οὐ συγχαταθήσεται αὐτῷ ἢ δόξα αὐτοῦ ὁπισω αὐτοῦ. Qui de divitiis is- tis philosophando dixit * « Non descendet cum eo gloria ejus post eum?.» Et ex ea quoque oratione, qua Chrysostomus omnium simul martyrum lau- des celebravit, ejus quam dixi rei exempla aliquot referre libet. lta igitur loquitur prestantissimus orator non longe ab initio (t. IT, p. 651): Μὴ γάρ pot τὴν βάρθαρον αὐτῶν ψωνὴν ἰδῃς, ἀλλὰ τὴν φιλο- σοφοῦσαν αὐτῶν διάνοιαν. Noli enim barbaram tpso- rum linguam spectare, sed animum ipsorum phi- losophiaexcultum. Aliquanto postlegitur hoc modo: Λόγω γὰρ τὰ τοιαῦτα φιλοσοφεῖν οὐδὲν δύσχολον, ὁ δὲ μάρτυς, etc. Nihil quippe difficile verbis hoc pacto philosophari, at martyr, eic. Sub finem hujus con- cionis (p. 657) reperitur et alius locus qui et ipse ad rem facit. Est autem ejusmodi: ᾿Ανάλισχε εἰς δέον, ὅταν ἔχης, ἵν᾽ ὅταν ἀφαιρεθῇς, διπλοῦν ἔχης τὸ χέρδος, τὸν τε ἐκ τῆς ἀριστης, δαπάνης ἀποχείμενόν
45 PRJEFATIO. : 16 σοι μισθὸν, x«l τὴν ix τῆς ὑπεροψίας ἐγγινομένην À prius quidem dicendi genus ejusmodi esse, ut nullo
φιλοσοφίαν εἰς τὸν xatpóv τῆς ἀπουσίας αὐτῶν χρη- σιμεύουσαν. Expende illas in res utiles, dum suppe- tunt, ut cum erepta fuerint, duplez tibi questus obveniat, tum ob paratam tibi mercedem, quod eas optime ezpenderis, tum οὗ acquisitam ex earum contemptu philosophiam et patientiam, quz tibi tum erit usui, cum illisfuerisdestitutus. EL quoniam suscepta estdisputatio hec martyris causa Barlaam, alienum non videtur aliquid proferre ex ea ora- tione, quam de fortissimo illa athleta Chrysosto- mus habuit. Primum igitur occurunt heec verba. (t. II, p. 682): ᾿Αλγῶν δὲ xai πάσχων, τὴν τῶν ἀσωμάτων du- νάμεων ἐν σώματι θνητῷ φιλοσοφίαν͵ ἐνεδείχνντο, Sed dolens ac patiens, incorporearum virtutum in mor- tali corpore philosophiam pra se ferebat. Deinde offert se illud (pag. 686) : Ei δὲ ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς Ata- θήχης ταῦτα ἀπηγόρεντο, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς χάριτος, ἔνθα πλείων ἡ φιλοσοφία. Quod si hac Veteris Tes- tamenti tempore prohibebantur, multo magis tem- goregrafie, ubi major est philosophia. Inter ceetera velim legantur que Chrysostomus scripsit in stre- nuissimos martyres Romanum et Julianum, item que idem scripsit in beatam Drosidem et in Ma- chabseos : quibus in orationibus prestare ausim repertum iri testimonia multa, quibus quod dixi mirifice confirmetur. Non parum quoque Chryso- stomo placet pratorum comparatio in significatione rei gratie ac jucundee. Exempla aliquot, ut quidque occurret, subjiciam. lta igitur Chrysostomus locu- tus est in quadam oratione (t. 1I. p. 670), qua omnes simul martyres laudat : ᾿Αλλὰ χήποις ἐνδιατρῖψαι βούλει, xai λειμῶσι xal παραδείσοις Verum enim vero in hortis versari cupis, in pratis et. viridariis ? Nec ita multo infra eum, quem dixi, locum sic rursus legitur : Οὕὔτως «si ἀπὸ τῶν μαρτύρων ἐπ- ανίωμεν, ἀπὸ μύρων πνευματιχῶν, ἀπὸ λειμώνων οὐ- ρανίων, etc. Ita semper a martyribus revertamur, ab unguentis spiritualibus, a caelestibus pratis, etc. Discere licet; ut monui, ex ea concione, qe de san- ctissimo martyre Romano habita est, certum quod- dam dicendi genus perquam familiare Chrysostomo fuisse: rursus ex eadem locum promam, quo pro- bari possit eam, de qua nunc agitur, dicendi for- mulam ipsi quoque non parum placuisse. Ejus au- tem hec sunt verba (t. 11, p. 614): Καὶ ὥσπερ ἐν ἱερᾷ πομπῇ χορεύοντες, xai ἐν λειμῶνι παίζοντες χλοερῷ, οὕτω τὰς τιμωρίας ἕἔχαστος ἥρπαζεν" Et ve- lut in sacra pompa choreas ducentes, et in viridi grato ludentes, ita arripiebat unusquisque crucia- tus. Ad idem confirmandum afferri possunt que le- guntur apud Chrysostomum in ea quam jam citavi- mus concione, ubi videlicet omnibus simul sanctis preconium tribuit orator optimus. Sic autem loqui- tur (t. II, p. 6354): Οὐχ οὕτω λειμῶνές εἰσι τεοπνοὶ, ῥόδα x«i ta παρεχόμενοι τοῖς θεωμένοις, ὡς μαρτύρων τάφοι. Non ita nos prata delectant, dum rosas vio- lasque spectandas suppeditant, ac martyrum tu- muli. Ex quibus omnibus, opinor, plane constat
alio magis delectatus sit Chrysostomus, posterius vero inter ea loquendi genera recenseri debere, quee si non ita Chrysostomo amica essent ut illud prius, at ei tamen multum quoque placerent. Hinc patet vere dici solitum, alios aliis oblectari. Cum enim recens sim a lectione panegyricarum Basilii oratio- num, affirmare mihi licere arbitror, illud loquendi genus, quo aut verbum φιλοσοφεῖν, aut vox φιλοσο- φία passim a Chrysostomo adhibetur ad virtutem martyrum significandam, ipsum tamen nusquam in iis, quas dixi, Basilii orationibus inveniri. Velim legantur panegyrice ille orationes, quas de glorio- sissimis quibusdam martyribus habuit vir summus Basilius, ut magis intelligatur verum esse quod
B dixi. Vidimus quoque Chrysostomum libenter uti
pratorum comparatione ad indicandam rem gra- tam ; ettamen ob eam, quam attuli, causam, asse- veranter dicere posse videor, nihil tale apud Basi- lium reperiri in iis concionibus, in quibus ipse preclara fortissimorum quorumdam martyrum fa- cinora litteris prodidit. Imo etiam hec pratorum comparatio, que satis Chrysostomo arridebat, Ba- silium tam parum commovit, ut ipsum ne in aliis quidem suis orationibus ea usum fuisse putem. Jam
' redeamus ad controversam orationem, et videamus
uter ejus sit legitimus parens, Basiliusne an Chry- sostomus. lllud autem loquendi genus, quod Chry- sostomo tam familiare esse ostendi, quo tamen Basilius in laudandis martyribus nusquam usus
C fuisse comperitur, in ea, de qua agitur, oratione
usurpari animadverto. In ipsa enim ita scriptum legitur (apud Basil. t. II, p. 139): Διασχαπτόμεναι πλευραὶ δεδαπάνηντο, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ φρονήματος ἧνθει φιλοσοφία. Perfossa latera absumebantur : sed men- tis philosophia efflorebat. Similiter comparatio illa pratorum, qu& Chrysostomo non ingrata erat, et ipsa quoque in ea, de qua nunc controversia est, oratione a quolibet cerni potest. Sed ipsum aucto- rem, quisquis est, audire prestat. Sicigitur loqui- tur (apud Basil. p. 140) : Κολαστήρεον ξύλον ὡς σω- τήριον ἀσπαζόμενος, χλείσμασι δεσμωτηοίων ὡς λει- μῶσι τερκόμενος. Supplicit lignum velut salutare os- culabatur, septis carcerum ceu pratis gaudebat. Quomodo ergo Basilio, cum de martyre Barlaam
D sermonemhaberet, venit in mentem utiquibusdam
loquendi generibus, quibus nusquam in certis ac indubitatis suis orationibus usus fuisse invenitur ? Nonnc longe probabilius estcontroversehujus ora- tionis verum ac legitimum parentem esse Chryso- stomum, qui iis, quas dixi, dicendi formulis fami- liariter uti soleret? Hanc orationem longiorem esso percupereu. ld si esset, sepius, opinor, tum ver. bum φιλοσοφεῖν, tum pratorum comparatio in ea occurreret; sicque magis intelligeretur ipsam Chry- sostomo tribui debere. Accedit etiam, quod Basilius in panegyricis suis orationibus semper utatur voce ἀνήρ ad ipsos martyres, quos laudat, indicandos : Chrysostomus vero in iis quas citavi orationibus et
17
PRUEFATIO.
18
in quibusdam aliis nunquam eam vocem hoc sensu AÀ ἐχπιπτούσης, τῆς χειρὸς δὲ ἔτι τεταμένης προς πάλην.
usurpat. Ex quo fit, ut h&c concio Chrysostomo potius tribui debeat, quam Basilio.
9. Exstant, ut ex dictis patet, sermones duo in Barlaam martyrem.Unus ab omnibus;uno consensu scribitur Chrysostomo : alter, de quo agimus, in controversiam vocatur. Sed, nisi valde fallor, si quis duas has orationes inter se comparaverit, utriusque eumdem auctorem esse facile intelliget. Auctor enim, quicunque ille fuit, qui hanc oratio- nem pronuntiavit, cum paucis verbis concionari statuisset, nihil aliud sibi proposuisse videtur, quamepitomen quamdam alterius'concionis facere. Et vero quidquid in longiori concione de martyrii genere narratur, omne id in altera breviter sum-
matimque dictum est, sic ut dubitari vix possit, B
quin utriusque orationis unus et idem parens sit. Imo non eadem solum summatim reperiuntur in breviori concione : sed eadem etiam verba non- nunquam adhibentur. Et ut ea de re a quovis faci- lius existimari possit, aliqua loca ex utraque ora- tione exscribam. In longiuri igitur concione! sic legitur (apud Chrysost. t. Il, p. 682 et seq.) : Ὀλό- χληρον ἐν. τῇ δεξιᾷ πυρὰν βαστάζων...... x«i ydp xal τοῦτο τῆς ἐχείνον χαχουργίας ἦν, τὸν μὴ εὐθέως tx προοιμίων χαλεπὰ προσάγειν τὰ μηχανήματα... ἐξελο θόντα δὲ αὐτὸν εἰς μέσον ἀγαγὼν.., Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ μηχᾶνημα ; Τὴν χεῖρα χελεύσαντες ὑπτίαν ἐχτεῖναι ὑπεράνω τοῦ βωμοῦ, ἐπέθηκαν ἄνθρακας x«t λιθα- γωτὸν τῇ χειρὶ..... ἔμενε γάρ ὁ μαχάριος Βαρλαάμ &xÀw x«i ἀπερίτρεπτον τηρῶν τήν χεῖρα.... ἀλλ᾽ ὡς ἐξ ἀδάμαντος πεπηγυῖα, οὕτως ἀπερίτρεπτος ἔμενεν.... xxi οἱ μὲν ἄνθραχες τὸ μέσον τῆς χειρὸς διατρήσαντες ἐξέπιπτον χάτω, ἡ δὲ ἀνδρεία τῆς ψνχῆς οὐ διέπιπτεν, Integram in dextera pyram gestans... etenim hoc quoque malitiz illius fuit, quod statim a principio graves machinas non admoverit.... egres- sum autem illum cum in medium adduxisset.... Quodnam igitur illud est machinamentum? Cum su- per aram extendere manum supinam jussissent, prunas et thus manui imposuerunt.... beatus enim Barlaam nec inclinatam nec inversam manum te- nens permansit.... sed, quasi ex adamante concreta esset, manus illa permanebat immota... et prunz quidem cum volam manus perforassent, deorsum cadebant, at anima fortitudo non concidebat. Que autem in breviori oratione leguntur (apud Basil. p. 140) hec sunt: Ὁ δὴ τελευταῖον αὐτῷ παρὰ τῶν πολεμούντων προσῆχτο μηχάνημα, 'Βωμὸν γάρ πρὸς τὴν τῶν δαιμόνων σπονδήν ἀναχαύσαντες, ἱστᾶσι παρ᾽ αὐτῷ ἀγαγόντες τὸν μάρτυρα, χαὶ τῷ βωμῷ τὴν δεξιὰν ὑπτίαν ἐπαιωρῆσαι χελεύσαντες, ὡς χαλχῶ θνσιαστηρίῳ τῇ χειρὶ χατεχρήσαντο, λιδανωτόν αὐτῇ καχούργως ἡνθέν- τες φλεγόμενον.... Ἡ μὲν γάρ φλὸξ τὴν χεῖρα διέτρω- γεν, ἔμενε δὲ ἡ χεὶρ ὡς τέφραν τὴν φλόγα Dacrá- ζουσα' οὐχ ἔδωχε τῷ πολεμοῦντι χατὰ τοὺς φυγάϑας τὰ νῶτα, ἀλλ’ ἄτρεπτος εἰστήχει κατὰ φλογὸς ἀρι- στεύουσα.... ἀλλ᾽ ἦν τῆς δεξιᾶς χαινή τις τῶν παλαι- σμάτων ἡ νίχη, τῆς μὲν φλογὸς διὰ μέσον τῆς χειρὸς
C
Quod postremum tormentum eiab inimicis admotum est. Etenim libamen daemonibus facturi, ignem ara cum imposuissent, adductum martyrem ante eum sistunt, atque dexleram supinam super altare pro- tenderejubentes, manu velut area ara abusi sunt, ardente thure in ea maligne imposíto.... Etenim flamma quidem manum perrosit, sed (amen manus permansit flammam quasi cinerem gestans ᾿ non dedit tergum savienti igni fugitivorum in morem, sed immota perstitit contra flümmam strenue dimi- cans..... flammam inter el dexteram martyris in- struebatur lucta : sed dextera novam quamdam luctaminum victoriam habebat,quandoquidem per mediam manum traseunte flamma, manus ad luc- tam porrigebatur. Ex quibus intelligitur non eam- dem solum sententiam in duabus his orationibus reperiri, sed, ut dixi, eadem verba in utraque non- nunquam usurpari. Nam;he voces, δεξιὰ, βαστάζων, προσὰγειν, ἀγαγὼν, μηχάνημα, κελεύσαντες, ὑπτιᾶν, βωμοῦ, λιδανωτὸν, iss, μέσον, ἐξέπιπτον, que in longiore concione inveniuntur,eedem et in breviore leguntur, licet scepius aliter inflexee. Scio quidem rarum non esse, ut duo scriptores qui idem argu- mentum tractent, non in sententiis modo, sed etiam in aliquibus verbis aliquando conveniant: sed in his que protuli, tam multa sunt qua inter se con- veniunt, ut putem non facile proierri posse exem- plum aliquod, in quo duo scriptores in tam multis intam paucis verbis convenerint. Quare longe mihi verisimilius videtur utriusque orationis unum et eumdem auctorem esse, qui cum idem argumen- tum bis tractare statuisset, in posteriore concione epitomen prioris fecerit. Plane autem constat prioris auctorem Chrysostomum esse : consequens est igitur ut posterior ei quoque tribuatur.
10. Satis quidem sciunt, qui paulum modo ver- sati suntin legendis Chrysostomi scriptis,summum hunc virum aliquando concionatum fuisse ante epi- scopum Flavianum : sed tamen, quoniam ita expe. dit, loca aliqua quibus id aperte ostendatur, in medium adducere non pigebit. Cum igitur Chry- sostomus Machabaeorum laudes narraret, ita locu- tus est (t. Il, p. 631): ᾿Αλλ᾽ ὥρα λοιπὸν χαταπαῦ- σαι τὸν λόγον, ὥστε πλειόνων αὐτοὺς ἀπολοῦσαι τῶν
Ὁ ἐγχωμίων παρὰ τῷ xotvà διδασκάλῳ. Sed jam tempus
est, ut finem dicendi faciamus, quo pluribus ili laudibus a communi doctore cumulentur. |n ea autem oratione, qus in Natali Domini pronuntiata est, ita editum invenitur ; "Ev δὲ λοιπὸν εἰπων, xat«- παύσω τὸν λόγον, τῷ χοινῷ διδασχάλῳ τῶν μειζόνων παραχωρήσας. Unum tantum si nunc addidero, ora- tioni mec finem imponam : que majora sunt, com- muni doctori dicenda relinquens. Opere pretium est nunc referre qu& in controversa concione le- guntur, ut locorum contentione et comparatione- facilius cognosci possit utri hec oratio adscribi de- beat, Basilio, an Chrysostomo. Sunt autem ejus- modi (Basil. t. lI, p. 1&1) : ᾿Αλλὰ τί παιδεκοῖς ἐλαττῶ
19 PRAEFATIO. 30
ὃν ἀριστέα ψελλίσμασι ; Ταῖς μεγαλοπρεπεστέραις τοί- À omnibus, quotquot aderant, martyrum sepulcris,
νυν τὸν εἰς αὐτὸν ὕμνον παραχωρήσωμεν γλώτταις" τὰς μεγαλοφωνοτέρας τῶν διδασχάλων ἐπ᾽ αὐτῷ χα- λέσωμεν σάλπιγγας. Quid autem puerili balbutie vic- toremmagnum deprimo? Locummartyris laudandi cedamus linguis magnificentioribus, atque vocalio- resdoctorum tubas ad id praeconium invitemus. Fieri quidem potest, ut fallar : sed cum brevioris illius concionis auctorem audio ita loquentem, iocum martyris laudandi cedamus linguis magnificentio- ribus, etc., audire mihi videor Chrysostomum, qui cum episcopo Flaviano coneionandi locum dare vellet, ita loqui solebat. Nec quisquam dixerit nu- merum singularem in aliis quas indicavi concioni- bus usurpari, hic vero pluralem. Fitenim aliquando,
obscurum non videtur Chrysostomum ad martyris Barlaam tumulum sermonem convertere : eoque magis, quod Chrysostomus, cum in suis orationi- bus utitur numero]singulari μάοτυς, eum martyrem significet, quem laudibus ornare instituisset, ob id- que vix dubium esse potest, quin hoc etiam loco martyrem Barlaam indicare voluerit, cum numero singulari usus sit. Arbitror igitur Chrysostomum, cum hec verba pronuntiaret, cum enim hominem correptum a'demone juxta martyris sepulcrüm vi- deris, etc., martyris Barlaam manu tumulum osten- disse. Sed si adverse opinionis defensores semel fateantur prolizam hanc orationem habitam fuisse eo loco, ubi martyris Barlaam corpus jacebat, fa-
utoratores numero plurali utantur, cum si aecurate B teantur necesse est martyris illius tumulum Antio-
loqui vellent, uterentur singulari : aut fortasse, quod a vero non abhorret, duo episcopi conciona- turi erant post Chrysostomum, qui propterea nu- merum multitudinis adhibere debuerit. Certe qui- dem ex ipsa concionis brevitate conjicere licet, tres vicissim tunc concionatos fuisse,quorum primus fuerit Chrysostomus, alter Flavianus, tertius quivis alius.Nihil autem ad propositum refert, utrum unus, an duo episcopi his que protuli verbis ad concio- nandum invitentur. Etenim sive unum, sive duos dicas, plane constabit ejus de qua disputatur ora- tionis Basilium auctorem non esse, cum nemo un- quam post ipsum concionatus fuisse inveniatur.
10*, Preterea si quispiam has duas conciones
chie exstitisse, aut potius in agro Antiocheno, cum Chrysostomum longiorem illam concionem ibi ha- buisse constet, Ergo brevior oratio Antiochis quo- que pronuntiata est, cum pronuntiata sit quoque, ut ex dictis patet (5), eo ipso in loco, ubi tumulus martyris Barlaam aderat. Nam sine dubio non duo- bus locis positus fuerat ejus martyris tumulus. Ex quibus efficitur breviorem illam concionem Chry- sostomi esse, non Basilii, qui Antiochie nunquam concionatus sit. Quod diximus, martyrem Barlaam mortem obiisse Antiochis, id potest confirmari et ex Eusebio, qui cum de martyribus Cappadocire lo- quitur, nihil dicit, quod in hunc sanctum martyrem convenire possit : et contra, cum loquitur de mar-
paulo attentius legerit, utramque eo loco hahitam € tyribus Antiochi, quoddam supplicii genus refert,
fuisse, ubi martyris Barlaam tumulus erat, facile, opinor, fatebitur (a). De breviori quidem nullus ambigendi locus esse potest, cum id ita esse aperte ostendant que supra retulimus, queque hoc loco rursus exscribere nihil necesse est. Neque vero de longiori aliud judicium prolatum iri puto, nisi ab lis, qui omnia in utramque partem interpretari pro- fitentur, non autem ab iis, qui simpliciter verum querunt. Ita autem in prolixiori illa concione legi- tur (t. II, p. 685 : Ὑπόδεξαι τὸν στεφανίτην, xoi μηδέποτε ἀφῇς ἐξελθεῖν τῆς διανοίας τῆς σῆς. Διὰ τοῦτο ὑμᾶς xal παρὰ τὰς θήκας τῶν ἁγίων μαρτύ- pev ἡγάγομεν, ἵνα xat, etc. Suscipe victorem coro- natum, nec unquam ez mente tua exire permitte.
Idcirco vos etiam ad ipsos sanctorum martyrum p
loculos adduzimus, ut, etc. Nec ita multo post heec subjungit Chrysostomus (ibid. p, 686) ; Διὰ τοῦτο xai ἡμεῖς ἐνταῦθα συνεληλύθαμεν: σχηνὴ γάρ ἐστι στρατιωτιχὴ τῶν μαρτύρων ὁ τάφος.... Ὅταν γὰρ ἴδῃς δαιμονιῶντα ἄνθρωπον παρὰ τὸν τάφον τοῦ μάρ- τυρὸς κειμενον ὕπτιον, etc. Idcirco nos etiam hic con- venimus : rentorium enim est militare martyrum tu- mulus.... Cum enim hominem correptum a demone juxta martyris sepulcrum videris supinum jacen- tem, etc. Postquam enim institutus sermo fuit de
(a) Lege num. 5. (δ) Lege num. eumdem.
quod non ita multum ab historia beati Rarlaam abludit. Ejus hec sunt verba (c) : Toz: μὲν πέλυξιν ἀναιρομένων, olx γέγονε τοῖς ἐπ᾿ ᾿Αραδίας, τοτὲ δὲ τὰ σκέλη κχαταγνυμένων, οἷα τοῖς ἐν Καππαδοκία συμδέδηχε...... Τί δεῖ τῶν ἐπ᾽ ᾿Αντιοχείας ἀναξωπυ- ρεῖν τὴν μνήμην ; ἐσχάραις πυρὸς οὐχ εἰς θάνατον, ἀλλ᾽ ἐπὶ μακρᾷ τιμωρίᾳ χατοπτωμένων' ἑτέρων τε θᾶττον τὴν δεξιὰν αὐτῶν πυρὶ χαθιέντων, $ τῆς ἕν- αγοῦς θυσίας ἐφαπτομένων, Quippe cum adinirandi martyres, partim securibus cesi sint, ut in Arabia contigit, partim su/fractis cruribus intercerint, quemadmodum accidit in Cappadocia.... Jam vero eaqua apud Antiochiam gesta sunt.quid opus est in memoriam revocare ? ubi alii craticulis impositi, nonadmorlemusque,sed ad diuturnitatem supp Lic ii torrebantur ; alii dextras suas in ignem immittere maluerunt, quam impia libamenta contingere. Nemo enim, opinor, homo diffitebitur martyris Bar- laam historiam ultimis Eusebii verbis satis apte adumbrari. Nec quisquam dixeritin duabus his ora- tionibus reperiri que inter se aut contraria sint, aut contraria esse videantur, ob idque ipsas uni et oi. dem scriptori tribui non debere. Notum est enim oratores, cum quempiam laudandum sibi propo- nunt, locis quibusdam communibus uti solitos, eos.
(c) Hist. eccl. lib. vin, cap. 12.
91 | PRAEFATIO.
23
que sepe, si bis de unoeteodem sermonem habent, A δείξαντος διὰ τῆς ἐμφυσήσεως, ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς θεϊχῆς
non tam curare, ut ea que ex communibus locis petita sunt, conveniant inter se, quam ut is, quem Jaudare volunt, quoquo modo laudetur. Quare ni- hil mirum si Chrysostomus, qu: de martyre Barlaam orationem panegyricam bis habuit, contrarii ali- quid in communibus his locis aut dicat, aut dicere videatur. Preeterea si martyris Barlaam historiam melius postmodum novit Chrysostomus, non video cur in posteriori sua concione circumstantias ali- quas aliter narrare non potuerit. 1mo vero ita facere debuit. Nihil ergo officit nostre opinioni quarum- dam circumstantiarum varietas : sed illud eam ma- xime confirmat, quod ipsum martyrii genus iisdem fere verbis, ut ex dictis constat. (a), in utraque ora- tione explicetur. Ex quibus omnibus effici videtur martyrem Barlaam neque Cesarez Cappadocie mortuum esse, neque de eo Basilium orationem ha- buisse, neque eo quem mox dixi loco sepultum fuisse. Monet eruditissimus vir Tillemontius, mar- tyris Barlaam festum diem in quibusdam Grecorum Menologiis die decima sexta Novembris notari: in aliis vero, quemadmodum et in Martyrologio Ro- mano, die decima nona mensis ejusdem.
$ IM. De homilia in sanctum baptisma, seu de Spiritu sancto.
41. Hec oratio ita in utraque editione Parisiensi inscribitur, Ὁμιλία εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα, Homilia tn sanctum baptisma : sed mirum videri debet hoc opusculum sie in vulgatis inscriptum fuisse, cum in his unum duntaxat verbum obiter de baptismo dicatur ad conprobandam Spiritus sancti divinita- tem. Nunc is, quem mox notavi, titulus, Ὁμελία εἰς τὸ ἅγιον βάρτισμα, Homilia in sanctum baptisma, huic lucubratiuncule melius conveniret, cum non- nulla e Regio codice 1907 addiderimus, in quibus seriptor, quisquis est, de baptismate data opera mentionem facit. Sed hec levia sunt ; jam ad gra- viora properandum. Videamus igitur num hec ora- tiuncula Basilii sit, cujus in libris invenitur. Et ne diu animos suspensos distineam, dico nihil mihi videri in hac concione Basilio Magno dignum. Cum enim in Basilii orationibus procemium quoddam et
pulcherrimum et elegantissimum preire soleat, b
ejus, de qua controversia est, orationis auctor, fri- gide ita incipit (p. 583): Ὁ βαπτιζόμενος εἰς Τριάδα βαπτίζεται, εἰς ἸΙατέρα xxi Υἱὸν xai ἅγιον Πνεῦμα, οὗτε εἰς ἀρχὰς, οὔτε εἰς δυνάμεις, ete. Qui baptizatur, in Trinitatem baptizatur, in Patrem, οἱ Filium, et Spiritum sanctum, neque in principatus, neque in virtutes, etc, Basilius, ut dixi, sermonem suum apto aliquoeteleganti exordio ornassét,etita demum ea de requam tractandam sibi proposuerat, disse- rere ccepisset. In iis, que mox sequuntur (ibid.), x«i
3* Joan. 1. 3.
(a) Lege n. 9.
οὐσίας ἐστὶ, xxl οὐ τῆς χτιστῆς φύσεως, aliquid repe- rio, quod e consuetudine Basilii dictum fuisse non puto. Etsi enim orator optimus multis admodum locis quiddam divinum exprimat, tamen voce θεϊῖχός nusquam, quod quidem sciam utitur. Quare cum probare conarer ultimos duos in Eunomium libros inspuriis poni debere, inter alia argumenta, quibus ad id comprobandum usus sum, hoc quo- que reperitur, quod vox θεῖχός, qui ab indubitatis Basilii operibus abest, sepius in iis, quos dixi, libris occurrat. Et quod suspicionem auget, in hoc bre- vissimo opusculo vox θεῖχός non ita multo post rur- sus adhibetur. Et illud quoque displicet (pag. 581),
τὸ γὰρ, Πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, περὶ τοῦ πλήθους τῶν
B χτισμάτων ἐστί, Illud enim, « Omnia per ipsum
facta sunt ?*, » ad creaturarum multitudinem ve- ferri debet. Primum edim ultima verba, περὶ τοῦ πλή- θους τῶν χτισμάτων ἐστί, ut Greece repunt, ita et La- tine. Ita enim ad verbum interpretari licet : illud enim, « Omnia per ipsum facta sunt,» de creatura- rum multitudine est. Certe si, qui Latine sciunt, sic loqui non solent, Basilius, qui Greecarum litterarum peritissimus erat, ita Greece locutus fuisse non cen- sendus est. Deinde illud, quod initio periodi posi-
tumest, non magis arridet. Cum enim Basilius pro--
pria Scripture verba refert, in suo sermone aliquid inserit, quo qui avdiunt, aut legunt, Seripluram ci- tari moneantur , nec puto eum ita Jocuturum fuisse nude et simpliciter, τὸ γὰρ, Πάντα, etc. Me movit etiam, quod verbum φάσχειν in illa oratiuncula bis repererim : quod nescio tamen an in sinceris Basi- lii orationibus totidem legatur. Nec sane meliora sunt quce e Regio codice addidimus: quod satis ex solo initio cognosci potest. lta enim incipit (pag. 585) : Ἐπεὶ δὲ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ χάριτι, τῇ μνήμῃ τῶν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ῥφῶντος ῥημάτων, xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ εὐαγγελιστῶν τε χαὶ ἀποστόλων χαὶ προφητῶν, αὐτάρχως ἡμῖν σαφηνι- σάντων τὸν περὶ τοῦ χατὰ τὸ εὐαγγέλιον τοὺ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βαπτίσματος λόγον, ἐπαιδεύθημεν ὅτι τὸ μὲν ἐν τῷ πυρὶ βάπτισμα ἐλεγχτικὸν μὲν ἐστι πάσης χαχίας, δεχτιχὸν δὲ τῆς γατά Χριστὸν δικαιοσύνης, μῖσος μὲν ἐμποιοῦν τῆς χαχίας, ἐπιθυμίαν δὲ τῆς ἀρετῆς, elc. Sed enin ex Dei optimi gratia, recordatione verborum unigeniti Filii Dei viven- tis, et sanctorum ejus evangelistarum et apostolo- rum et prophetarum,qui ejusquod secundum Evan- gelium Domini nostri Jesu Christi est, baptismatis doctrinam satis nobis explanarunt, edocti sumus baptisma illud quod in igne fit, ut ad omnem ma- litiam arguendam,ita ad Christijustitiam recipien- dam idoneum esse, etc. : quibus omnibus nihil dici potuit aut languidius,aut frigidius, aut inelegan- tius. Similiter, quod sub finem legitur, Δεσπότσον καὶ
[ji
-
23 PR.EFATIO. δὲ z2212-5», Basilianum esse vix crediderim. Nam vir A limius ezpende. Improbo quidem interpretem, qui
eloquentissimus utitur potius alio quovis nomine ad rerum conditorem significanuum, quam voce zia- c-x;. Accedit etiam, quod non satis intelligatur ad quod scriptionis genus hzec lucubratiuncula refe- renda sit. Etenim si primam partem spectes, dicas rudem quemdam esse de Spiritu sancto tractatum: si alteram, imperfecta quedam de baptismate ho- milia esse videbitur. Sed tam in una quam in al- tera parte nihil omnino reperio, quod Basilio Magno dignum sit. Certe si oratorum optimus Basilius de Spiritu sancto ac de baptismate loqui instituisset, de his, ut rei dignitas postulabat, disseruisset, non indiserte, non ineleganter, non inerudite : que ta- men vitia in hac oratiuncula facile a quolibet de- prehendi possunt.
S IV. De homilia qua in Lacizis habita est.
12. Quo terrarum angulo situs fuerit locus ille, ubi hzc oratio habita fuisse dicitur, ne conjectura quidem judicare possumus. Vir doctissimus Tille- montius, qui hanc oraffonem Basilii esse existima- ret, Laciza locum aliquem esse dicecesis Cresarien- sis suspicatus est; nec nego ego eum jure ita su- spicari potuisse, maxime cum nemo hactenus, quod quidem sciam, eam orationem suspectam ha- buerit. Et certe veterem illam opinionem non pa- rum confirmat, quod hzc homilia inter genuinas Basilii orationes in omnibus libris et ere excusis et calamo notatis reperitur. Sed si quis rem paulo attentius consideraverit, non valde admodum du- bito quin eam orationem aut in spuriis, aut certe in suspectis positurus sit. Interea affecam causas, cur de ea dubitandum putem. Primum occurrit lo- cus ille, ubi ita legitur (pag. 588) : 'Ezsi τοίνυν ἀνὼ- mxj9; ἐστι τῶν ὀρωπένων X φύσις, πῶς XE L τὸν Diirvy-R λεῖα, ὑπὲρ τὸν τραχέα; Καὶ χατα- χοΐνει 77» 00X χαὶ σχοξέλους, Clc. Cum igilur eorum quz tidentur, inzqualis sit natura, qui fit ut eum qui levia videt, przter alterum qui aspera conspi- cu. laudet Seriptura ? Ita condemnat videntem οτος et scopulos, ete. lllud τὸν quod ultimo loco poztum est, non placet, et est tale, ut primoaspectu credas vitii aliquid inesse in Graecis. Scio quidem voc-m 5,zrv»xz hoc loco suppleri debere : sed hic . ar5cuics sine ullo verbo adhibitus, obs-uri aliquid et :ncyaenni babet, nee apte hoe loeo posita fuisse vadetur dipsss. Arbastror igitur seriptorem paulo huriz-oorem aui vocem τοῦτα additurum fuisse, &-t a5 qUOTES eloquendi genere usurum. Quod Ε221:-' ΤΟΙΣ. x42x vut: m4 72YX54.. Ὃ ἕξεων λεῖα, σΣ- Ξῖῖξ alhm-e mil probatur. ΕΔ vero pro locus es caso. ut monui; qui errorem ipea τῆς olyi- ete yruil posterxgr Te;DSa τελετὶ CmÓerprea e779. regm 2L. o1 Femim quasi m seins Veneie-s »»ms- frit2s "roset ra ἐλ qua ir wena Latme rej- Zia. Ἔτσι will imd. (md donas védef, sw
Tzzsx
cum verba Greca non staüm intelligeret, inepte in- lerpretari maluit. quam eorum sententiam laborio- sius inquirere: sed multo magis reprehendendum puto scrnptorem ipsum. qui quod pessime locutus sit, malz interpretationi locum dederit. Basilius igitur, aut potius alius quivis, si modonon omnino loquendi imperitus fuisset. ita scripsisset. αὐνα το. Ὁ βλέπων λεῖα, γόει μοι 79x) »,, quae verba cum ciara sint hoc modo posita, nemini offendiculo esse po- tuissent : quisquis enim ea vel oscitanter legisset, statim vidisset ipsa sic veri debere, sed il(ud, « Qui tidel levia, » sensu altiore intellige. Et quo- niam sefPmo est de illo. 'O διέπων λεία εἐλεχ ὅκ- σεται, monebo uti et Duceeus jam antea in erudi-
B tissimis suis notis monuit, hzc verba in Proverbiis
nusquam reperiri. Quomodo ergo auctor pauloante (pag. 587) ita loqui potuit: Ei:zx-2( 72972; 7979; ἐν
Παοριμίαις χατὰ τὸ εἶδος τὸ zu20tutxze»,
τούς T^ μνασίαν τοῦ γοῦ τοῦ χαετέοου τὸς ἀσαϑειας εἐπιτεσειτας, ὅτι, Ὁ βλέπων λεῖα ἐλεχόχσεται᾽ Dictus est primus sermo tn Parg&miis in modum proverbu, adjecta quadam obscuritate ad mentem nostram exercen- dam, « Qui videt levia, misericordiam conseque- tur? » Nec quisquam dixerit. simiha in Prover- biis * inveniri, ubi ita legitur. Οἱ 62525 22t τοῦ 2252 Bisztze72z2,0€uli tui recta videani. Etsi enim ex il- lis, ὁ βλέπων λεῖα, eadem effici possit sententa, at- que ex his, ot ὀφθαλιοί aov ὁοθὰ 5»sziz»7x» : tamen
c ipse per se voces tam inter se differunt, ut dilicen-
tissimus vir Basilius alias pro aliis sumpsisse credi merito non possit, preserüm cum Proverlb:;orum locus modo lectus fuisse dicatur. Preterea i;bens quererem unde auctor illud, ἔλεκθςε σεται, hauserit.
Si de suo hanc vocem addidit, non ita solet Lasi- lius : sin ex aliquo Proverbiorum loco ipsam sum- ptam fuisse dicas, jandudum vir doctissimus Du- emus ejusmodi locum in Proverbiis nusquam com- parere satis aperte significavit. cum ita scr.psit : Citatur hoc « Qui levia respicit » ex Proverbs. in quibus (amen nusquam reperiri poteri, ab e» qui- dem certe, qui Grzco Bibliorum indice à Kirchero conscripto u*i coluerit. Neque enim usquamin Pro-
terbüus occurrit, aut λεῖα Suszi, αἰ εὐεχεςτεται
D 5,:. Vidimus scriptorem ita indiiizentem fuisse,
ut eorum, quz ex Proverbis paulo anie rec:tata fuerant, oblitus esset : nonc videbimus cum lem oblitum fuisse eorum, qua ipse proxime ante dixe- Tat Nam post bas voces, εἴςξται ποῦτος 229; ἔν Ὃ Sortwo (iix ἔεχόζτεται, Qui (etia videt .miyericordizm consequetur: duobus inter;ec- üs verg;ibzs seqc;tur. Tw; (iix Sce» ἐπαινεόζτεταις φιευα τάν v Leria videt, laudabitur? Nam hoc WCIu5 àj»55 τὶ debere ixavca5c00:73:, cum ex no- fs. ium ex oca2on:s serie constat. Sic enim perse- gurr* ΤΎΡΟΣ (pag. 38, , ἐπαινετὰ 422 ἔστι τὰ
z$ft» ὁ ἔπαινο: τῷ ὑϑῶντι τὰ
25
PIUEFATIO.
20
λεῖα ; etc. El&nim qua a voluntate pendent, meren- A dacio decepit atque circumvenit, putasses te quidvis
tur laudem... unde (laus tribuetur levia conspi- cienti ? etc. Quis autem facile crediderit tam obli- viosum fuisse Basilium, ut ei exciderint que tan- tum non proferebat ?
13. Audivimus auctorem Scripturam inepte ci- tantem:nunceumdem audiamus inepte loquentem. Ita igitur aliquanto post (pag. 589) loquitur, εἰπὲ δὲ ὅτι ἔστι τις ἐν ἡμῖν φιλόδοξος, χαὶ οὐ θυμιχός : ubi verbum εἰπὲ pro futuro positum videtur, sic ut hic locus ita vertendus sit : Est autem dicturus Est inter nos qui sit gloriz cupidus, quitamen ira- cundus non sit. Rursus non longe ita scriptum in- venitur ; Ἐὰν παραστῆς τῷ ἰάτρῳ, xxi ἴδῃς τὴν πολυτέλειαν τὼν φαομάχων ἐν ταῖς πολυπτύχοις ἀπο- χειμένην δέχτοις, περισχόπει τί οἱκεῖον ἀπόχειται τῳ σῳ πάθει : ubi pariter vox περισχόπει posita est pro tempore futuro, cum ea que retuli verba ita Latine reddenda sint: Quod si adeas medicum, et vi- deris pretiosa medicamenta in variis tabulis collo- cata, considerabis quid tuo morbo conveniat. Illud autem loquendi genus Basilianum non esse velex eo intelligi potest, quod eruditissimi duo viri, qui in legendis gravissimi Patris scriptis multi erant, priorem locum non intellexerint. Velim legas eam quam in id addidi notam. Reperias quidem ubi voces δϑρᾶσον et ποίησον pro futuro posite sint, fac- turus : idque inde factum videtur, quod deducantur ἃ futuro, δράσω, ποιήσω : sed ubi voces εἰπέ et περι- σχόπει aut similes eodem illo sensu usurpentur, vix, opinor, apud idoneos scriptores inveniri poterit ; aut certe ejus rei exemplum ullum apud Basilium exstare non puto. Nec aptius dictum videtur quod aliquanto infra (pag. 591) sequitur, θησαυρὸς δέ ἔστιν ἡ εὐσέδεια χρημάτων, ad verbum, nam thesau- rus est pietas pecuniarum. Quibus in verbis pere- grini aliquid et absoni inesse nemo, opinor, non videt : sed suspicari fortasse poterit quispiam, vocem προτιμότερος, üut similem eo quem mox dixiloco a typographis omissam fuisse, supplerique debere hoc modo, θησαυρὸς dé ἔστιν ἡ εὐσέδεια χρη- μάτων προτιμότερος, pietas autem thesaurus est pre- Liosior quam divitiz. Ergo ne quisquam in ejusmodi suspicionem adducatur, monebo ita prorsus in omnibus libris et impressis et veteribus legi, uti
B
C
edendum curavimus. Preterea cum scriptor multis p
locis inepte loquatur, quid mirum videri debet, si hoc quoque loco inepte locutus sit ? Deinceps de diabolo loquens auctor, sic scribit (pag. 594) : Κλέπτει διὰ coU ψεύδους, ἐπειδὴ τεῖχός ἐστι τοῖς ὁδεύουσιν εἰς παράδεισον τὸ ψεῦδος, Decipit mendacio atque circumvenil ; siquidem iter in paradisum facien- tibus murus mendacium est, Velim qui legunt se ipsi interrogent, an ita loquerentur, diabolus men- dacio decepit, atque circumvenit, quoniam iter in paradisum facientibus murus mendacium est, Scri- ptor solus, ut mihi quidem videtur, tam nove tam- que insolite et cogitare, etloqui potuit. Postquam enim audiveras virum ita loquentem, diabolus men-
potius auditurum quam illud, quoniam iter in pa- radisum facientibus murus mendacium est.
1&. Quod si voces non satis apte optimum ora- torum Basilium parum decent, res ipsre non satis gravesoranium gravissimum Patrem parum decere videntur. Postquam scriptor plura quam par erat
*de hominis preestantia dixerat, ut colligere posset diabolum ei ob tantas prerogativas invidisse, tum demum de muliere sermonem instituere incipit, hoc modo (ibid.) : Ἕως γὰρ μόνος ἦν ὁ ἃ θ:ωπος, οὐχ εἶχε λαδὴν ὁ διζδολος" ἐπεὶ δὲ ἐχτίσθη ἢ γυνὴ, ἀπα- λὸν ζῶον, ἀναγχαίως τοῦ Δημιουργοῦ τὴν ἀπαλότητα φυσικὴν ἐμποιήσαντος, ἵνα ὑπὸ τοῦ φιλανθρώπον εὖ- μαρῶς τραφῇ τὰ νήπια. Εἰ γὰρ αὐστηρὰ ἦν ἢ γυνὴ, οὐχ dy ἀποχλαιόμενον τὸ νήπιον τοῖς στήθεσιν ἐνὴγ“- χαλίζετο, οὐχ ἄν τῆς ἰδίας τροφῆς ἡμέλει, τὸν δὲ μα- ζὸν ἐπεῖχε πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ὑπομαζίου παιδίον. Νῦν μέντοι μητέρων εὐσπλα᾽γχνίαι τὸν ὕπνον πολλάχις τῶν βλεφάρων ἀποδιώχουσιν, ἐπειδὰν μιχρὸν παρενοχληθῇ τὸ νήπιον, Ἵνα τοίνυν ἐχτρέφηται νήπιον, ἀπαλὴ ἢ φὺσις 5» γυναικεία παρήχθη, ἀπαλὴ x«i φιλάνθρωπος. Tw οὖν, etc. Etenim quandiu solus fuit homo, ansam non habebat diabolus ; sed istuc contigit, post- quam condita est mulier, tenerum illud animal, cui Conditor necessario teneritudinem naturalem indidit, ut οὗ benignitatem pueros propense edu- caret. Etenim siaustera esset mulier, non sane plo- rantem infantem uínis compleza in sinu foveret, neque alimento suo neglecto, matmmam ad (actentis pueri commodum praberet. Nunc vero materna illa charitas somnum e palpebris non raro fugat, ubi in commodum leve infanti accidit. Ut igitur infans nu- triretur, muliebris sexus tener conditus est, tener et humanus. Quamobrefn tenera ac molli, etc. Quid est, quiso, nugari, si hoc non est ? Certe si talia narrasset muliercula aliqua, fortasse non esset cur miraremur: sed cui persuaderi poterit gravissimum virum Basilium ejusmodi nugas effutivisse? Quibug in verbis aliquid post vocem νήπια poni debuisse moneo, quale est illud, τότε τοῦτο ἐγένετο, ut oratio et clarior esset, et melius cohereret : quae voces si additee fuissent eo quem dixi loco, ita interpre- tari licuisset : Etenim quandiu solus fuit homo, an- sam non habebat diabolus sed posteaquam condita est mulier... ut ob benignitatempueros propense edu- caret tunc contigit ut ansam haberet. Illud autem eo notavi, ut magis pateret error, quem similis lo- quendi ratio viris doctissimis objecit. Is autem, quem dico, locus ea que retuli verba proxime ante- cedit. Ibi autem ita legitur. (pag. 593): ᾿Επειδὴ κατέμαθε τὸν ἄνθρωπον" ἐπειδὴ εἶδεν ὅτι τὸ μιχρὸν τοῦτο ζῶον πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων ὁμοτιμίαν ὁ Κύριος προεχαλεῖτο, διὰ τῆς ἀρετῆς ἀνάγων αὐτὸν, χαὶ διὰ σωφροσύνης τῶν χατὰ τὸν βίον, ἐπεὶ τὴν τελείωσιν τῆς ψνχῆς" λείπει" Ἕως γάρ, etc. Postquam conside- ravit hominem : postquam vidi exiguum hoc animal a Domino ad angelorum aqualitatem advocari, ut quiipsum per viriutem ac rerum mundanarum
Z .
PILEFATIO. 38
snoder atum usum eveheret ad animes perfectionem, À ipsa loca, in quibus Basilius ea quam dixi forinula
etc. Ubi notare opere pretium est, vocem »;zc:e in Panrisjengi editione additam fuisse, ut monerentur, qui lererent, abquid hoe loco deesse ; sed tamen nihil deest, vocemque ;z&z& deleadam esse constat ex libris veteribus, in quibus illius ne vestigium quidem exstat. Inepta autem illa loquendi ratio ut FParisensis editionis auctores, ita eruditissimum quoque virum Combefisium decepit. Putarunt heec verba, ἐπειδὲ χατέμαθε τὸν ἄνθρωπον, ἐπειδὴ εἶδεν ?-:, etc., referri ad aliquid quod sequi deberet, cum tamen ad ea qus precedunt referrentur. Itaque ex iis que paulo ante Jleguntur verbis ejus loci sen- tentia peti debet, sic ut vox ἐπονηρεύσατο, quee in- itjo periodi superioris invenitur, subaudiatur: qui-
bus probe intellectis, perspicuutn est totius ejus B
joci banc esse sententiam : Diabolus maligne se ges- sit, cum vidit multum homíni afftuere voluptatis... FHursus se maligne gessit, cum consideravit homi- nem. et cum vidit exiguum hoc animal a Domino ad angelorum equalitatem advocari, etc. Ergo errave- runt quidem, qui hic aliquid a librariis omissum fuisse arbitrati sunt : sed eos multo minus repre- hendendos esse judico, quam scriptorem ipsum, qui quod male locutus est, errandi occasionem de- dit. Nec ita multo infra cum auctor pantherarum in homines odium describere vellet, his verbis usus est (pag. 595): Εἶδον ἐγὼ τὰ μισανθρωπῴτατα τῶν ζώων ἐν τοῖς σταδίοις πολλάκις, ἢ εἶδον ἢ ἥκουσα (a): ἀσφαλὴς γὰρ £720 ὁ λόγος, Vídiego sept in stadiis infestissima
usus est : quae si quisptam legerit, magis ac magis intelliget Basilium nihil tale dixisse, quale in hac concione reperitur. Unum si addidero, reliqua omittam. Statim igitur ita scribit auctor (pag. 595): Οὕτω χαὶ ὁ διχόολος ἐν τῇ εἰχόνι τὸ μιτόθεον ἔδειξεν,
ἐπειδὲ Θεοῦ προσάψασθαι οὐκ ἐδύνατο. Οὕτως ὁ εἰς ἡμᾶς πόλεμος ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ θεομάχον εἶναι τὸν πονηρὸν, x«l ποῶτον πολεμεῖν τῷ Δεσπότη. Ἐχεῖνος χατήγαγεν ἀπὸ ᾿Ιεοουσαλὲὴμ εἰς "I0ty o τὸν ἄνθοωπον, ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν ἐπὶ τὰ κοῖλα: ἐπὶ μὲν τῆς ὁοεινῆς ἡ Ἰερουσα- λὴμ, ἡ δὲ Ἱεριχὼ κάτω ἐν τῇ ἀλμυρᾷ θαλάστῃ. Εἴ τις ὑμῶν εἶδε τὸν τόπον, οἶδε τῶν λεγομένων τὴν ἀλήθειαν, ὅτι Ἰεριχὼ μὲν ἔχει τὰ χοῖλα τῆς Παλαιστίνης, Ἱερουσαλὴ δὲ ἐπὶ τῆς χορυφῆς ἐρήρεισται, τὴν ἄκραν χατέχουσα τοῦ ὄρους τοῦ διὰ πάσης ἐχείνης τῆς χώρας ἀνεστηχότος, Sic etiam diabolus suum in Deum odium patefacit in imagine cum Deum attingere non possit. Sic ex il- lato bello liquet malignum ilium Dei hostem esse, ac primum Domino ipsi bellum gerere. Ille homit- nem ab Jerusalem in Jericho abduzit, ab altis ad cava. Nimirum Jerusalem in montana regione sita
L ; Jericho vero in depresso ac humili loco ad Salsum mare. Si quis vestrum vidit locum, vera esse novit qua dicuntur, Jericho videlicet in Pa- l»stine cavis locari, Jerusalem vero in summo loco sitam esse montis ejus, qui per totam illam regionem assurgil, cacumen occupantem. Haec dum legerem, mihi visa sunt non satis inter se coherere. Hic si sermo esset de amore proximi,
homini animalia, aut vidi, aut audivi : tutus enim C faterer exemplum ejus hominis, qui ab Jerusalem
sil nolis sermo. Primum scriptor ait vidisse se: sed quasi religione tactus, statim addit se aut vidisse, aut audivisse. Ita autem loqui, ut mihi quidem vi- detur, ejus est, qui in privatis ac familiaribus colloquiis tempus jucunde terere cupit, non ejus, qui publicam concionem ad populum habet. Pre- terea qui dicit se aliquid sepe vidisse, quomodo dicere potest, se aut vidisse, aut audivisse ? Nam fieri potest quidem aliquando, ut si rem aliquam semel videriinus, dubitemus utrum eam viderimus, an audiverimus: sed si sepe aliquid viderimus. omnis et dubitatio et religio tollitur, consciique sumus nobis, nos id vidisse. Meneo alicubi (5), hanc dicendi formulam, ego vidi, ego novi, fami- liarissimam fuisse Basilio Magno, ob idque non valde admodum dubito, quin orationis auctor, cum ita locutus est: Vidi ego sepe in stadiis, etc., aut Dasilius ipse, aut cerle ejus aliquis imitator exi- mius videri voluerit : sed cum ita futurum spera- ret, sibi nimis blandiebatur. Nemini enim persua- deri poterit, Basilium eum fuisse qui, diceret vi- disse se aliquid sepe, et tamen statim dubitaret, &n id unquam vidisset : velim oculis perlustrentur
5 Luc. x, 30.
(a) Emendatio obvia, xai εἶδον xai 1xovaa, et vidi, et audivi alios qui. viderant ; $ pro καί descriptor legerit ; prona est ením utriusque vocule ín codd.
in Jericho descendebat 5, apte et commode alla- tum fuisse: sed hoc loco ejusmodi exemplum ita intempestive'adductum est, ut oratio prorsus dis- soluta esse videatur. Certe si alius quivis idoneus auctor diaboli iu Deum aut in homines odium os- tendere instituisset, hoc exemplum proferre nun- quam cogitasset, cum sexcenta sint et aptissima et notissima, 'puibus ad id commonstrandum uti liceret. Quomodo ergo Basilius horum auctor dici merito possit, qui unus omnium in aptis exemplis proferendis felicissimus fuisse comperitur ? Preete- rea que sequuntur, nimirum Jerusalem in mon- tana regione sita est ; Jéricho vero in depresso ac humili loco ad Salsum mare ; si quis vestrum vidit
D locum, novit vera esse qua dicuntur, etc., hominis
sunt, qui vana serio dicit, noh gravissimi Patris, qui ubique convenientissima queque et utilissima docet.
15. Auctor, quisquis est, aut Basilius ipse videri voluit, aut certe Basilianus esse studuit. Nam ali- quando verba ipsa, sepe sententias ab eo sumpsisse deprehenditur. Que ergo hic dicta sunt aut de ira, aut de invidia, aut de avaritia, non aliunde magis
mes. per ermutatio. ΕΡΙΤ. (b) ge num. 29.
29 PRAEFATIO, Ἢ
sumpta esse constat, quam e Basilii libris, qui, ut A illorum et proprii et consueti oculi non cognoscun-
notum est, his de vitiis pulcherrimas orationes habuit. Imoetiam si quis diligenter legat eam con- cionem, cui titulus est : Quod Deus non est auctor malorum, inde quoque aliquid expressum fuisse agnoscet. Nunc, ut ea de re existimare cuique li- ceat, proferam locum unum, ex quo de ceteris con- jectura fieri possil. Auctor igitur sie loquitur (pag. 589): Πῶς ἀσχημονεῖ ὁ θυμώδης ; ᾿Αποτίθεται τὸ σχῆμα τὸ ἀνθρώπινον, θηρίον σχῆμα μεταλαμ- βάνει. θυμούμενον: ἑπέζεσεν αὐτῷ ὁ θυμὸς x«t οἱ ὀφθαλμοὲ ὑπηλλάγησαν, οὐχ εἰσὶν οἱ αὐτοὶ ὀφθαλμοί' πὺρ βλέπει, ἀνέδραμεν αὐτῷ τὸ «ipa, περιέζεσε τὴν καρδίαν, ὑπέδραμε τούς χιτῶνας τῶν ὀφθαλμῶν, ξγένετο ὕφαιμος ἐγχωρῶν te πάθει ἠλλοίωσεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς. ᾿Ανὴο θυμώδης οὐχ εὐσχήμων. “Ἐὰν ἰδης τὸν θυμούμενον τοὺς ὀδόντας παραθήγοντα, ἐνθυμήθητι ὅτι cui. ἔοιχεν ὁ τοιοῦτος...
Ἐννόησον τὸν
ἐὰν ἴδης τὸν θυμούμενον πατρὸς μὲν ἐπιλανθανόμενον, παιδὸς δὲ ἀγνοοῦντα σῶμα..... καὶ γέγονε κακῶν φιλονειχέα. Ὁ δὲ ἐν χακῶν ἀμῶλαις νιχῶν, οὗτος ἀθλὶώτερός ἐστιν. Quomodo inhonestus est, qui iracundus est ? Ezuit habitum humanum, belluinum habitum induit. Finge tibi animo iratum ; efferbuit in ipso ira, et oculimutati sunt: non sunt iidem oculi, ignescunt: excurrit ipsius sanguis, circum cor ebullit, tunicas subit oculorum : suffunditur sanguine cum morbo succumbit ; altlerat oculos suos. « Vir iracundus est inhonestus.» Sivideris iratum dentesacuentem, cogita hominem ejusmodi apro similem esse.... si videris iratum patris obliviscentem, non agnoscen- tem corpus filüi.., sicque malorum fit contentio. Qui autem vincit in malorum certamine, is magis miser est. Basilii autem verba sunt heec (pag. 83, et 84 et seq.) : Διὰ τοῦτον ἀδελφοὶ μὲν ἀλλήλους ἠγνόησαν" γονεῖς δὲ χαὶ τέχνα τῆς ζύσεως ἐπελάθοντο... καὶ τένος οὐχὶ ἰοδόλων ἀναιδέστερον ἐφορμῶντες, οὐ πρότερον ἵστανται πρὶν fj διὰ μεγώλου x«i ἀνηκέστου χαχοῦ,.. διαπνενσθῇ τὸ φλεγμαῖνον... ᾿Ορεγομένοις *y&o τῆς ἀντιλυπήσεως, περιζεῖ μὲν τῇ χαοδίᾳ τὸ αἷμα, ὥσπερ βία πυρὸς κυκώμενον καὶ παφλάζον' πρός δὲ τὴν ἐπιγάνειαν ἐξανθῆσαν, ἐν ἄλλῃ μορφῇ τὸν ὀργιζόμενον ἔδειξε" τὴν συνήθη πᾶσι x«i γνωίμην, ὥσπερ τι προσωπεῖον ἐπὶ σχηνῆς, ὑπαλλάξαν. ᾿Ογθαλμοὶὲ μὲν γὰρ ἐχείνοις οἱ οἰχεῖοί τε καὶ συνήθεις ἠἡγνόηνται, παρήφορον δὲ τὸ ὅμμα, καὶ πὸὺρ ἤδη βλέπει, καὶ παοαθήγει τὸν οδόντα γατὰ τῶν συῶν τοὺς ὁμόσε χωροῦντας, Ιρόσωπον πελιδνὸν καὶ ὕφαιμον... ἐν γὰρ ἀμῶλαις πονηραῖς, ἀθλιώτερος ὁ γιχήσας, Per iram fratres se invicem ignoravere : parentes quoque οἱ liberi nature obliti sunt... ac impudentius venenata quavis bestia irruentes, non prius desistunt quam inflammatio per ma- gnam immedicabilemque perniciem.... discutia- tur... Nam circa cor quidem in tis qui vindic- tam anhelant, effervescit sanguis, utpote vi ignis ezagitatus ac astuans : in superficie autem efflorescens, irascentem in alia forma ostendit, consuetam et notam omnibus formam tanquam personam in scena commutans. Nam
tur, efferatus est aspectus, atque igne jam micat. Quin et grassantium suum more dentes acuit. Fa- cies est livida el sanguine suffusa.... Nam in malis pugnis miserior est qui vincit. Hec autem eo re- tuli paulo fusius, ne quis miraretur quod heec oratio inter veras ac germanas Basilii orationes in omni- bus libris posita sit. Cum enim anidmadvertissent librarii, multa in ea reperiri, que in Basilii con- cionibus reperirentur, facile adducti sunt; ut ipsam inter genuina illius scripta collocarent. 8 V. Dehomiliía in humanam Christi generationem. 16. Antequam eruditorum de hac oratione opi- niones referamus, abs re non erit paucis adnctare, quee nobis in ea scitu digna visa sunt. Primum igi-
B tur scriptor, quicunque ille fuit, multas affert cau-
sas, cur Maria desponsata sit viro : quas, si unam excipias, de qua paulo post commodius dicam, hoc loco exscribere non pigebit. Et quoniam preestat ipsos auctores audire, ipsa Greca verba referre statui. Sic igitur loquitur (pag. 598) : Καὶ παρθένος, x«i μεμνηστευμένη ἀνδρὶ, ἐπιτηδεία πρὸς τὴν τῆς oixo- νομίας διαχονὶαν ἐχρέθη, ἵνα χαὶ ἡ παρθενία τιμηθῇ, καὶ ὁ γάμος μὴ φαυλισθῇ" 'H παρθενία μὲν γὰρ ὡς ἐπιτηδεία πρὸς ἁγιασμὸν ἐξελέγη" διὸ δὲ τῆς μνηστείας αἱ ἀρχαὶ ToU γάμον συμπαρελήφθησαν' ὁμοῦ δὲ ἵνα χαὶ μάρτυς οἰχεῖος 7j τῆς χαθαρότητος Μαρίας ὁ Ἰωσὴφ, xal μὴ ἔχδοτος εἴη τοῖς τυχοφάντα'ς ὡς τὴν παρθενίαν βεβηλώ- σασα, μνηστῆρα εἶχε τοῦ βίον φύλακα. Εἰ virgo, et viro desponsata, habita est idonea ad hujus dis-
C pensationis ministerium, ut et virginitas honori
esset, el matrimonium non-contemneretur. Virgi- nitas enim ut ad sanctimoniam apta, selecta est : per desponsationem vero comprehensa sunt initia nupliarum. Simul autem, ut et Joseph puritatis Marie esset testis domesticus, et ne calumniato- ribus foret obnozia, quasi virginitatem contami- nasset ; sponsum habebat vit custodem. Nec ita multo infra, antiqui cujusdam sententiam pro- ponens, idem auctor sic scribit: Εἴρηται δὲ τῶν παλαιὼν τινι xxi ἕτερος λόγος, ὅτι ὑπὲρ τοῦ λαθεῖν τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτον τὴν παρθενίαν τῆς Μαρίας 9 τοῦ Ἰωσὴφ ἐπενοήθη μνηστεία. Allata est et alia ratio a quodam ex antiquis, videlicet ezcogitatam fuisse Josephi desponsationem, ut Marie wirginitas lateret hujus mundi principem. Vix autem dubi- tari potest, quin antiqui nomine intelligendus sit martyr Ignatius, cujus hec sunt verba in Epistola ad Ephesios : Ὃ γὰρ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐχυογορήθη ὑπὸ Μαρίας χατ' οἰκονομίαν Θεοῦ, ἐκ σπὲρ- μᾶτος μὲν Δαξὶδ,, Πνεύματος δὲ ἁγίον.... Καὶ ἔλαθεν τὸν ἄρχοντα ToU αἰῶνος τούτου ἢ παρθενία Μαρίας, x«l ὁ τοχετὸς αὐτῆς, ὁμοίως χαὶ ὁ θάνατος τοῦ Κυρίον. Deus enim nosler Jesus Christus conceptus est ez Maria, secundum dispensationem Dei ex semina quidem David, Spiritu autem sancto.... Et latuit principem szculi hujus virginitas Maria, el par- tus ipsius, similer οἱ mors Domini. Ubi quasi preeteriens monebo, deceptum videri doctissimum
3 PRAEFATIO 33 virum Tillemontium, cum scripsit (a) Origenem A τῆς παρθενίας ix τῆς μνηστείας παραβλαξείτε . Possum
in hac bomilia nomine cujusdam antiqui indicari. Nam intelligi debere martyrem Ignatium, ex gra- vissimo auctore Hierony mo confirmari potest: qui cum primum eaput Matthei interpretaretur (5), ita scripsit: Martyr Ignatius etiam quartam addidit causam, cur a desponsata conceptus sil ; ut partus, inquiens, ejus celaretur diabolo, dum eum putat non de virgine, sed de uxore generatum. Necindignum puto quod notetur,duo mysteria olim uno eodem- que die fuisse celebrata, ortum Domini et Magorum adorationem. Anetor enim duo hsc mysteria ita exponit ac conjungit, ut obscurum non sit utrum- que 114 temporibas simul celebratum fuisse. Erat autem nomen diei festo, Theophania. Cum enim
et aliam quamdam rationem proferre. nihilo his quas protulimus viliorem, quod videlicet ido- neum ad incarnationem Domini tempus olm preafinitum et ante conditum orbem pradestina- tum (unc instaret, in quo Spiritum sanctum et Altissimi virtutem oportebat carnem ülam Dei gestatricem conformare. Quoniam vero illa ἀο- minum ἀείας nihil puritati Marie aquandum habebat, sic ut. Spiritus sancti susciperet opera- tionem, occupata autem jam erat per desponsa- tionem, electa est beata virgo, miki ez desponm-
desponsata fuisset virgo Maria : sed non videtur
anctor :am arationi sus» finem imponere cogitaret, p promissis stetisse. Etenim, si res attentius consi-
«c .oquitur pag. 60?) - 94e,2»as$x -c« zzi ἐμεῖς swor, “,“αλλιάσεως. donum .Uuióz τῷ :507$ ἐμῶν, "wza2n. Eloqwemmret nos voc9?m &liquam ezsul- aMiwmis : festum mostrwm appellemus Théopha- TIR. zt. quando talia colligere esepi, addam illad
ruhui :nde satis firmi ad eam rejiciendam concludi posse. vident, opinor, omnes. Quare necessario
deretur, non proprie affert causam, cur desponsata fuerit : sed ait solum eam, cum inventa fuisset jam per desponsationem occupata, propterea electam fuisse, quod alia nulla virgo ei illa s»*tate par esset puritate. Ex auctoris igitur verbis discimus, non eur fuerit viro desponsata, sed cur virginibus ce- teris antepoeita sit, videlicet ob puritatem. Quod addit auctor, puritatem Marie nihil Lesam fuisse ex desponsabione, ki ut ad rem non perünet. itaa memine in dubium revocatur. Aut nihil tale pro- maiisset Basilius, aut, si promisisset diznum aliquid promissis dixisset. lllud quoque quod mox legitur : ᾿Αμφότερα εὗρεν ὁ Ἰωσὲφ, xmi τὸν xoc TU χαὶ τὰ» αἰτίαν, ὅτι ἐκ Π᾿Ινεύματος ἀγίου, Ütrumque invenit Josep, et graviditatem, et causam, quod er Spe-
recurrendum ad alia principia, ipsaque oratioin se C riw sancto, mihi displicet. Et vero in lus verbis
consideranda ; num quid in ea inveniri possit, quod nobis ad judicandum facem przferat. Primum oc- curmt illud (pag. 396): Πῶς τῶν dc £204, »εαῶ», εἰς πάντας ἦλθε τὸ λαμετετήριαν: Quomode igitur per unum. inquit, m. omnes spieudor devenit ? Qaod ut ve- rum fatear, prorsus peregrinum et a Basilii con- suetudine alienum mihi videtur. Nam, nisi valde fallor. ut apud caeteros bonos auctores, ita apad Basilium ;«uz-zo usitate dicitur, non aazx-xsem. Aliquanto post magnm aliquid dicturum se polliei- tus auctor. tamen pr:ter exspectationem mihil eiusmodi lieit Posupmam enum atüimierat aliquot lAtsIUS. uc OGNIDnDUE pag. 3H 7E» τοι xxt Eo»
“περ τοῦθ XU Ge τσ AOXISWA. ἅττ 1 τσ ττ πᾶς πὸ τα κεχε» “Ὁ, ἅ κεδλ χαεοας͵ Tx.xt τιπα τίσει LER TOUVÉÍLIETTTETAENGC TUE IZ—ELRAZL; στῶ 7 3 wma. axÜ ἢ. αὖτε —3; Ceedem τὸ ὅκα ας o 70 7 Wn CO. ΤᾺ» —» ÜbDOCONR ἘΧΈΣ - τοῦ ce. Depeum. Tus T£ uu» “3: LxÉmwoe- -- σα Xee jf C πὰ uEDwC) CE —Ááo xac. ὡσ--.-τ σα» M Mte HX ur m TONDRGET RE T3
ἃ ἐα —- weh, Égacy c umo Laco, mda
etc
ὍΝ. -39- ua; eafo obese 5 3e
videtur inesse insuave aliquid et inelegans : nec admodum dubito quin alius quivis scriptor addi- disset voculam aliquam, qua orationem suam orna- torem reddidisset. Nec magis placet locus ille (ibad.), ubi seriptor angelum ita cum Josepho coilo- quentem faeit: Mà pe6x0d; παραλαβεῖν Maocxa τῆν queeixs του κ δ᾽ ἐκεῖνο ἐιϑυεχϑᾷς ὅτι ommacac; x75 συσκιέσει" τὸ KampTX uS. iate; γὰ2 πγασς- “ον ῆς 20 προς, οἷο. Noli timere accipere Marurm conjugem tuin, neque illud cogitareris obembraturum te peccatum absonis quubesdam comments. Nam weca£tws es jestus. aom est autem, etc. Nam lud qualem : Ἐς νοῖχ ὅς: rxomzian WMaacxa τοῦ lux
2-2. umile sumptum sit *. probe seio : sed reli-
p qua uix legantur. nescio. nisi forte in apocryphis
«ubusdam seriptur:s quibus auctor ado ioco maandeste wsums est. ob alque ilipsum ex usidem fantbes hamsisse merito eredi potest. At Basilius πὲ veras Scripturas assaluo versabat in manu. :ta apocripha: mon legebat : aut si legeret, eas tanto- per^ cocceciaebat wt ipsis ub semper puduerit.
Bax srsqucacarsenptorem aliquid mutuxtum fursse ex ajacrvjàm : munc δὶ ei contigisse atflirmare
ib Beronym. in Metth. lib. 1, cap. t.
33 PRAEFATIO. 3&
possum. Ejus hec sunt verba (pag. 600: Δηλοῖ δὲ A quee mihi discipliceant, nihil tamen me magis mo-
x«l ἣ κατὰ τὸν Ζαχαρίαν ιστορία, ὅτι μέχρι παντὸς παρθένος ἡ Μαρία" Λόγος γάρ τίς ἐστι, χαὶ οὗτος EX παραδόσεως εἰς ἡμᾶς ἀφιγμένος, ὅτι ὁ Ζαχαρίας ἕν τῇ τῶν παρθένων χώρᾳ τὴν Μαριὰμ χατατάξας μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου χύησιν, ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων χατέφο- νεύθη μεταξὺ τοῦ ναοῦ xai τοῦ θνσιαστηρίον, ἐγχλη- θεὶς ὑπὸ τοῦ λαοῦ ὡς διὰ τούτου χατασχενάζων τὸ παράδοξον ἐχεῖνο χαὶ πολνύμνητον σημεῖον, παρθένον γεννήσασαν, καὶ τὴν παρθενίαν μὴ διαφθείρασαν. Decla- rat autem et Zacharis historia, Mariam perpetuo virginem permansisse. Ferunt enim, et id ez tra- ditione ad nos usque pervenit, Zachariam cum Ma- fiam in virginum loco post Domini partum posuts- set, templum inter et aram occisum a Judaeis fuisse, videlicet accusatum a populo, quod hac ra- tione confirmaret admirabile illud et percuam de-
cantatum signum, virginem peperisse, nec tamen
virginitatem corrupisse. Mirum videri debettantas jneptias in re seria dici potuisse: nec minus mirari subit ejusmodi orationem tam diu Basilio Magno fuisse tributam. Olim caput vicesimum quintum Matthei exponens Hieronymus, similem fabellam confutavit. Cum ergo venisset ad eum locum, ubi mentio fit ejus Zacharie, quiintertemplum etaltare occisus est, quereretque quis sit iste Zacharias, ita loquitur : AiiiZachariam patrem Joannis intelligi volunt, ezquibusdam apocrypghorum somniis appro bantes, quod propterea occisus sit, quia Salvatoris pradicarvit adventum.Hocquiade Scripturis non ha- bet auctoritatem, eadem [acilitate contemnitur, qua probatur. Certe due ille fabellz ita inter se conve- niunt, utex uhoeodemque fonte profectz» esse vide- antur. Ego autem male de Magnoillo Basilio existi- mare mihi viderer, si eum putarem tam feede somni- asse, ut pro veris apocryphorum somnia narrarit. Ubiet illud preterea notari potest, auctoris senten- tiam nihilexhoc commentojuvari.Nam probareins- tituerat Mariam virginitatem illibatam semper ser- vasse: id quod non probavit. Etsienim in ordinem virginum allecta fuisset Maria, etiam post Domini partum, tamen semper queri posset, utrum in eo gradu quem consecuta fuerat, ad mortem usque permanserit. Etenim si paulo post Domini partum ab eo ordine exciderit, aliosque liberos ex ea susceperit Josephus, ipsam non semper virginem exstitisse constat. Quare si auctor firma ratione probare vellet, Mariam semper virginem fuisse, non satis erat dicere, eam in virginum loco a Zacharia post Domini partum positam esse, sed ostendere debuisset, ipsam in eo ordine in quo semel fuerat collocata, usque ad extremum spiritum perseve- rasse: id quod non prestitit. Auctorem in re simili ἃ SCOpo errasse jam vidimus: Basilius autem unus omnium felicissime attingere scopum novit,et cum semel aliquid sibi probandum proposuit, nunquam aliud probat. Porro cum multa sint in hacoratione,
(a) Hom. 6 in Hez., p. 55 et seq.
vit, quam quod de cometis dicitur. Verba auctoris sunt heec (pag. 601): Οὐ μὴν οὐδ᾽ ἐχεῖνο τοῖς περιέργως τὰ χατὰ τὸν τόχον ἐχλαμδανουσιν εἰπεῖν ὑπάρχει, órt ὁ ἀστὴρ τοῖς χομήταις παραπλήσιος ἦν, οἶπερ μάλιστα δοχοῦσι βασιλέων διαδοχὰς δηλοῦντες χατ᾽ οὐρανὸν ἴστασθαι. Neque vero iis qui curiose expo- nunt qua ad partum vertinent, illud dicere licet, stellam fuisse cometis assimilem, qui mazime ad significandas regem successiones videntur in calo consistere. Certe ita videri potuit cuivis alteri po- tius quam Basilio Magno. Etenim is non erat, qui autcrederetregumsuccessiones cometis significari, aut ad id credendum alios induceret. Ita enim er- rores genethliacorum atque commenta confutat, utejusmodi cometarum fabulam tantum non nomi- natim repudiet. Pauca ex multis referam (a). Sic igitur loquitur : Οἷα δὲ x«i τὰ ἀποτελεσματιχά ; Ὁ δεῖνα οὖὗλος, φησὶ, τὴν τρίχα, καὶ χαροπὸς, Κριοῦ γὰρ ἔχει τὴν ὥραν" τοιοῦτον δέ πως ὀφθῆναι τὸ ζῶον" ᾿Λλλὰ χαὶ μεγαλόφρων, ἐπειδὴ ἡγεμονιχὸν ὁ χριός" xal προετιχὸς, xal πάλιν ποριστιχός, ἐπειδή τὸ ζῶον τοῦτο χαὶ ἀποτίθεται ἀλύπως τὸ ἔριον, χαὶ πάλιν παρὰ τῆς φύσεως ῥαδίως ἐπαμφιένννται" ᾿Αλλὰ xol ὁ Ταυριανὸς τληπαθὴς, φησὶ, x«i δουλιχὸς, ἐπειδὴ ὑπὸ ζυγὸν ὁ ταῦρος" Καὶ ὁ Σχορπιανὸς πλήχτης διὰ τὴν πρὸς τὸ θηρίον ὁμοίωσιν" Ὁ δὲ Ζυλιανὸς δίκαιος, δίώ τὴν παρ᾽ ἡμῖν τῶν ζυγῶν ἰσότητα᾽ Τούτων τί ἄν γένοιτο χαταγελαστότερον; ..... Πῶς οὖν ἐκχεῖθεν τὰς προργουμένας αἰτίας λέγων ὑπάρχειν τοῖς τῶν ἀνθρώπων βίοις, ἐκ τῶν παρ᾽ ἡμῖν βοσχημάτων τῶν γεννωμένων ἀνθρώπων τὰ ἤθη χαραχτῃρίζεις ; ..... Τί οὖν δυσωπεῖς μὲν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀξιοπιστίας τῶν ἄστρων; etc. Quales eutem producuntur effectus ? Hujus capilli, inquiunt, futuri sunt crispi, oculive decori: Arietis scilicet habet horam namque animal iliud quodammodo tali est aspectu. Quin etiam erit grandianimo et elato, quippe penes arietem est prin- cipatus - erit et largus, et rursus quastuosus, quan- doquidem hoc animal et citra molestiam deponit la- nam, et rursus facile a natura vestitur. Sed natum in Tauro, tolerantem esse laborum dicunt, atque servilem: quoniam jugo taurus subjicitur. Quivero edi(us est sub Scorpione, erit pe» cussor,obeam quam cum isto animali habet similitudinem. Qui autem in Libranatus est, futurus est justus, propter libra- rum apud nos zqualitatem. Quid his magis ridicu- lum esse possit?... Quomodo igitur illinc praecipuas vitz humana causas proficisci doces, et ex terrenis pecudibus nascentium hominum mores ezprimis at- que ef fingis?... Quid ergo fidem ez astris tibi faciens perterrefacis nos? Qui, quod ad hominum ortum attinet, non pluris fecit astra eorumque motus, is, ut mihi quidem videtur, minime omnium dicere potuit regum successiones cometis indicari.Jam ad alia properabimus, sed si prius illud unum adje- cerimus, tantam variantium lectionum copiam in
37
PRIUEFATIO.
a8
est apud justum Deum, paucorumne meminisse, an À qui Persa non fuerit, ita scripsisse. Sequitur (pag.
multorum oblivisei ? Sit statera ; et qua mensura mensi fuerimus, admetielurnobis. Sipeccata plura sunt, sit peccator ; sin. justitie plures, sit justus. Unus et unus : nam omnia nostra ex abundantiori
Judicantur. Et res una alba albore superatur ab :
altera, et dulci, si compares, aliquid aliud dulcius est. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non quod peccatum justitia sit. Unde Filius Dei justitia vocatur. nos vero participatione justitia justi su- mus. Et Moyses lingua locutus est aliquid, quod ta- men non comprensum est historia. Quid, quoeso, hac doctrina aut pejus, aut minus Baeilianum exco- gitari potuit ? Quamlibet gravis sit lapsus viri for- lis, cito, si fides auctori habenda est, resurgit! Sed si ita est, horumque Basilius auctor sit, quomodo fieri potest, ut egregius ille doctor preeclaros illos canones ediderit, quibus ad purgandum quodlibet peccatum tam longua tamque severa poenitentia preefinitur (a)? Etenim si vir fortis, quamvis graviter peccaverit, tam facile resurgit, nihil necessari erant canones illi, quibus et fortes et debiles ad resurgendum Ium diu exercerentur. Sed quid tam novum, aut magis inauditum, non dico apud Basi- lium, sed apud eos, qui vel primoribus labris sa- cras Scripturas aitigerunt, quam illa comparatio justitie et peccati, sic ut aliquis, si peccata plura admiserit, peccator sit ; sin autem plura justitie opera fecerit, futurus sit justus ? Heec dum scribe- rem, in mentem venit cujusdam legis Persarum, quam legisse se ait homo peritissimus, idemque elegautissimus (b) : Multz olim, inquit, apud Per- 8638 legesfuisse traduntur : ex quibus facileintelligi potest,singularem quamdam ejus gentis sapientiam fisse... Erat igilurapud eositaconstitutum, ut cum quis in judicio argueretur aliquid fecisse contra le- ges, etiamsi liquido constaret eum culpe affinem esse,non ramen statim condemnaretur, sed prius in- quireretur | diligentissime in omnem illius eitam, inireturque ratio, plurane turpiter et flagitiose, an bene laudabiliterquegessisset. Tum sivincebat tur- pium numerus, condemnabatur ; sin prapondera- bantur honestis turpia, absolvebatur. Cogitabant enim, humanarum viriumnon esse, rectum cursum perpetuo tenere: habendos pro bonis viris eos, non qui nunquam peccarent, sed qui sepius honesteage- rent. Esto, lex ejusmodi vigeat apud Persas: sed ab Ecclesia Dei prorsus arceatur. Sed nos ad propo- situm referamus, nec satis habeamus locum inte- grum exscripsisse, sed ejus partes aliquas dili- gentius expendamus. lta igitur auctor loquitur : Ei πλείονα τὰ ἁμαρτήματα, ἔστω ἁμαρτωλός, εἰ δὲ πλείονα τὰ διχαιώματα, ἔστω ϑίχαιος: Εἷς xal εἷς" τὰ γάρ, etc. Si peccata plura sunt, sit peccator; si jus- titi plures, sit justus. Unus et unus : nam, etc. Quid autem sibi velit illud, unus et unus, non satis intelligo ; nec facile adducar ut credam hominem,
(a) Epist. ad Amphil.
603) : Οὕτω xai oi δίκαιοί ἐσμεν ὡς ἄνθρωποι, οὐχ ὡς à ἁμαρτία διχαιοσύνη" Ὅθεν, etc. Sic etiam justi sumus tanquam homines, non ut peccatum justi- tia. Unde, etc. Cetera non improbo ; sed in illo, οὐχ ὡς à ἁμαρτία δικαιοσύνη, non ut peccatum justitia, obscuri aliquid et absoni inesse mihi videtur. Rur- sus ita statim legitur: Ἡμεῖς δὲ μεταλήψει διχκαιο- σύνης δίχαιοι: Καὶ Νωῦσῆς ἐλάλησέ τι τῇ γλώττῃ, ἀλλ᾽ οὐχ ἀπελήφθη τῷ ἱστορίᾳ" Καὶ ᾿Αὐραάμ, etc. Nos vero participatione justitiz justi sumus. Εἰ Moyses lingua locutus est aliquid, quod tamen non com- prehensum est historia. Et Abraham, etc. Ubi il- lud, Et Moyses lingua locutus est aliquid, quod tamen non comprehensum est historia, non belle connectitur reliquis orationis partibus: ex quo fit, ut oratio hoc loco dissoluta esse videatur. Constat igitur non ex sententiis modo, sed' ex ipsa etiam scribendi ratione, hanc concionem Basilio Magno tribui merito non posse. Auctor, antequam ad Novum Testamentum veniret, ex Veteri hoc te- stimonium protulit (pag. 605) : Καὶ γὰρ Μανασσῆς ὁ τετραπρόσωπα εἴδωλα ἐν τῳ vat τοὺ Θεοῦ θεὶς, ἵν’ ὅθεν &y τις εἰσέλθῃ, τοῖς εἰδώλοις προσχυνήσῃ, μετανοήσας ἀνεχλήθη six τῆς αἰχμαλωσίας: Nam et Manasses qui idola quadruplicem faciem habentia in tem- 2 lo Dei collocarat, ut undecunque quis ingredere- tur, idola adoraret, acta panitentia revocatus est ex captivitate. In eo autem peccavit auctor quod locum Veteris Testamenti non indicaverit. Nam
C ubi Seripturarum ejusmodi idolorum quadru-
plicem faciem habentium mentio fiat, hodieque ignoratur; nec dubium esse potest, quin hec hi- storia ex alio aliquo fonte hausta sit.
19. Posteaquam scriptor testimonia aliquot e Ve- teri Testamento retulit, e Novo quoque nonnulla excerpenda esse judicavit. lta igitur de adole- scente prodigo loquitur (ibid): Ἐδέξατο, καί φησι" θύσατε ταῦρον, x«i στολὴν ἐξενέγχατε, xoi ταύτων
᾿ἀρχαίαν, x«l ϑαχτύλιον ἐν τῇ χειρί' Ταῦτα πάντα
D
παρερμῃνεύεται μέν, δηλοῖ δὲ συντόμως τήν προτροπὴν τὴν ἀγαθὴν τοῦ ὑποδεξαμένον, οὐ πρὸς ἃ θέλω, ἀλλὰ πρὸς ἃ λέγει" Εἰ δέ, οἴο. Excepit [pater filium], et ait Ὁ Mactate laurum, et stolam afferte, eamque pristi- nam, et annulum in manum ipsius. Hac omnia in aliam quidem sententiam exponuntur ; sed tamen compendio significant bonam suscipientis cohorta- tionem, non ad ea qua volo, sed ad ea qua dicit. Quod si, elc. Quibus ex verbis quomodo idoneaali- qua sententia effici possit, alii viderint : ego monere satis habebo, ejusmodi scribendi rationem etinep- tam et obscuram in summum virum Basilium non convenire. Cum auctor multa dixisset de adole- scente prodigo, tum demum Petri et Pauli mentio- nem facit, hoc modo (pag. 6060): Πέτρος τρὶς ἀπαρνεῖ: ται, καὶ χεῖται ἐν θεμελίῳ, Παῦλος ἀπὺ διωχτῶν χήν ρνξ. 'AXX ἐνταῦθά ἐστι ζήτημα: ᾿Αλλὰ τί λέγει
(b) Μυγοί., Var. lect. lib. vui, c. 25.
39 PEUEFATIO. 40
αὐτός" 'Iàc00g Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν χόσμον ἅμαρ- À χαμάτων ; Οὐχ ἀγγελοὶ ἐσμεν, αλλ ἄνθρωκοι. Καὶ
τωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγὼ" Τὸ ἴδιον ἐλάττωμα φανεροῖ, ἵνα δείξῃ τὸ μέγεθος τῆς χάριτος" ᾿Αλλὰ Πέτρος εἰπὼν xai εὐλογηθεὶς, εἰπὼν' ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, x«l ἀχούσας, ὅτι" Πέτρα εἶ, ἐνεγκωμιάσθη" Εἰ γὰρ καὶ πέτρα, οὐχ ὡς -Χριστὸς πέτρα, ὡς Πέτρος πέτρα" Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος, Πέτρος δὲ διὰ τὴν πέτραν" Petrus ter negat,tamen in funda- mento collocatur. Paulus ez persecutoribus factus est pre dicator. Sed hic quastio est. Quid autem dicit ipse? « Jesus Christus venit in. mundum, ut peccatores salvos faceret, quorum primus sum ego * » Declarat suum ipsius vitium, ut gratie magnitudinem ostendat. At dixerat Petrus, et benedictionem consecutus fuerat ; dixerat : « Fi- lius es Dei altissimi ?* ; » cumque audisset, « Petra es, » praconio nobilitatus est. Quanquam au- tem petra est, non ut Christus petra, ut Petrus petra. Christus enim vere petra est inconcussa : Petrus vero propter petram. Ubique abjectum est dicendi genus, et humile ; sed preterquam quod hoc loco sermo humilis est et abjectus, aliqua di- cta sunt ineptissime. Quid enim illa loquendi ra- tione, ἀλλὰ Πέτρος εἰπὼν xal εὐλογηθεὶς, εἰπὼν ὅτι, at Petrus locutus, οἰ benedictionem consecutus, locutus, aut ineptius est, aut absurdius ? Fortasse non videbuntur meliora quz sequuntur, ὡς Πέτρος πέτρα, ut Petrus petra. Scriptorem quaestionem quamdam hic proposuisse, nec tamen imitatum fuisse bonos scriptores, qui, cum queestionem ali-
πίπτομεν χαὶ ἐγειρόμεθα, χαὶ πολλάχις τῆς αὐτῆς ὥρας.... Εἰ δὲ οὐδενὸς ἁμαρτήσαντος t ἄφεσις, καὶ δια- φορὰ ἦν ἐν ty ποιχιλία' ᾿Αλλὰ ἐπειδκ" Unumne malum reputat Deus, multa vero bona nonreputat * Quot martyres qui primum negarant, rursus redinte- grata pugna cladem resarsere? Sed negarant non animo, sed lingua. Caronamqueinfirma est . Excidit qui abnegat, rursus cum confitetur, instauratur. Nec enim mala observat Deus, bona vero nullo loco numerat: Et cum quis torqueretur, scepenumero cessit, cum ferre non posset, non commutans volun- tatis propositum, sed labore victus : at dimissus, ac requiem nactus, restauratur. Servabiturnedictum breve adversus illum, tormenta vero non enumera- buntur ? At Deus judez est, non hominum audacia. Audes legem praescribere Deo, quiinfirmitatem no- vit, et suppeditat auxilium, dabitque victoriam? Quot sunt qui post vitam malam martyrium sust&- nuerunt ? Num quoniam cupiditas illerit, privabun- tur laboribus ? Non angeli sumus, sed homines, et cadimus et resurgimus, idque sepenumero kora ea- dem... Quod si nemini qui peccasset, daretur venia, esset discrimen in varietate. Quot voces, tot fere peregrinitatis atque νοθείας argumenta. Unumne maium, inquit, reputat Deus, multa vero bona non reputat ? ta est, unum malum aliquando reputat Deus, multa vero bona non reputat ; neque id ignorare potuit Basilius. Noverat cniin doctor egre- gius, hominem nonnunquam ob unicum mortale
quam instituunt, ejus rationem paucis explanant, C peccatum justo Dei judicio et deseri et periret Sed
dissimulare volui. Magnus ille dicendi magister quisquis est, aliquando post ita loquitur (p. 607) : Μέγας ἦν ὄντως 'Αδραάμ' οὕτως ἦν μέγας, διότι γῇ ἐστι xai σποδός" Vere magnus erat Abraham : tantus erat, quoniam terra est et cinis. Ubi non obscu- rum est vocem διότε positam fuisse pro ὅμως, ut sit, tamen terra est cinis. Cum scriptor talia supe- rius de multiplici justitia dixisse non satis haberet, ita persequitur (ibid.): Τὸ μὲν ἂν λογίζεται xaxóv, τὰ δὲ πολλὰ ἀγαθὰ οὐ λογέζεται Θεὸς ; Πόσοι μάρτυ- ρὲς πρῶτον ἀρνησάμενοι, τὸ δεύτερον ἀνεχαλέσαντο τὴν ἧτταν : ᾿Αλλ᾽ ἀρνησάμενοι, οὐχὶ τῇ διανοια, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ" Ἢ σὰρξ γὰρ ἀσθενής" ᾿Απαρνού- μενος ἐκπίπτει, πάλιν ὁμολογῶν ἀναχαλεῖται': Οὐ “ἀρ τὰ χαχὰ φυλάττει ὁ Θεὸς, τὰ δὲ χαλὰ ἀθετεῖ. Καὶ βατσανιζόμενός τις, πολλάχις ἐνέδωχε Bá 6vsy- xo, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον: ἀλλὰ χατ- ἐνεχθεὶς καὶ ἄνετιν ἀναχαλεῖται: Τὸ μιχρὸν ῥῆμα γυ)αχθήσεται αὐτῳ, αἱ δὲ βάσανοι οὐχ &pt- θμηθήσονται , ᾿Αλλὰ Θεὸς χριτὴς, οὐχ ἀνθρώπων ἢ τόλμα’ Τολμᾷς νομοθετεῖν Ote ὃς οἶδε τήν ἀσθέ- ψεύχν, καὶ “χορηγεῖ τὴν βοήθειαν, xoci δώσει τὴν νί- X57; Πόσοι οὐκ ἀπὸ χαλοῦ Dt. ἐμαρτύρησαν ; "Apa ἐπει7ὴ ἐπέστρεψεν ἐπιθυμία, ἀποστερηθήσονται τῶν
λαξὼν
* I Tim. 1, 15, * Math. xvi, 16 et 18.
(a) Tom. 1], bom. 19, n. 7.
audiendus est ipse, qui cum quadraginta marty- rum laudes celebraret, ita de misero quodam mi- lite locutus est (a) : Ὡς δὲ ot μὲν zyvizovzo, ὁ δὲ ἐπε- τήρει τὸ ἐχύησόμενον, εἶδε ὑέχια ξῖνον, δυνχμεις τινὰς ἐξ οὐρανῶν χατιούσας, χαὶ οἷον παρὰ βασιλέως δωρεὸς μεγάλας διανεμούσας τοῖς στρατιῦταις" — mi τοῖς μὲν ἄλλοις πᾶσι διξζοουν τὰ δῶρχ, ἕνα δὲ μόνον ἀφξχαν ἀγέραστον, ἀνάξιον χοίνασαι τῶν οὐρανίων τιμῶν: ὃς εὐθὺς ποὸς τοὺς πόνους ἀπαηορεύσας, πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀπηυτομολχσεν: Ἐλεεινὸν θέαμα τοῖς διχαίοις, ὁ στρατιῶτες φυγὰς, ὁ χροιστεὺς αἱ- χμάλωτος, τὸ Χριστοῦ προούατον δκοιχλώτην" χαὶ τὸ γε ἐλεεινότερον, ὅτι xai τῆς αἰωνίον Lun; διχμαοτε, xxi οὐδὲ ταύτης ἀπέλαυσεν, £202; αὐτω τς σαρχός ἐν τῇ προσόολη, τῆς θέομης διαλυθεισης Ναὶ ὁ μὲν φιλόζωος ἔπεσεν ἀνομέῆσας διαχενῇς, ὁ δὲ, εἰς. Cum au- tem ii decertarent,custos vero eventum observaret, spectaculum mirum vidit, virtutes quasdam e celis descendentes, et velut a rege munera magna distri- buentes - que aliis quidem omnibus dona dispertie- bant,sed tamen unumreliquerunt non donatum. in- dignum eum judicantes honoribus calestibus : qui statimob dolorem cedens,transfu git ad adversarios. Miserabile spectaculum justis; miles transfuga, vir
41 PRAEFATIO &2 strenuissimus captivus, direpta a lupo ovis Christi: À ullo tentationum impetu vulnerari poterat.... Et
atque illud miserabilius, quod et eternam vitam amisit, el ne hac quidem fruitus est, carneipsius ad calorisaccessumstalim ezsoluta.Et hicquidemvite amans, frustra admisso scelere cecidit : lictor vero, etc. Ecce unus miles, multiplici justitia quasi onu- stus, qui diu pertulerat vim tormentorum, qui tan- tum non ad mortem usque restiterat, qui tantum non fuerat coronatus, semel negavit, et in sempi- ternum tempus periit. Non comparantur cum malis bona, neque numerantur : at Deus justo et arcano judicio semel lapsum militem pcenis eternis ad- dixit. Quomodo ergo Basilius, a quo hujus militis historiam audivimus, dicere potuisset que in controversa hac oratione leguntur : Quantumvis sane cadat fortis, cito resurgit, cum ipse hoc mili- tisexemplo docuerit virum sirenuissimum cecidisse, nec tamen unquam resurrexisse ? Quomodo rursus ita loqui potuisset: Quid enim vis, unumne pecca- tum imputari sanctis, an justitiam multam? Fecit peccatum, at fecit etiam justitias multas. Quid ju- stum est apud justum Deum ,paucorumne meminis- se, an multorum oblivisci ?...... Si peccata plura sunt, sit peccator : sin justitie plures, sit justus, cum ipse narret militi justo (nisi enim fuisset jus- tus, ejus exemplum justis non fuisset propositum) imputatum esse unum peccatum, non justitiam multam ? Rursus quomodo ita scribere potuisset: Et cum quis torqueretur, sepenumero cessit, cum ferrenon posset, non commutans voluntatis propo-
verospiritualibus oculis circumcurrentem diabolum cum cerneret, concitantem alium ad lugendum, adjuvantem alium ad persuadendum, plorantibus quidem illud Domini verbum dizu : « Nolite flere super me !9, » sed flete super hostes Dei, qui in pie- tatis cultores talia audent, quique per hanc ftam- mam quam ad nos comburendos accendunt, gehen- "/P ignem sibimet parant.... Aliis vero, qui ut lin- gua negaret suadebant, respondit, linguam que a Christo creata erat, quidquam in Conditorem loqui ton posse. « Corde enim credimus ad justitiam, ore vero confitemur ad salutem 1!..., » quomodo igitur negabo Deum meum quem a puero adoravi? Nonne horrescet calum desuper ? nonne obscurabuntur
B 7nea causa sidera? num tellus me ullo modo susti-
nebit ? « Nolite errare, Deus non irridetur 1*3. » Ez ore nostro nos judicat, ez verbis justíficat, ezque verbis condemnat. Annon legistis tremendam hanc Domini comminationem 1 « Qui negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in calis est!*. » Cur autem hac simulem sua- detis ? ut mihi quidpiam ez tali arte comparem? ut paucos dies lucrifaciam ? at jacturam faciam totius &aternitatis : ut effugiam carnis dolores? sed nequa- quam videbo bona justorum. Perire solerter, et as- tute ac dolose zternum sibi supplicium accersere, manifesta fuerit dementia. Hec, et si longiora, hoc loco referre libuit, ut utriusque doctrina, Basilii et auctoris, altera cum altera commodius comparetur,
.situm, sed dolore victus, quasi res nihili sit, si quis c utque ex sententiarum diversitate plane constet
ob dolorem fidem neget, cum ipse tradiderit mili- tem, qui dolore victus cesserat, tamen vitam eter- nam amisisse. Sed ad locum, quem ultimo loco proposuimus, redeamus. [ta igitur auctor loque- batur: Πόσοι μάρτυρες πρῶτον ἀρνησάμενοι, τὸ δεύτερον ἀνεχαλέσαντο τὴν ἧτταν ; ᾿Αλλ᾽ ἀρνησάμενοι, οὐχὶ τῇ διανοίᾳ, ἀλλὰ τῇ γλώττῃ. Quot mart res qui primum negarant, rursus redintegrata pugna cladem re- sarserunt ? Sed negarant non animo, sed lingua, Quasi vero parum esset lingua negare, modo non negaretur animo. Longe alia est doctrina Basilii, cujus hec sunt in ea quam de martyre Gordio habuit oratione (a) Jam igitur beatum hunc virum morti ad vitam properantem circumstantes amici cum gemitibus amplectebantur, ac extremam salu- tem dicebant, atque effusis ferventibus lacrymis, precabantur ne semet (raderel igni, ne suam absu- meret juventutem, ne jucundum hunc solem dere- linqueret. Αἰ consiliis ad persuadendum idoneis eum decipere nitebantur : Nega. verbo solo : in animo vero, ut voles, serva fidem. Ulique non atten- dit Deus linguam, sed loquentis mentem. Ita enim tibi licebit etl judicem mitigare, et Deum propitium reddere. At ille inflezibilis erat et indomitus, nec
10 Luc, xxi, 28. !! Rom. x, 10. (a) Hom. 18, n. 6 et 7. PATROL. GR, XXXI.
13 Galat. vi, 7.
hanc de qua controversia est, orationem Basilio tribui merito non posse. Et vero Basilius, qui ea. que edidimus dicentem Gordium induxit, quomodo ita loqui potuisset : Quot martyres, qui primum negarant, rursus redintegrata pugna cladem re- sarsere ? negarant autem non animo, sed lingua, tanquam si res levis sit lingua negare. Preterea li-- benter quererem ab auctore, si viveret, quot sunt, qui cum semel negassent, nunquam redintegrarunt pugnam, nec unquam cladem resarserunt. Velim ' autem illud notetur maxime, militis exemplum a Basilio proponi non peccatoribus, sed justis (spe- ctaculum, inquit, jus(is miserabile) : sic ut simulet perniciosam illam auctoris de muliiplicijustitia sen-
D tentiam funditus evertat, et justos moneat ut ca-
veant sibi, ne forte et ipsi ob unicum scelus eterno igni tradantur. Sed, ut jam dixi, si nihil aliud impe- diretquominusoratio hec Basilio tribueretur,ipsum certe dicendi genus per se satis esset : quod rursus ex ultimo loco confirmari potest. lta enim locutum auctorem vidimus, x«i βασανιζόμενός τις πολλάκις ἐνέ- δωχε μὴ ἐνεγχὼν, οὐ τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον, et cum quis torqueretur, sQpenumero cessit, cum ferre non posset, non commutans voluntatis pro-
18 Matth. x, 33.
43 PRAEFATIO. bh positum, sed labore victus: ubi lllud, ov τὴν προθυ» Α in aliis suis orationibus unquam usum fuisse non
μίαν, ἀλλὰ τὸν πόνον, per ellipsim dictum, violenti aliquid et inusitati pre se fert. Basilius cum de misero illo milite loqueretur, ita superius scri- pserat, πρὸς τοὺς πόνους ἀπαγορεύσας, non per ellip- sim, τοὺς πόνους. Mox sequitur : Ei δὲ οὐδενὸς ἀμαρ- τήσαντος ἢ ἄφεσις, à διαφορὰ ἦν ἐν τῇ ποικιλίᾳ" quod si nemini quipeccasset, daretur venia, discrimen essct in varietate : quod et obscurissimum et ineptissi- mum esse nemo non videt. Scio quidem doctissi- mum virum Combefisium ut alios quosdam ita hunc ultimum locum emendare voluisse: sed cum id non feceritex veterum librorum auctoritate, sed de suo, emendationum illius non habenda est ratio, magis- que vellem fassus fuisset, id quod res est, hanc ora.
tionem optimi scriptoris Basilii non esse. Tunc enim p
deeaemendandanon tantopere laborassetnec ei mi- rum fuisset malum auctorem male mala scripsisse.
S VII. De homilia adversus eos qui calumniantur nos, quod tres deos colamus.
20. Hancorationem nemo hactenus, quod sciam, in spuriis posuit. Tillemontius (a), ubi alias ora- tiones recenset, de iisque judicium profert, hujus vix meminit, sed sic tamen, ut alio loco ipsam Ba- silio aperte tribuat. Ego autem ob argumenti gravi- tatem optabam phrasim atque sententias Basilio Magno dignas in hac oratione invenire : sed quo magis eam legi, eo magis mihiipse persuasi ipsam indignam esse, que tanto viro tribueretur. Apud Basilium omnia propriis et accomodatis ad id quod agitur vocibus exprimuntur: et, ubi non exspectes, aliquid plerumque recondite eruditionis latet. Nusquam Basilius sui dissimilis est : sed ubique se prestat eum, qui jure oratorum optimus habitus sit. Preetereaque illius oratio ita naturalis est, ut nihil preter exspectationem audias : sed omnia tam apte tamque convenienter inter se connectun- tur ut fateare necesse sit nihil aut melius aut convenientius dici potuisse. Horum autem nihil in hac concione inveniri, omnes, opinor, facileintelli- gent, si eam paulo attentius legere voluerint. Interea ego loca quiedam, quibus maxime hec oratio sus- pecta reddi possit, ut occurrent, in medium addu- cam.Primum igitur sub principium orationis ita lc- gitur (pag. 609): Διὸ εἰ ὁ ἀγαπητὸς μισεῖται, τί μέγα ci
ἡμεῖς τοῦ μέσους ἀξιούμεθα παρ' ἀνθρώποις͵ οἷς περισσεύει Ὦ
τὸ χτῆμα τοῦ μίσους: Quapropter si dilectusodio ha- betur, quid est magni si nos apud homines, apud quos odii possessio abundat, odio digni habeamur? Due hz voces, ἀγαπητός et χτῆμα, mihi non viden- tur satis sapere morem ac ingenium Basilii. Fortasse Basilius, cum Psalmos interpretaretur, voce simplici ἀγαπητός uli potuit ad unigenitum Dei Filium significandum : sed ipsum hao ipsa voce sola et simplici ad eumdem indicandum
15 Eccle, 1x, 17. (a) Tom. 1X, p. 301 et 263.
puto. Vox vero κτῦμα idcirco displicet, quod ad hunc locum non satis accommodata esse videatur, Qui enim illud audit, οἷς περισσεύει τὸ χτῦμα τοῦ μίσους, apud quos abundat possessio odii, is, si in legendis Basilii libris diligenter versatus sit, statim, nisi valde fallor, novum quiddam et peregrinum audire sibi videbitur. Totuui illud (ibid.) : Tí; μοι docet θέατρον τὲν οἰχουμέν᾽ν ἅπασαν, καὶ φωνὸν σάλπεγ- γος εὐτονωτέραν, xai θρήνους Ἱερεμίον, x«i δάκρνον δαψιλὲς χαταῤῥῆξαι καρδίαν ὀδύναις συντετριμμένην, καταχέασθαι κόνιν τὲν νῦν ix τῆς ἀτιμίας ἡμῖν χαταχῆχν- μένην, πενθῦσαέ τε τὸν xotviv συμφοραν ; ὅτι ἐπιλέλοιπεν ἢ ἀγάπη ἡ ῥίζα τῶν ἐντολῶν. Quis mihi dabit theatrum universum orbem terrarum, et vocem tuba validio- rem, et lamen(ationes Jeremiz, et lacrymas uberes, quibus cor doloribus contritum dirumpam, pulve- remque nobis nunc igniominiose aspersum per- fundam, et deplorem calamitatem communem ? quippe defecit mandatorum radix charitas : totum, inquam, illud fragmentum in hominem grandiloquum convenire potest, non in Basilium Magnum, qui omnia eloquentie ornamenta cum
fira quadam simplicitate solertissime conjungere
solet. Et ut magis intelligatur quan: alienum sit a Basilii moribus ejusmodi dicendi genus turgi- dum et inflatum, exemplum unum ex quo de alis judicari possit, in medium proferre non pigebit, Etsi igitur Basilius sepe Christianorum inter se dissensiones ac jurgia memorat, tamen
C libro De Spiritu sancto copiosius et accuratius
quam aliis locis miserabilem illum Ecclesie sta- tum describit. Ergo sicubi, illic maxime tumido illo loquendi genere uti Basilium decebat : sed ta- men ne ibi quidem turget illius oratio, at simplex est, ei ab omni emphasi alienissima. Postquam enini tot ac tanta mala recensuisset, hoc modo lo- quitur (5) : Διὰ ταῦτα λυσιτελεστέραν τοῦ λόγον τὲν σιωπὴν ἐτιθέμην, ὡς οὐ δυναμένης φωνῆς ἀνθρώπον διὰ τοσούτων θορύδων εἰσαχονσθῆναι. Εἰ γὰρ ἀληθῇ τὰ "Ex- κλησιαστοῦ ῥήματα, ὅτι λόγοι σοφῶν ἐν ἀναπαύσει ἀχούον- ται, πολλοῦ ἂν δέοι πρέπειν τῇ νῦν χαταστάσει τὸ περὶ τούτων λέγειν. Has οὗ res silere utilius judicavi, quam loqui, tanquam hominis vor per tantos tumultus exaudiri non possit. Nam si vera sunt, quz dixit Ecclesiastes **, verba sapientum in quiete audiri, plurimum abest, ut in Aoc rerum statu. de his loqui conveniat. In eo quem mox exscribam loco variant inter se libri, nam aliquot codices et editi ita habent (pag. 609): Τούτον γὰρ ἔνεχα ἐχεῖνοι τὰς πανηγύρεις ταύτας ἐμὴη- χανήσαντο, ἵνα τὴν ἐκ τῶν χρόνων ἐγγινομένην ἀλλοτρίω- σιν διὰ τῆς τῶν χαιρῶν ἐπιμιξίας ἀνανεώσωσι, χαὶ τοὺς τὴν ὑπερορίαν οἰχοῦντας ἔνα τοῦτον χαταλα.- 6óvrag τόπον, ἐαντοῖς ἀρχὴν φιλίας x«l ἀγώπης
(5) Lib. De Spiritu S., cap. 30.
4s | PRAEFATIO. 40
τὴν συυντχίαν παρέχοιεν : sic vero vetus liber Har- A προφανοῦς, ὅτι ἡμεῖς ἐσμεν οἱ τοὺς
leanus, ἵνα..... ανανεοῦσθαι..... παρέχειν. Neu- tram autem loqueadi rationem arbitror satis ido- neam esse. Etenim si legas, ἵνα... ... ἀνανεώ- σωσῖ........ παρέχοιεν, ita scribi oportuisset, x«& oi τὴν ὑπερορίαν οἰχοῦντες, ἕνα τοῦτον χαταλαδόντες τόπον, eic , nec aliter scripsisset Dasilius : sin legas, ἕνα...... ἀνανεοῦσθαι....... παρέχειν, non erit quidem causa ulla, cur voces οἰκοῦντας et χαταλα- δόντας reprobentur, sed alium quemvis potius au- ctorem loquentem induces quam Basilium, apud quem, opinor, vocula ἵνα cum infinitivo conjuncta non invenitur. Sed, quod multos magis movere poterit, illud, ἀνανεοῦσθαι οἱ παρέχειν, videtur emendatio esse librarii alicujus, qui cum videret VOCes οἰχοῦντας οἱ χαταλαθδόντας necessario infini- tivum exposceere, pro ἀνανεώσωσι et παρέχοιεν Scripsit ἀνανεοῦσθαι et παρέχειν. Cum enim unicus duntaxat liber vetus habeat ἀνανεοῦσθαι et παρ- éycv, alii autem omnes habeant ἀνανεώσωσι et παρέχοιεν, non immerito auctor ipse ita scripsisse putandus est. Satis de verbis hujus periodi : nune de ipsa sententia loquamur. Quod igitur scriptor ait, adinventos fuisse conventus, ut animorum alie- natio renovetur, id non prudenter dictum est. Dici oportuerat fieri conventus, non ut ejusmodi alienatio instauretur, sed ut penitus e medio tolla- tur. Nam renovanda erat pax atque concordia : alie- natio vero, quce pacem atque concordiam interrupe- rat,prorsus abolenda.Quare cum seriptoritalocutus est, videtur aliud cogitasse, aliud expressisse. Non enim dubito quin voluerit dicere, renovandam esse concordiam,sed dixitrenovaridebere alienationem. Aliquanto post cum auctor significare vellet, accu- sari se a qnibusdam, quod multos deos introduce- ret, ita loquitur (pag. 610) : Μαρτυρήσατε τῇ ἀληθείᾳ xxi ἡμῖν, πρὸς τοὺς ἐπιθρνλλοῦντας τὰ τοιαῦτα, ὅτι ἄρα ἡμεῖς τὴν παλαιὰν δωρεὰν ἀνενεωσάμεθα. Reddite testimonium veritati et nobis, adversus eos qui talia. divulgant, videlicet quod nos do- num velus instauravimus. Ubi nemo non videt vocem δωρεάν improprie et inepte ad id significan- dum positam fuisse: alius quivis, eorum saltem qui apte loqui student, voce πλάνη aut simili usi
fuissent, adversus eos qui talia divulgant, videlicet D
quod errorem veterem ins(auravimus. ln eo quoque quod mox subjiciam, auctor, quiquis est, longis- sime discessit a consuetudine Basilii, qui non ita acerbe in suos adversarios invehi solet. Studebat vir humanissimus, non insultare suos aecusatores, sed eos ad veritatis cognitionem adducere. Eo autem, quem dico, loco ita scriptum invenitur: Τί ὑποχρύπτεις σεαντοῦ τὴν ἐπήρειαν; ψεύδη, κατηραμένε, λέγων παρ' ἡμῖν τρεῖς θεοὺς χαταγγέλλεσθαι. Quid occultas tuam ipsius calumniam? Mentiris, vir ezsecrande, cum ais deos ires a nobis pradi- cari. K& auctor persequituP. χαὶ οὐ λεγεὲς ix τοῦ
(a) Tom. II, hom. 24.
χτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγοντας ἀναθεματέζοντες. Ταύτην τὴν χατηγορίαν δέχομαι" ἐπὶ τούτῳ TUp x«i ξίφος ἐχονὴ- μένον ὑφίσταμαι" xà» ὁ τρόχος χκαταῤῥάσσῃ, κἂν βασα- νιστήρια ἐπ᾿ ἐμὲ χινῆται, ἐν τῇ αὐτῇ πληροφορίᾳ δέχο- μαι τὰ βασανιστήρια, ἐν Xj x«l οἱ μάρτυρες οἱ ἐνταῦθα χείμενοι τῶν στεφάνων δξιύθησαν. Nec aperte dicis nos ipsos esse, qui eos qui Spiritum sanctum crea- turam dicunt, anathemate ferimus. Hanc accusa- tionem admitto ^ eam ob causam ignem subibo et gladium ezacutum - sive rota collidat, sive tor- menta in me moveantur, eadem animi persua- sione perferam tormenta, qua martiyres hic Jacentes coronas consecuti sunl. Prevideo qui- dem non defuturos, quibus hec verba primo as-
B pectu valde admodum placitura sint, quique ipsa
inveniant dignissima, que Basilius Magnus pro- nuntiarit, cum a viro, qui animo excelso esset et elato, prolata fuisse negari non possit: sed tamen illi ipsi, si rem attentius considerarint, statim, opinor, animadvertent, hee esse verba hominis constantia atque fortitudine sua prefidentis, qui- que jaectantior videri possit. Et ut melius intelli- gant hec longius a Basilii modestia abesse, quam ut ei tribui possint, velim diligenter comparent qua hic dicuntur, cum iis quee aliis locis simili in re scripsit Basilius. Potest autem legi ea oratio
cui titulus, Contra Sabellianos et Arium et Ano- m0s (a),inqua vir gravissimus modestie suae spe- cimina quedam reliquit. In hac igitur oratione Basilius pariter conqueritur instrui sibi calum- niam, in eademque pariter profitetur Spiritum sanctum creaturam non esse, nec tamen quidquam de se magnificentius pre dicat, sed simpliciter ac modeste ita loquitur (ὁ) : ᾿Αλλὰ γὰρ πάλαι ὁρῶ δυσ- ανασχετοῦντας ὑμᾶς πρὸς τὸν λόγον, xai μογονουχὶ- ἀχούειν δοχῶ, ὅτι τοῖς ὁμολογουμένοις ἐνδιατρίβων, τῶν πολυθρυλλήτων ζητημάτων οὐχ ἅπτομαι: πᾶσα γὰρ ἀχοὴ νῦν πρὸς τὴν ἀχρόασιν τῶν λόγων τῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνηρέθισται. Ἐγὼ δὲ μάλιστα ἡἠδουλόμχν, ὡς παρέλαθον ἀπλοϊχῶς,Ἠ ὡς συνεθέμην ἀνεπιτηδεύτως, οὕτω παραδιδόναι τοῖς ἀχούουσι....... Ἐπειδὴ δὲ περιεστήχατε ἡμᾶς, διχασταὶ μᾶλλον Ἢ »A ἡμᾶς δοχιμάσαι βουλόμενοι, οὐχ αὐτοί τι λαδεῖν ἐπιζητοῦντες, ἀνώγχη ἡμᾶς ὥσπεο ἐν δι- χαστηρίῳ τὴν ἀντιλογίαν προτεινεσθαι, καὶ ἀεὶ μὲν "d κρίνεσθαι, ἀεὶ δὲ λέγειν ἃ παρειλήφαμεν. Sed jamdiu sermonem nostrum moleste ferre vos video, et tantum non audire me puto, quod confessis immo- rans, questiones valde decantatas non attingam. Omnium enim aures arrecte nunc sunt, ut de Spi- ritu sancto aliquid audiant. Ego vero velim ma- zime, sicut traditum simpliciter accepi, sicut in- genue et candide assensus sum, sic et auditoribus tradere...... Quoniam autem circumstatis nos, ju- dices magis quam discipuli, qui probare nos »- Utis, non autem quidquam discere quaratig
(b) Num. 4, p, 193.
PRUEFATIO. &8 est velut in judicio iis qua objiciuntur A duas has orationes diligenter legerit (tom.1I, hom.
, semperque interrogari, et semper que dicere. Ejusdem modestie exempla ut one, ita multis aliis locis cuique apud im Patrem videre licet. Quare mihi qui- isissimum est ita affectum fuisse Basi- menta omnia perferre paratus esset ad m Spiritus sancti divinitatem : sed non »ar, ut credam modestissimum virum audivimus, de seipso jactantius pre- Pterea inter ceteras ingenii laudes, jümus vir Erasmus Basilio tribuit, hec seritur, ipsum Seripturarum testimonia 1e admiscere orationi 585, ut gemmas n assutas, sed ibi natas dicas: quo- neptissime illud Joannis, Cum venerit ita citasset, Ὅταν ἔλθη ὁ Παράχλητος, tro. Σὺ δέ... Cum venerit Paracletus !5, 'ur. Tu vero, etc. Vir aliquis imperitus ita prepostere citare potuit, non Basilius, qui Scripture verba aptius ne noverat. Nec illud omittam, ubi egitur (pag. 611): Ὥσπερ οὐχ Ew avvaytv- Ἔρος, οὕτως, etc. Sicut non est Deus (oque una cum ipso sit ingenitus, ita, hil videri exoticum quiddam inesse. n £v pro ἐστί uti non solet. Quod si 0 sensu de aliis judicare fas esset, | quod proferam vel unicum satis esset tionem repudiandam. Is autem, quem jusmodi est (ibid.) : Διὰ τὸ σῶμα ἔλαδε « ὁ Λόγος, ἵνα μὴ χαταφλέξῃ τὰ ὁρώμενα. «pus Verbum nubem assumpsit, cor- t, ne res visibiles combureret. Pauci licam orationem ad populum haberent, lent, διὰ τὸ σῶμα ἔλαδε νέφος τὸ σῶμα ὁ i corporis, Verbum nubem assumpsit, dcet, cum in his verbis insit mystici ali- oratorium dicendi genus non deceat: nisi valde fallor, hactenus dixit, neque sterum dicet, ideo corpus ἃ Domino . fuisse, ne res visibiles combureret. Et odi Incarnationis causa mihi videtur a ominum sensu tcm aliena, ut eam nulli
im in mentem venisse putem. Sed, ut ἢ
teris taceam, affirmare ausim Basilium, :errimo judicio preeditum, detaminepta per somnium quidem cogitasse. For- f timebat, ne Verbum eternum, nisi nem, totum terrarum orbem Phae- mplo concremaret.
ror igitur hanc concionem Basilii non licujus, qui eum imitari volueril. Mihi imile fit ejus auctorem, quicunque ille iitandam proposuisse orationem eam, jitur, Contra Sabeilianos, et Arium e qua de re vix dubitaturum puto, qui
Xv, 6. 16 Joan. xrv, 16,
24). Velim autem studiosi attendant maxime ad in- signia quidam loca, que hic apponere non pige- bit. Basilius igitur sic loquitur (pag. 191 et seq.): Δεινὴ γὰρ ἀγνωμοσύνη μὴ χαταδέχεσθαι τὰ διδάγματα τοῦ Κυρίου, εὐχρινῶς διιστῶντος ἡμῖν τῶν προσώπων τὴν ἑτερότητὰ., Ἐὰν γὰρ ἀπέλθω, φησὶ, παραχαλέσω τὸν Πατέρα, x«i ἄλλον πέμψει Παράχλητον ὑμῖν. Οὐχοῦν Υιὸς μὲν ὁ παραχαλῶν, Πατὴρ δὲ ὁ παραχα- λούμενος, Παράχλητος δὲ ὁ ἀποστελλόμενος. "Ap' οὖν οὐ φανερῶς ἀναισχυντεῖς ἀχούων, ἐγὼ περὶ τοῦ Υιοῦ, ἐχεῖνος δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς, ἄλλος πεοῖ τοῦ Πνευματος τοῦ ἁγίον, x«i πάντα φύρων -:...... Καὶ μή μοι περι- δραμόντες, ὅσοι ἣ μὴ τελείως τοῖς λεγομένοις Zxolou- θήσατε, à πρὸς ἐπήρειαν ἡμᾶς περιεστήχατε, οὐ λα-
B 6siv. τι παρ᾽ ἡμῶν ὠφέλιμον ἐπιξητοῦντες, ἀλλὰ λα-
θέσθαι τινὸς τῶν λεγομένων ἐπιτηροῦντες, εἴπητε" δύο θεοὺς χηρύσσει....... Ἐπειδὴ δὲ περιεστήχατε ἡμᾶς, δικασταὶ μᾶλλον d μαθηταὶ, ἡμᾶς δοχιμάσαι βονλόμενοι, οὐχ αὐτοί τι λαδεῖν ἐπιξητοῦντες..... Ot δὲ χωρίζοντες Πατρὸς xai Yto9, xai τῷ χτίσει συναρι- θμοῦντες τὸ Ἡνεῦμα ἀτελὲς μὲν ποιοῦσι τὸ βάπτισμα, ἔἐλλιπὴῆ δὲ τὴν ὁμιλογίαν τῆς πίστεως... Οὕτω μὲν οὖν οὔτε χαινοτομῶ ῥήματα, οὔτε ἀθετῶ τὴν ἀξίαν" τοὺς δὲ τολμῶντας χτίσμα προσαγορεύειν, στενάζω xai οδύρομαι. Nam ingens improbitas est, non susci- pere documenta Domini, qui nobis perspicue aliam personam ab alia distinguit. « Si enim abiero, inquit, rogabo Patrem, et alium Paracletum mit- tet vobis !*, » Itaque Filius est qui rogat, Pater
C est qui rogatur, Paracletus vero, qui mittitur.
Nonne ergo aperte impudens es, qui cum au- dias, ego de Filio, ille de Patre, alius de Spiritu sancto, misces tamen omnia?.... Et mihi, quot- quot aut non perfecte dicta assecuti estis, aut ca- lumniandi causa nos circumstatis, non querentes ut ez nobis aliquid capiatis emolumenti, sed ob- servantes ut aliquid eorum qua dicimus carpatis, ne circumcursantes dixeritis: Prodicat deos duos..... Quoniam autem circumstatis nos, judices magis quam discipuli, qui probare nos velitis, non autem quidquam discere quaratis..... Qui enim separant a. Patre et Filio, et inter creaturas numerant Spiritum, ut baptismum imperfectum, ita faciunt confessionem fidei imperfectam.... Sic igitur neque sum verborum architectus, neque majestatem Spiritus reprobo : sed eos qui creatu- ram appellare audent, deploro defleoque. Auctor vero ita scripsit (pag. 610, 612) : Oi πλεῖστοι τῶν παρόντων χατάσχοποι, μᾶλλόν εἰσι χατάσχοποι τῶν λεγο- μένων, ἣ μαθηταὶ τῶν διδαγμάτων" xci λόγος ἐπιζητεῖ. ται οὐ πρὸς οἰχοδομὴν τῶν παρόντων, ἀλλὰ πρὸς ἐπο ἡρειαν τῶν ἐφεδρευόντων: χἂν μέν τι λεχθῇ συμθαῖ- γον ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν ἐξοστρακιζόντων τὴν y» μὴν, ἀπῆλθε χαταδεξάμενος ὡς τὸ ἴδιον εὐρὼν παρ᾽ ἡμῖν...... Ἐχεῖ ἀντιχαταστήσονταίξ μοι οἱ τὸν ἐπ. ἡρείαν ταύτην ῥάπτοντες. ....... Τίοοονοιον ἑμοὶ πολεμεῖς ;
49 PRAEFATIO. 50
εἰ πιστευω εἰς Πατέρα, si ὁμολογῶ τὸν Υἱὸν, si μὴ ἀθετῶ À opusculum ipsi ascriptum sit. Hxc autem lucu-
τὸ Πνεῦμα. Ei ὁ Τριάδα ὁμολογῶν, τρεῖς ὀνομάζει θεοὺς, ἀθετεῖ τὸ βάπτισμα, καὶ πολεμεῖ τῇ πίστει. .... σὺ δὲ ταῖς σνχοφαντίαις ἀφορμὴν εἰς ἐπήρειαν τέθεικας.... Οὐ ϑέχῃ τοίνυν τοῦ Παραχλήτον τὴν εὐεργεσίαν" ἣ οὐχὶ ὁ Κύριος αὐτῷ ταύτην τὴν προσηγορίαν πρέπειν ἐνομοθέτησε ; Πέμψω ὑμῖν x«i ἄλλον Παράκλητον. Ὁ xoi ἄλλον εἰπὼν, οὐχ ἑαντὸν ἔδειξε πρὸ τοῦ ἄλλον..... Εἰ δὲ μὴ θέλεις, ἀλλὰ φιλονειχεῖς, χαταγελῶ cou τῆς ἀνοίας, μᾶλλον δὲ χλαίω σου τὴν τόλμαν. Plurimi eorum qui adsunt, magis sunt exploratores eorum qua dicenda sunt, quam discipuli eorum qua docentur. Atque exquiritur concio, non ut cdificentur, sed ut insidiatores locum habeant calumniandi. Quod si forte di- ctum est quidpiam, quod accommodatum sit. ad cupiditates eorum qui sententiam | explodunt, abiit qui audivit, lanquam si id quod suum est, apud nos reperisset..... Illi mihi ez adverso sis- tentur qui hanc calumniam consuunt.....cur..... me bello pelis ἢ Si credo in Patrem, si confiteor Filium, si non reprobo Spiritum. Trinitatem qui confitetur, si deos tres nominet, abrogat baptis- mum, et fidem impugnat..... Tu vero inde occa- sionem arripuisti calumniandi, ut injuriam infe- Non igitur suscipis Paracleti beneficen- tiam? an non Dominus hanc ei appellationem congruere sanzit ? « Mittam vobis et alium Para- cletum 11.» Qui cum et ulium dizit, nonne seipsum ante alium ostendit ?..... Quod si nolis, sed conten- das, derideo tuam amentiam " imo potius deploro
tuam audaciam. Qui ergo heec et simiiia loca inter QC
se comparavit, facile intelliget eam, de qua contro- versia est, orationem ex alia imitatione expressam fuisse: sed ita tamen, ut exemplum ab archetypo distet quam longissime. Quare que similia sunt, aperte ostendunt aliam orationem ex alia deforma- tam et effictam esse : que vero dissimilia, cum multa et gravia sint, utriusque concionis non eum- dem auctorem esse manifeste probant. Et vero in utraque oratione tam diversa est scribendi ratio, ut eam discrepantiam qui non videat, suos sibi, oculos claudat necesse sit. Caeterum neminem mo- vere debet, quod hec lucubratiuncula in veteribus libris Basilii nomen preferat. Cum enim auctor, quantum in se fuit, Basilianus esse studuerit, ab
eoque sententias aliquas sumpserit, nihil mirum p
videri debet, si ea ipsi tributa sit. Aliquid aliud jam aggrediar, sed si prius monuero multas va- riantes lectiones in libris antiquis inveniri : cujus rei hanc esse causam arbitramur, quod librarii, qui hanc oratiunculam non satis apte conscriptam viderent, alii aliter eam emendare conati sint.
8 VIII. De homilia de libero arbitrio,
22. Cum nemo bactenus genuina Basilii opera ab adulterinis secernere sibi satis serio proposue- rit, non est quod quispiam miretur, si hoc quoque
1! Joan. xiv, 16.
bratiuncula in vulgatis quidem inter homilias po- sita est : sed tamen si duorum codicum. in quibus reperitur, habenda est aliqua ratio, non homilia est, sed prologus asceticus. Ego parum interesse puto, utrum hoc opusculum homilia dicatur, an prologus asceticus : utrum Basilii sit, necne, scire magis refert. Opusculum in se dum considero, vere dici posse arbitror, nec prologum esse, neo homiliam. Illud enim (pag. 615), Μίμησαι ταύτην, ὦ τέκνον, μίμησαι, Imitare hanc, filü, imitare aperte ostendit hanc lucubratiunculam non ho- miliam, sed libellum peculiarem esse, qui unius hominis causa scriptus sit. Pretereaque Basilius cum in suis orationibus alloquitur populum, voce ἀδελφὸς, non voce τέχνον utitur. Prius auctor ita jam locutus fuerat: Τοιγαροῦν σπούδασον ἄμωμον τέχνον Θεοῦ γενέσθαι. Curam igitur in eo pone, ut fias intemeratus filius Dei ; quo testimonio confirma- tur quod diximus, auctorem, cum hec scriberet; ad unicam personam respexisse. Nec minus per- spicuum est, ipsam hanc lucubratiunculam prolo- gum asceticum merito vocari non posse, cum in ea nihil reperiatur, quod ad illud vivendi genus speciatim referri debeat; οἱ alioquin cui operi ejusmodi prologus prefigi posset, non video. Sed his omissis, ad id quod hujus disputationis caput est, festinet oratio. Auctor, quicunque ille fuit, qui hanc lucubratiunculam conscripsit, videtur sibi disputandum proposuisse de libero arbitrio : id quod judicarunt, qui breve illud scriptum edi- dere, cum ei titulum fecerint, De libero arbitrio. Basilius autem, ut notum est, in omnibus suis operibus aliquem sibi finem proponit, nec ab eo discedit vel transversum unguem, nisi prius argu- mentorum gravitate atque multitudine propositum assecutus sit : auctor vero, quisquis est, postea- quam pauca quadam de invicta vi divini auxilii dixit, prorsus aliud agit, idque ita confuse, ut quo spectaverit, nescias. Ubi igitur de libero arbitrio paucis locutus est, stalim potius quidvis aliud tractat. lta enim scribit (pag. 613) : Τοιγαροῦν εἶπερ βόύλει μαθεῖν, τίνος ἕνεχεν χτισθέντες xol τεθέντες ἐν παραδείσῳ, τελευταῖον συμπαρεθλήθημεν τοῖς ἀνοήτοις χτήνεσι, x«i ὡὠμοιώθημεν αὐτοῖς, ἀποπεπτωχότες τῆς ἀχράντου δόξης, γίνωσκε, ἐπειδὴ διὰ τῆς παραχοῆς δοῦλοι τῆς σαρχὸς τοῖς πάθεσι γινόμενοι, ἑαυτοὺς ἀπῳχίσαμεν τῆς μαχαρὶας τῶν ζώντων χώρας, καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ γενόμενοι, ἔτι ἐπι τῶν ποταμῶν Βαδυλῶνος χαθέζεσθαι " χαὶ διὰ τὸ ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ ἡμᾶς κατέχεσθαι, οὕπω ἐχληρονομῆσαμε» τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Qut verba sic vertit interpres : δὲ cupis igitur co- gnoscere, cujus gratia conditi, inque paradi- snm locati, insipientibus tandem animantibus comparati et. assimilati simus, αὖ immaculata illa gloria relapsi- sciendum est quod quoniam per inobedientiam servi carnalium concupiscen-
s PREFATIO. i2 zicrwcr f 50i summis, 5s ipsos a beata citentunm re- , que osurpatur. Et vero qio ccusli) Li sccLere
gnur? eatwresredduimus,atque ila in captiriatem £d uà. cd fix ina Dabylonis adhue sedemus. Et quorazm GdÀuec im Egypto detinemur, promassio- 2c rcm nondum sortiti sumus. Ita pergit auctor ΤῈΣ. 4651s e seq. : | Occ» $5e7»»f5122» τὰ L2xXX τὰς Eafll04i.F*. A3 ἔτι ἐξ: 29 ἔν τῇ τὸ -is zTESCQ, lxxx 0x15 ἔσξαυτ τῆς πῶ ἃ zzyiex τῷ ziza-t τι, Arapa τω δεῖ... τὔξυ HAE SEXT) τὰ σγαλλέσεο 732 TW 13032 TI? X::2712.... S2T» peiwrwaisrPm τὰ» rares Xrdom TI») en. Nomdanm flermen?o semeeriatzs coner mentati £x"n3:, 30d ad Ame f/^rmento neqeitiz occuprmur : PII 4)periam ἐπέ ccr mestrum sIxquese Agi Leto meomdxm Lzciuanmm sgimtanis Chruti
potu: Πυ-: 50: zx σεις. τὸ ττ 1: T.o1izzUus σὰς τα τῆς γᾷξ: ΩΣ Ὁ ΈΞ, EXt ΤῊΣ £2 I22XDCl του το τες ἔχωτε:: τῶν If τῷ -εοτεστα £ podes 26 tnn mese ECHDR RON SENUBS SeTBORLOS qui super ΤΥ: owTye- mms. ef (evrons SEBATEX ZeOc DUURTUCHLICUUUCTR €e- tran habemus ἐκ cogor ^ quando on prazqneses QVüerzram 'ete. Foctasse, qc vs zivm urrui sopwee mecessikas ostenierecis 4n ADDS Amir scope se coherent. vaden-. 3punmu. iamumes. * mmm mem- bratrumewhs suum X»0X IHDONSDATIS Aurum. confuwst mlibaissumum. πὲ epeornla uDpii vem secTILESR protraheret ἔσευ τς CEX3DevLAZÓHTDUI Ww T-« wibur.-camqgdae quacmcCcleces kRrlDeT st 1f MERS,
mn. etc. Lbi voce xi» werpwe aieo abatixr. Qj Ha huc quoqne Bum sacs noslurrin xc punt. cum UL 2a: 7unes e£ Boves vel eiccréer repetat, ibalews- — Bere sertberet cesceisto Wn sc*-n0 Ld Lgs m0-
que τσ :— sepe repetra est qum voci zie re- θέτο ΘΔ: οὶ CeDece (ha 2rwvs asccpüIE peto, soum:erert:uemuuranurm 20h mipecoeenem áannnt — «uuim qnx ime|uccs spas rubus Jn vubratur. τοι 3Ciert, sed zEdum mra&xmumr ueseucbas — Verba iunt pol*üOseva llni: ρὲ sta wmgaunter, τόλμης. legis ilaczm wueunr zerteSUS srpUE — 3i verba maie nor se eumerenla
-Dse. iünvrLe 36708 sw ni ulutü iunemdl gems. sur *k Kis sazs ixpuet ex cicc a: zDagseuiumm Ba-
᾿
erTILD Caco ἀπε ICT. sri I8» ἔαιάετυα. VÍwr— o xe cuba πὲ) ἸΟΙ͂ μόδα. Zuneng χυασείξα, ad r-Iccommz. Shan rera anc zl CTELCUEEICA rn — Bev er eomipcolam:gum rwDamn : amer axtewm ITILL i-R-l. TEXADOGICI Dgtdoem Zee τὶ ux isa. SULECIGA ANCLUI. QE ILOCIDUDS SIDE. S SeuCsdIm COER- ἧς TIGMGSEER. ταῖς τὰ τὶς TNI πτακαύπτε. xt xoa — SAlervenuCIDT. Ic OCA irbnbnm DIOC δ: XxGRCM ξεως ΞΖ ται LRUEMUE.LI τὸς 1€ τὸ ywemcoaa-x —— BAO.DIDA Ios^L τ ΣΕΙ͂ΣΙΣΙΠΙΗ͂Σ ἘΠΕῚ lLàdeuatur 7200, «Ξε τὸ oim n τῷὸ παρ τα ὅπ nacrrwxpe. ἃ. SPSTO GIlelaGI CCcungsusugr Ipse nirume nugfrema-
5 τ Ds ας Memac -XGEITE . E—mdu —ucu» Tac as, — AIO ÉILICOIUUNED KLILAGI L2 los 2024s Dew O1: ECIe- LT ZRMIER “1 TOUDSSEONO - ΑΙ ΞῺ Tir Zugtfam. τὰῶος ΕΣ Ἔα 112 DTULIGG DIL ETTSO &ORGI DTGATOER. XE I- τούτεξες ducam τας τὸν lamenup«a alnoxImr —q2 — EETECUXCI UL τα πε τῶι D IXXETG-X. iz Tc-c3xOWO. παῖδα ELT IE. DB PSA ται, ETDRERS- ἀπὸ Dc ED€- τ δῶτε c Tamara E»lür tum. DEXXÍLIGS-E LELCIA. PaacimedK ame T RE &---— -— τὰς xiu—mmc: τὰς ἴαχιηπο τῷ dBasu- τιὸ kcuac«. τοῖς &cmaT-Laic— o icu GE. COCHOBTONS : Ξε. τς
Jum werha Ix Latine rehinlt interpres - — Pmguenóuu: "munus rsC Immun? siper Σερνκάσαι JDumurum mumms peuas eiectum. ττηαὰξ wucendoCumm — 66 ADuüscwm. ἐς ΟΣ ΟΣ GPUuER «τ AERE, Jeu smt. prpuüss qui ὃς (mcrwm Grcrssé gto SENXR QUARUM BDULS ππρϑαπε. qNHIDTULS BINNNE PG5- Be-cUuCR: TquOHADR τόδε wUpeR(rs sumuxs pro- δέδια sí rvperquri. πὸ Pusst Dor—30)00 003 Gb e» g^vces perm. Oemmodo eum non srcnus δαὶ IBUSUGS duni o. Esc o Gr. "onlnmr amces 3794/5. qui SUP lerram serpémas, et terre — paulo at$egtus expemolacu- ilu i-»-izame : mw WUnmu:. mec cnmwereg'ionten mostra U& Curs — Bussi correderurt. Ulquo ΤΩΣ naqual Inà3ee sUNS- hrwenus ^ quumode mon proytnies ἔφεγγε — peor. Nu enim valeo Gr ICE μόν. a quae ad fumus. pui x08 δὲ obedientia Det, e ἐν iNobeuien-— verbum πὶ Dec act decemiere 2cwmf — ami quuxC ce. petb per serpentem est, doprelendunur * Quo-.— suspensum est Esv Sic ΤΗΣ ΩΡ IDAZHUI OWR- "SUM qUWwP K"W& ἱπούν φωφινονο οὐ να — BÜEXIIEO CeXpHDIP 20 Cus £x3icI T» 4 £X SUM ἐσυώλγονα, 06 ag nono, queimedo cun làenrysmss o EIC» Pai Tm ἐξ Lll Exc [oil cm Doneusec rimus TUR 4 Émorgn (em ise seductiontm ébiyere τ, τὸ mm ami lil lI1-83 -τν n coco. τσ ἢ
?23é..79 potest, impierem, quemedo Cànlb Ὁ
τιπῦσσα Demeimi m rra edes " φιαναινδ εἰ- Ἐπ τ rn τ DefebeJorasas^m " ἐδ ONERE TC?LLL DIO JZLAMEES 3cITDGNUS adbMees cngrieemnur “- τ irai 3i If c—5« σε πειῖπεε murume 3€ 2» πὰς aleeetmir πτῆσιν. 1-s!10 mat lassüinnum M" ci Warm ὦ: MW τσ IE (0e “δε ω- TEIL τς τἴ Σρ παι VIMVE yes neat erm Ppaumr ἴα» vB--m CytHx — st snlefzoRNE epe 3-.l9522 WUL τῆ πάσα aDc"Dn Aet sumexde TULGL. Tusc δα Leto mue nies neben certum.
Tct. Mi varüunm. ἔρος p*-r JERDOMUuI. ἐξ Imumrufs-L ueTAcul c2 oma: "ΤῚΣ s irte. πες Dune Ges C6) DILICGEmM pup χὰ T OBÓE: 1 ijhut — Duc. zx πόθ. 1e] 2ede δὲ pau- uesser. Fam jre:ecTLLI DUO ad Lure ἌΝ €- AIDIDL δε’ IK x36 IDSLIOC3 LDDLC « narbaemam. xe GEATE CUtulB puul. pussg. jai s eurfade, πῶξοτε cesse ZO! Tani peut Ga Gne peg. eb Vie ILIUUEST-—— o ldceà& ἢ EX GEO -ὰἋ παντὶ
CUe ^ xcMUE. —LLOCERÉ- L—— «2 -ἰ πα cC: ὥςιρΣ
53 PIRJEFATIO. 5
xal τὸ ἄγχιστρον τῆς χαχίας ἐμπέπηνται αὐτῇ, Nondum A humile in eo reperias, cum tamen in vere Basilianis
aspersum est cor noslrum sanguine Agni Dei : adhuc entm illi laqueus inferni el hamus malitiz infizus est. Primum hominis sunt verba, qui non caeterorum hominum more loquitur. Pauci enim, qui interrogarentur, cur cor nostrum sanguine Agni Dei nondum aspersum sit, ita responderent: AdAÀwuc enim laqueus inferni et hamus malitia in- fixus est illi. Deinde vocem πέτανρον pro eo, quod βρόχος usitate dicitur, nusquam ἃ Basilio adhibitam invenio. Nec ita multo infra ita auctor locutus est (ibid.): Οὔπω γεγόναμεν ἄδολος πορφύρα βασιλικὴ, οὐδὲ ἀνόθευτος εἰχὼν θεϊχή. Nondum facti sumus fuco ca- rens purpura regia, neque germana imago divina: ubi notandum, quod jam alibinotavimus, Basilium
illis exordiis grande quoddam et sublime dicendi genus semper adhibeatur. Postquam autem frigide exorsus est scriptor, frigidius ita persequitur (pag. 617): Té εἴπω ; πῶς ὑμᾶς προσφθέγξομαι; πῶς προχα- ταλήψοιμαι τὰ παρελθόντα ; τῶν μελλόντων τὸ χρέος : Καὶ γὰρ παρελθόντων ὑπεύθυνος εἰμι, χαὶ μελλόντων χρεώστης. Quid dicam? quo vos modo αἰϊοφμαγ ἢ quo pacto antevertam preterita? futurorum debitum ? Ete- nim prateritorum reus sum, et futurorum debitor. Dicam vicissim, nescire me quo hec nomine appel- lem. Quid enim sibi velit illud. Quo pacto ante- vertam praeterita ? futurorum debitum ? non satis intelligo (c). Quomodo igitur hrec aut vocanda sint, aut intelligenda, alii viderint. Aliquanto post auctor
voce θεῖχὸς nunquam in suis scriptis uti (a). Nonnihil B ita scribit (pag. 618) : Ἐπεὶ οὖν oi μὲν βαθεῖ χατ--
est quoque, quod vox τοιγαροῦν, qute tam parum Basilio familiaris erat, ut opere in longo (δ) ne se- mel quidem ea usus sit, ipsa tamen in tam brevi opusculo ter aut quater reperiatur. Quodsi in ali- cujus mente scrupulus atque dubitatio adhuc re- sideat, velim hanc lucubratiuneulam eum indubi- tatis Basilii scriptis comparet: quod ubi diligenter fecerit, brevi assensurum confido, Basilium ejus legitimum parentem non esse.
8 IX. De homilia in illud, « Ne dederis somnum oculis (uis, » ctc.
24. Hanc homiliam non ita pridem ediderunt Franciscus Combefisius et Joannes Baptista Cote- lerius ; ille Latine $olum, hic Grece et Latine. Ejus ita mentionem faciunt doctissimi viri Tillemontius et Dupinus, ut ipsam Basilio magno non indignam esse pronuntient. Hoc idem ea de lucubratiuncula jam antea senserant duoiiquos primum nominavi viri eruditissimi. Dolet mihi, quod heec oratiuncula hos patronos habeat. Vereor enim, ne eorum in litteris auctoritas tantum apud aliquos valeat, ut ne velint quidem nostra argumenta audire. Quare, nisi res 3psa ad loquendum adigeret me, tacerem libens. Neque enim ignoro, quam sit periculose plenum opus alee, ejusmodi viris adversari. Sed quoniam quidquam dissimulare nec possum, nec debeo, quid de hoc opusculo sentiam, aperire con- stitui, ut ab eruditis hominibus, merito an imme- rito ab eis dissentiam, judicetur. In qualibet ora- tione, vel potius in quolibet scripto duo considerari possunt, verba et sententi:». Utraque autem in hoc opusculo, ut mihi quidem videtur, peregrinum quiddam et a Basilii consuetudine: alienum preefe- runt. Et ut ordo aliquis servetur, primum de sen- tentiis, deinde de verbis disputabimus. Ergo si ipsum exordium consideres, nihil nisi abjectum et
(a) Tom. I, in Pref. n. 18.
(c) Vide notam ad hunc locum. Enir.
ἔχονται ὕπνῳ, λνθαργήσαντες τῶν τοῦ Oto) δωρεῶν" οἱ δὲ ἀναμὶξ, ποτὲ μὲν ἐγρηγύρασιν, ποτὲ δὲ ὥσπερ ἐπινυ- στάξουσιν" οὗτε τὸν ἀλλότοιον δέχονται, οὔτε τόν ποτε ἐπιστρέφοντα, οὗτε τὸν νοσοῦντα ὡς ὑγιαίνοντα: "Iva σώζῃ ὥσπερ δορχὰς ix βροχῶν. 'H δορχὰς ζῶόν ἐστιν ὀξυδερχὲς, ἐπώνυμον τῇ ἑαυτοῦ ὀξυδορχίᾳ" οὐδὲν λαν- θάνει τὸν ὀφθαλμὸν τῆς δορχάδος, οἷδεν ὁ φυλάξε- ται, καὶ οἵδεν. ὅπου τοῦ δρόμον τὸ χυθερνητιχόν. Quia igitur alii quidem profundo detinentur somno, do- norum Dei oblivione quasi veterno occupati; alii vero permiste, interdum vigilant, interdum velut indormitant ; nequealienum admittunt, neque eum quialiquando conversus est, neque egrotum tan- quam sanum. « Ut salveris tanquam damula e la-
C queis. » Damula seu dorcas, animal est acie oculo-
rum valens, ez quadorcadisnomen tulit : nihil latet dorcadis oculum ; novit quid caveredebeat ; novit ubi sit cursus gubernaculum. lta scribere potuit homo ultime sortis, non Basilius oratorum optimus. Quid estenim, qu&so, totum illud,interdum vigilant, in- terdum indormitant ; neque alienum admittunt, ne- queeum quialiquando conversus est,neque egrotum tanquam sanum, nisi verborum quorumdam incon- dita quedam congeries? Quero, vigilaretne auctor, cum ita scripsit, an dormitaret? sanusne esset, an exgrotus? Nec multo melius est quod sequitur, novit [damula) ubi sit cursus gubernaculum. Hic monere juvat, scriptorem e Basilii oratione, cui titulus, At- tende tib: ipsi, nonnulla mutuatum fuisse : sed sic
D tamen, ut suis Basiliana depravet. Postquam enim,
Basilii exemplo, eadem illa Scripture verba, Ut salveris tanquam damula e laqueis, in medium protulit, statim addit, Mz ἔσο ἀργὸς περὶ τὰς ivro)7; τοῦ Κυρίον" μὴ τὸ μὲν ποίει, τὸ δὲ ἀναθάλλον. Δανειστι- χόν τι ποιεῖς ἀφοσίωμα, ὡς τὸ ὅλον πληρώσας. ᾿Αλλα βού-- λεται, etc. Noli esse circa mandata Domini otiosus - noli hoc quidem facere, illud vero differre. Fe- neraticiam quamdam agis satisfactionem, ut qui
(b) Primi tres in Eunom. lib,
* 2p at P -
- - — - — - - -—— - τε. το. “τ. "ἡ. UMAAA- - 2. "S. Jee- UUEDZENEE DU UL ce - -— -—--.c LL -octLS 22M UIN DC 2 DLXLLBÓSÀSAR : DONO 7 — 2 .: MT lU ul lll... CALL. CELL OCmTLLINMCO CCo . - - -— «ὦ οι. [ EJ e -—-— -—- 9— o AP"aPrPasp- ἘΦ Aqu -— . - - «-ὖ - 1 wu dium m diu pda -- - -— ag —PÓ — ARGUS. a —— A — Ὁ αν - -- -—- - - -- wo ὦ...» A A -—À o r—À To-—P “- - a - *-— m - -— - -— om -— τ» eun τ — GNE, » - aea -— — —— — «οἷν ὦ . --- i --- “ὦ αν 2: -— . --. - -— — — - b] Fw - - —— πα. - — mans, ulum D. AUIP «p Ub. —À -— - - - — ALI ΞΟ ILL IE 211A X *-— -- : UT. - —... FT. 212. ILLI. CLLÉIE LIA - - --— T - -— - .7 — A u—— À«p qu PU 1" € "ta “ ---- "€ -—— - cR * — --- -“- inte Pm -— - -o-— - πα "dem -- «- - - ν᾿ "- - "- ""» € a ———— (T LImT - ERILLIIDE - o dam -—— -— - - A—— - - "αὶ -— - ——Bng um - — at τᾶν» ----- "e - ΩΝ -o—— ——5ÁÓ o - o- —— € P . 7 "7. -— -- - --- -— - ΝΣ ΩΣ -Ξ 3 . - “αἰ -— —— -- - — ——À € — mcd. -—- “ —" -— T7 - - -—— - * -ν -— PU - Cam πο, --——— .- ---- -- -- - -—AÁ —— á— a— ταν anam-diutp.. — Bán -— - -ν - - " - . - — — - —— -— «o - ^ -——— ^- m - - - - -— — -- -— —— -— "- TT"... - "" - ID TU 7 IL. 777 “ὩΣ. -.δ- - bed . - -- - ^ --- E - — A A --- - - - "-»Aa- ^ -— - » m - UG σ Loic LI. Irc 2 Ξ — TIBO Lu - - , — - - - ^ E * :- T I I. πα - αν - -—— ..-. IT »-- --ςα - - --e. - E - - - UT ς —-.— ccc. - τ᾿ - o. AIL - . “ M LLLI LI τις ξξξ: o c. - 0 ALCIL “τ - -΄᾿ --κἁκνἜν" — ---- - - L — -— iiU. «p -— - ——— - —— Un --— v í - - κα —— — - " T mn m. . » ed V. -—A-—— —Ó ——— 7 - Lo ——— -— 0 ? I — UT — -- e “ἃ, ! . 5 --..- LLL -- T. I '"- IÉze- 20- - — - - - 2* ««- -- — Ξ LL - - καὶ o. Hum - - - -" -- - ς ὦ vw - "-- a -- - - -"» T H -o— ——n -— - d E -—— — "ul dm -— - ^» - - "A - “Ὁ “Ὁ πα πὰ -- “.- - — — -—-— - -Σ -. c» "» - - —- p» e. - MR: mu "--— ππα "ὦ -- - 8 -αῳ -Ξ - : : o ID -ἴὩΣ - - - -— o2 — αν € - - T --— δ T7o— πὰ - — truppe ---- -- - - - . * ou— -- - --- — - -- -- -- »- — ες L2. -.- - 2 . - 1 - m m c -——B “ὁ o - ——— " o— 4 .. - - - -- fc . e *a - ——— .- «- — -- — Ar — κ5.. "-— - -— a - — . ἃ" " » — τ “ - τ .- ν ---- - .- --ὸο'οΘ,ὃἌν«. - 2 -- "1 - ! — Tv - " -— P. end -- - s «- - - - - 5 --— - " —À - —P Li -- Ld - ὦ “- oc —üünnÓ - e. - -- Lid . — " - - «- «- -- . - -- e -— -—P- 8 7 T - - - - --- - a md πο “ὦ - - -- a tst n πον occu - . Ln n2 00.202 03 IF e - » c - --- - - ec». T — - - .Ξ w-t t -- - "P Ut πῇ ^ a - . Κων ὦ MEZ . - — τ x . τ - - .- - —--- Pu - "e. - & -— - - Li -— p "A τὰ -— - τυ — - — P bedudid T o-— — —» «-- —— - bua . - -» T , im "n 3- --ὋἘὌὭἔἘ͵νἔΨοΕιΨοιο-ἔἘ«.... -—— TT -— 9 vm - - — ^ N * 723 i - — — — no op ........ — A— m . κα -- - "som - 7 .." - — — — - T L0 0a τ ν᾿ τ ᾿ - - - - TM D — "o. . ἃ -ι c 70 1m lol ol ] .7 - e τ cA 001 ln DI elc - t c om o s ον "0 um - -—— 1 — —— TT 7 ^. ν m “- 5» "ας ὡΣ T - - τῷ, — A D - — - - —— - - - » - «- . 1 "- * " - — - - .-—7 Σ: - - .— - .- - - - «- - - “ - » - — -ow— — —— - --- — ----- τ ^ - - - ^ κ -—P T apum s - ^£ -. - - - ἂν - —Óoumn, T - — — - “- -7 - - - mm m - - " — -— Lal - -o? ᾿ - - 4 - * mn . AP «ὅν gat— a. - -- to Tt eM - Or DT -“-- eM 0-0. ον — . ας "E - --. ] - —— € -- 21€ - κῶν VI "csl à - pibe. L2 - FS -«-ὠ" - αἱ -—--- . . sho: - run . .7 , ui M — "o — 5.2
57
PRAEFATIO.
98
τὰ ἀπλᾶ τὰ τῷ μεγέθει τοῦ σώματος, per se insolita Α σης. Ἑξάγωνοι γὰρ πᾶσαι καὶ ἰσόπλευροι τῶν χηρίων
videtur et nova ; mihique satis verisimile fit, qui hec legent, eos nihil tale apud idoneos auctores legisse se facile confessuros. Vox στρατηγάρχας, quz» aliquanto post (pag. 620) sequitur, non vide- tur magis familiaris fuisse bonis scriptoribus, qui cum nomen aut verbum componere vellent ex vo- cibus στρατός et ἀρχή, litteram γὙ non immiscebant. Vidimus enim dici solitum, στρατάρχης, στράταρ- X^, στραταρχέω, στραταρχία, a quibus omnibus 7 littera abest, in eisque preterea « reperitur in se- cunda syllaba. Contra, si quando vellent aut no- men aut verbum ex vocibus στρατός et ἡγεῖσθαι conflare, tunc ut litteram » ponebant in secunda syllaba, ita litteram y inserebant, ut cerni potest in his vocibus, στρατηγέομαι, στρατηγικὸς, στρατὴ- 79$, στρατηγήτης, aliisque multis, quas omnes re- censere et longum et inutile esset. Quare non eo solum nomine vox στρατηγάρχας repudianda est, quod nova sit et insolita, sed quod preter ceetero- rum nominum consuetudinem composita esse vi. deatur. Jam monui scriptorem nonnulla ex ea Ba- silii oratione, que inscribitur, A ttende tibi ipsi, mu- tuatum fuisse. Hic autem rursus monere juvat, vi deri eumdem, ubi exemplum apis et formica pro- posuit, satis multa ex opere sex dierum Basilii sumpsisse. Et quoniam horum locorum inter se comparatio nobis alicui usui esse poterit, aliquid ex utroque auctore hoc loco exscribam. Itaque de apibus loquens Basilius hom. 8 in Hexzaem., num. 4, sic loquitur (tom. I, p. 74) : Νόμοι τινές εἰσιν οὗτοι τῆς ψύσεως ἄγραφοι, ἀργοὺς εἶναι πρὸς τιμωρίαν τοὺς τῶν μεγίστων δυναστειῶν ἐπιδαίνοντας, ᾿Αλλὰ xai ταῖς μελίσσαις, ὅσαι ἄν μὴ ἀχολουθήσωσι τῷ ὑποδείγματι τοῦ βασιλέως, ταχὺ μεταμέλει τῆς ἀθουλίας, ὅτι τῇ πληγῇ τοῦ χέντρου ἐναποθνήσκουσιν. ᾿Αχονέτωσαν Χρισ- τιανοὶ, οἷς πρόσταγμά ἐστι “μηδενὶ χαχὸν ἀντὶ χαχοῦ ἀποδιδόναι, ἀλλὰ νιχᾷν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ καχόν........ Τὸν μὲν γὰρ χηρὸν ἀπὸ τῶν ἀνθῶν φανερῶς συναγείρει, τὸ δὲ μέλι τὴν δροσοειδῶς ἐνεσπαρμένην νοτίδα τοῖς ἄνθεσιν ἐπισπασαμένη τῷ στόματι, ταύτην ταῖς χοιλότησι τῶν χηρίων ἐνίησιν..... Καλῶν x«l πρεπόντων αὑτὴ τῶν ἐπαίνων παρὰ τῆς Παροιμίας τετύχηχε, σοφὴ χαὶ ἐργάτις ὀνομασθεῖσα. Οὕτω μὲν φιλοπόνως τὴν τροφὴν συναγεί- ρουσα ("Hg τοὺς πόνους, φησὶ, βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται), οὕτω δὲ σοφῶς φιλοτεχνοῦσα τὰς ἀἁποθήχας τοῦ μέλιτος" εἰς λεπτὸν γὰρ ὑμένα τὸν χηρὸν διατείνασα, πυχνὰς καὶ συνεχεῖς ἀλλήλαις συνοιχο- δομεῖ τὰς χοιλότητας, ὡς τὸ πυχνὸν τῆς τῶν μιχροτάτων πρὸς ἄλληλα δέσεως, ἔρεισμα γίνεσθαι τῷ παντί. Ἑχάστη γὰρ φρεατία τῆς ἑτέρας ἔχεται, λεπτῷ πρὸς αὐτὴν διειργομένη τε ὁμοῦ x«l συναπτομένη τῷ διαφράηματι. Ἕπειτα ὃ ιώροφοι καὶ τριώροφοι αἱ σύριγγες αὔται ἀλλήλαις ἐπῳχοδόμηνται. ᾽᾿Εφυλάξατο γὰρ μίαν ποιῆσαι διαμπερὲς τὴν χοιλότητα, ἵνα μὴ τῷ βάρει τὸ ὑγρὸν πρὸς τὸ ἐχτὸς διεχπίπτῃ, Κατάμαθε πῶς τὰ τῆς γεω- μετρίας εὑρήματα mXpepy& ἐστι τῆς σοφωτάτης μελίσ-
?? Prov. vi, 6, sec. LXX.
n
αἱ σύριγγες, οὐχ ἐπ᾽ εὐθείας ἀλλήλαις χατεπιχείμεναι, ἵνα μὴ κάμνωσιν οἱ πυθμένες τοῖς διαχένοις ἐφηρμοσ- μένοι" ἀλλ᾽ αἱ γωνίαι τῶν χάτωθεν ἐξαγώνων, βαθρον χαὶ ἔρεισμα τῶν ὑπερχειμένων εἰσὶν, ὡς ἀσφαλῶς ὑπὲρ ἑαυτῶν μετεωρίξειν τὰ βάρη, χαὶ ἰδιαξζόντως ἐχάστῃ χοιλότητι τὸ ὑγρὸν ἐγχατέχεσθαι. Ho sunt quedam natura leges minime scripta, ut. tardi sunt ad vindictam, qui ad maximam potentiam sunt evecti. Sed et quecunque apes regis exemplum non sequuntur, eas statim temeritatis suc pani- tet, propterea quod aculei ictu intereunt. Au- diant Christiani, qui nulli malum pro malo reddere, sed in bono malum vincere jubentur. Imitare propriam apis indolem, quao nulli o[fi- ciens, neque fructum alienum corrumpens, favos construit ac com, ingit. Nam ut ceram ez floribus aperte colligit, ita mel, humorem scilicet roris instar floribus inspersum, ore attrahit, atque in favorum cava immittit.... Apis proclaras et convenientes laudes α Proverbio consecuta est, qut scilicet appelletur sapiens, et laboriosa. Hoc modo ut diligenter apis pabulum congerit ( « Cu- Jus labores, inquit, reges et privati ad sanitatem as- sumunt 39»), ita sapienter et artificiose mellis cel- lulas exstruit. Extenta enim in tenuem membra- nam cera crebra et inter se continua cava cons- truit, ut frequentia illa et densitas, qua minutis- sima quaque sedum invicem colligantur, operi toti fulerum sit et firmamentum. Nam cellula
C qualibet alteri adhaeret, tenui septo ab ea se-
juncta. Deinde fistulae ha alia super alias zedifi- cat&, duas tresve habent contignationes. Cavet enim continuam unam efficere cavernulam, ne humor foras propter gravitatem diffluat. Disce quomodo geometrim inventa accessio sint ope- r2 ac laboris ejus, quem apis sapientissima svs- picit. Omnes enim favorum cavernule sunt sezan- gula, et aequalia latera habent : non alie alis directo incumbunt, ne fundi intervallis vacuis adjuncti fatiscant ; sed sezxangularum cavernula- rum inferiorum anguli, basis sunt ac fulcimentum superiorum, ut tuto supra se onera attollant, et separatim in uuioquoque concavo humor continea- tur. Auctor vero lucubratiuncule ejus, quam in
p suis Ecclesie Grece Monumentis edidit Cotelerius
loquens et ipse de apibus ita scribit (pag. 620) : χρήσιμον τὸ ὑπόδειγμα τῆς μελίσσης, δοῦναι τὸν χαρπὸν, x«i ἀμύνασθαι: Καὶ γὰρ xat ἡ μέλισσα ἀμυνομένη, ἐπα- ποθνήσχει τῇ πληγῇ" καὶ Χριστιανοῦ θάνατος, ἡ ἀντα- πόδοσις τοῦ χαχοῦ, 'Exsivoy μὲν μιχοὸν ὠνείδισας" σεαυτὸν δὲ ἀπέχτεινας τῇ παραχοῇ τῆς ἐντολῆς, Μηδενὶ χαχὸν ἀντὶ χαχοῦ ἀποδιδόντες. Εἶδες πῶς καὶ μέλισσα τῳ χέντρῳ τὴν ξωὴν ἐναφίησιν ; Οὕτω χαὶ Χριστιανὸς τὸν ἐχθρὸν ἀμυνόμενος, διὰ τῆς πληγῆς τῆς εἰς τὸν ἐχθρὸν τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀποθάλλει.... Τὴν δὲ ἐνέργειαν αὐτῆς προτίθεται εἷς ἀπόλαυσιν βασιλεῦσι χαὶ ἱἰδιώταις,
— -- πὰ -. —— —. - : zz Tm . . T - -᾿ο.- . 70077. £..:799 "-— - - - - n «αὐτὰ "ae τὸ - - m - -—— A— LE NE jJ Γ — -— - -- -— — 8 — -— EEUU τἰντν -- 2. - - Tro
s TNMe€.1U Uu. 77 Terram » ἢ 5 ὃ ""-
dun . Dee qITUUVUMerDo πῇ 4 oa
zonfotutin “, B ,yaller.e, CILE TELS jn 9H gm 11. gn sthIeis antons
"καῖ σὺ! ry tatur fen
.- “ 7 - 2 "pecu T2».
Tc Uc nro cio c Ee
ν - a c mu» 7.8 -— -? 4 TT «ὩΣ - “--:- ς —. IL .-— 7cGS8 1 II
inmmem
.«
- —— € - — a. - -— - Bod hi "e csv. .- — -— -— - - . *— A mnddh.
-. - Loo 1 ον - 0l. 0. 0: mO—U.ID I TOS GE- - - -- —» - — “τὸ wpBv- “νυν. - “αὐ vu» - - - — aüadii(Á— ——Nü! -— —— t ^ — "bm -— lI 1 o: τς: --.. ^o. Ξ ΣΟ C-- Ξ τ τετ cnm τῷ ἸΣΣῚΣ To: -€---- nie T 227 IEzmlglZE οὖς. τ ΕΞ το X Iun
0 TUIT. 0: Q7 8 7 IDO τοὶ eU T7323 - ΙΝ Ν 27 - . Ya. "m LIT dp drdebed AT Toll 0. T-cell nillters cu
—— 9 — -
a ll σι... -:ς: ...:- τ 17 «ΤΠ ΩΣ Wl ἜΝ m —-— .-ο- -- DM. π΄. UC—: CUM Πρ ΠΥ capeme
DIT τ πολ Ὁ ITUIMDTT c0 mI o4 Grm- QMuM lo ὑπ GA ULT τι 9. Io ἴδοι τσ CZTo SCIL τ... .-2LÍ7. sL o csTBLDL. π UTILI .7UTucmE ππἰ τοῖν 3.4 — X o&€egne --: XT -.-ὄ .- . "o, Iur SG TuDi αἷς DTI TI oW τς τ Πρ ΞΕ. A 0H T Ξ MELE ee “σι “ . —- e. wec* $-. -. r
. - "n - - . - — untullaman —--— Amo» υἷῷ .
- T. m--—T — " -νῷ -A. ÉD - UART.. e n
NEN ello £.2 IUUD ὑπ τ πὸ oti 4 DIO o. AIT
Wo 1l "o9. ΝΣ ἃ; Cd
ὩΣ ΤΣ imme gm 0 o1 [1y L 1 a- —- 'ὩὯν6... e 9€— ish ^ ᾿ "9 . - - r
δεῖνα. TLO τ Ἔξω 0 CIULD €- QQIEISO i. de-
L-UGQUIUNUIT t 0 LGB fU o3 X-
7" 7T ΌΤΙ; S cio JC I1lIM ΣΟ ΠΣ 5)".
“π΄ tU. DU. τ ΣΟΥ i0 ignia (fo i7* lugp0i-
C704 IVTOLOT. 58 pusogaem Lieuni dixe Mess ὡς ψ
BUSTTUNRe £2 DIUG ie UTTIDC τ τς Jm SUSCALI ind ἀπ τσὶ rus sr-mpio et
61 PRAEFATIO. o2 ipse quoque Basilius usus fuerat, ibique nonnulla A ejusdem vocis repetitionem tantopere affectusse.
docuerat, que hic repetit anonymus (hom. 9 ἐπ Hezraem., n.3). Et tamen qui hanclucubratiuncu- lam paulo attentius legerit, eamque cum iis quas mox indicavi orationibus contenderit, is nisi pa- tronorüm auctoritas officiat, facile, opinor, futebi- tur Basilium ejus auctorem dici nullo modo posse, sed hominem quempiam, qui voluerit quidem Da- silium imitari, sed qui eum assequi non potuerit.
8 X. De homilia tertia in jejunium
26. Et hanc quoque homiliam primi ediderunt Franciscus Combefisius et Joannes Baptista Cotele- rius,unus Latine tantum in suo Ecclesiaste Graco,
alter Grece et Latine in Monuments Ecclesie Grz- B
c&. Uterque hanc oratiunculam non indignam Ba- silio esse judicavit : quorum sententiam amplexi sunt doctissimi viri Tillemontius et Ludovicus Du- pinus. Ego autem, ut verum fatear, non ita sentio. Equidem non pugnabo, si quis iis, quos mox nomi- navi, eruditissimis viris assentiatur: sed tamen ar. bitror eruditos, si propius admoverint oculos, ab hac mea sententia non longe abfuturos. Animad- vertent enim nihil eximium, nihil magnum, nihil exquisitum, nihil sublime in hac oratiuncula inve- niri, cum tamen in veris ac germanis Basilii scri- ptis omnia eximia, omnia magna, omnia exquisita, omnia sublimia esse soleant. Et alioqui non erat mos Basilii, orationem tam brevem ad populum ha-
bere. Nollem tamen hanc lucubratiunculam statim €
ob id repudiatam, quod brevis sit, modo sententie ipse ejus modi brevitatem compensarent : sed ejus modi est, ut tam verbis quamsententiis brevis esse videatur. Suspicionem augetstyli mediocritas quadam, que in Basilium Magnum convenire non potest, qui oratores optimos &quavit, aut etiam superavit. Et vero quis sibi facile persuadebit Basi- lium, si coneionari voluisset, ita exorsurum fuisse (p. 621), Νηστείας xol δασμοῦ ὁ χαιρός, οὐ μόνον τῆς τῶν βρωμάτων ἀποχῆς, ἀλλὰ χαὶ τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀπαλλαγῆς, Jejunii οἱ propitiationis adest tem- pus ; non modo ciborum abstinentia sed etiam pec- catorum evilationis (a)? quod ut Latine, ita Grece ingratum est auribus et insuave. Aliquanto post
auctor ita loquitur. ΓΑγιίος γὰρ ὁ τρόπος, τῆς νησ- D
τείας, ἀγίῳ Θεῳ ὑπὸ ἀγίων ἀγίων προσφερόμενος. Sanc- tus quippe est jejunii modus, sancto Deo a sanc- tis sancte oblatus : que dum lego, non valde ad- modum dubito, quin scriptor ille hujusmodi ejus- dem vocis repetitione ornatum aliquem su& ora- tioni afferre voluerit ; facileque crediderim ipsum sibi ea in re multum placuisse. Ut ut hic sunt gra- vissimus vir Basilius hoc verborum quasi ludo non oblectabatur, aut certe non puto proferri posse ul* lum exemplum, quo constet eum talem unius et
33 Hebr. np 17. ?9 Psal. civ, 47.
(a) Utimur semper Coteleriana interpretatione,
Nec ita multum dissimilia sunt, qua mox se- quuntur (pag. 622) : Ἐχηρύχθη ἐν Νινευὴ τριήμερος καταστροφή" x«i ἐνίχησεν ἡ πρὸς τόν Θεόν ἐπιστροφὴ τὴν καταστροφήν" ἢ γὰρ ἀπειλὴ τῆς χαταστροψῆς διὰ τὴν ἐπιστποφὴν ἀνείθη. Prodicata est in. Ninive subver- sio post (triduum ; et conversio ad Deum vicit sub- versionem : subversionis enim comminalio per con- versionem rela«ata est ; ubi auctor in duabus his vocibus, χαταστροφή et ἐπιστροφή, similiter caden- tibus non obscure ludit. Quantumauteiun alienum id sit ab indole Basilii atque ingenio, ex summi illius viri genuinis orationibus perspici potest. Certe, ubi Dasilius Ninivitarum mentionem facitin preclaris- sima illa quam De jejunio habuit concione, similem loquendi rationem vitavit. Verba ipsius heo sunt (tom. 1I, hom. 1, n. 9) : Tt; γὰρ ἐν τροφῇ δαψιλεῖ xoi τρυφῇ διηνεχεῖ ἐδέξατό τινα χοινωνίαν χαρίσματος πνεν- ματιχοῦ; Μωνοῆς δευτέραν λαμδάνων νομοθεσίαν, δευτέ- p«s νηστείας προσεδεήθη. Νινενίταις εἰ μὴ καὶ τὰ ἄλογα συνενήστευσεν, οὐχ ἂν διέφυγον τὴν ἀπειλὴν τῆς χατασ- τροφῆς" Τίνων ἔπεσε τὰ χῶλα ἐν τῇ ἐρήμῳ; Οὐ τῶν χρτωφψαηίαν ἐπιξητούντων ; Exsivot ἕως μὲν ἡρχοῦντο τῷ μάννᾳ, καὶ τῷ ix τῆς πέτρας ὕδατι, Αἰγυπτίους ἐνίχων, διὰ θαλάσσης ὥδευον, οὐχ ἣν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν. Quis enim in splendidis epulis perpetuis- que deliciis particeps factus est ullius doni spiri- tualis? Moyses ut alteram acciperet legem altero jejunio opus habuit. Nisi una cum Ninivitis jeju- nassent et ipsa bruta animalia, haudquaquam ef- f"ugissent subversionis comminationem. « Quorum cadavera prostrata sunt in deserto?1? » Nonne eo- rum,quiesum carnium flagitabant? Illi donec erant contenti manna, et aqua de petra fluente, supera- bant /Egyptios, per mare faciebant iter, « non erat infirmus in tribubus eorum 3? » Hiec autem Basilii verba paulo fusius retuli, ut ex iis quasi ex quodam specimine utcunque intelligi posset, ipsum neque ex unius ejusdemque vocis repetitione, neque ex similium vocabulorum antithesi, sed ex varietate sententiarum atque gravitate ornamenta orationi- bus suis qusesiisse. Et quando sepius rogavi ut controversa opera cum indubitatis ac confessis compararentur, hie rogabo, ut dubia hec De je- junio lucubratiuncula saltem cum certa illa, quam mox indicavi, Basilii oratione conferatur. Puto enim futurum neminem, qui styli discrepantiam non videat, statimque non judicet fieri non posse, ut aliquis auctor ita sui dissimilis sit ut tam dispa- ria scribat. Et vero experientia docet disertum scriptorem sive in longis sive in brevibus scriptis semper diserte loqui : indisertum, indiserte, Quare si brevis hujus orationis legitimus parens Dasilius esset, dubitari merito non potest, quin ipsa foret longe elegantior, longe splendidior, longe lima-
ea PRAEFATIO. e
tior, longe ornatior. Est locus in hac oratiuneula, A πὸ monumenti naguifet -1e5iumm. 408 ΞΖ Cem-
quem partim corruptnm, partim vitiosum esse puto. Ibi antem ita legitur (pag. 6221 : Τι 57» z3ex- πω: mI Τὴ: πολλοὺς τοῦτος
- τοῦτος: πῆρες Dg. *259
ροξσε; Δα χαὶ Τό Το. ὑπεοξέστται Χασχχα πιοττῖς- 441: Δ) xaX τοῦτο Ζιχβέστται ; ubi doctissimus vir Cotelerius pro 7222» legi debere 72255» suspwa- tua est, a1icque postea. vertit - Quid ergo 1743. δαὶ res est cum plurimis hujusmodi hostibus? rillum fodiws? Sed hoc transaroedietur. Fossam imterpno- nes? yer et illam superalnt. Etenim ipso inico ant pr*positio 72^; redundat, aut vox aliqua hoe loer, dee*t, uti VOX 7c. 74112: aut abDja quuevs aimilis. Reseindi igitur oportebat parteulam τις, hoec moo. £o 71,7 T5427.:. etG. (ord »r3n 13-3. habens pLurmos kujusmod luysces? antea retenta Mà Gemb). ἔων ταλσὺ τος τοῖς ταλτὸς SU0. Él 27375, τῆι. "utDens Luar! Ltinnzspm eum σι ΠΤ: 5. aus- mod: acstilpas ? Sed camen ὦ τὰ maiam pacem mn- uUrrt4s aoinn 3e ibrari vügm n.psenm iumetw;- 72m "oa10sferT» ox.aümarsr. Haetwmnus ie 5cma : aAune 2e seenuda inis iei 3422 inim azur i De- Tum cevcnum iuam. hui. 73262 ic2£3: 5p 212121 Tie4cotTne TUOmIO TuyIn SLZLAZIP.OEPUP δῦσα il- QJ7e onnaie.uitnemp ὥστε "msse min: valeur. v4 TX w5.0f6of dL 4^0HIOP. Τὰ &IIDUCIT
ccn ἐν, fi)eeim ΩΣ ἢ ἘΣ πέτα IA wu-nassfal ΔΩ .ge€ “. cuu. 160 -3ic τε.
i Xi. De &sztac3. T Multa wwiie 10nne AeeneoriIm mree- Muwunum 3e»liares TiuÍam πράτ. Wcrea. AeT:ue ἀπ "umascs TUA 2evw0rces. BRoicmna. Áitonbnem dina tice ἃς ἃ Laestes πὰ uec
vnnias vim *5umgresnensa TAussee, 50} cef75. opmcr. xp MUSAE. 3; Tuulem βία. pu le Asesc- “ἢ 4*uup 10M avpDuIUD. 12 15 1:3 iosseT-t τς
"Ur.um irmune τα γσιρ δ tomgunar. (enum Z- mfuen De στα De $45. Xo- sin tiae ungnexs ΡΥ ΠΡ 4 AANPÜUCLÜCUM πο» τ στὴ aput antupmga. Ceenmeores. sat dieeypb7adgs iuflüna 41 Casnagnga ff Tic iam «ws umts lobos ague 1c. 522 toTyetatune utra oit $3 fep ree oem “ει φημ gas 4 ^ τῶ le dau σῖτος en Aer nedibt tx ΜΙ Spb C. EyL-ez 6 Agndehm yp erus Mazuea zonvvituem epe $n» "uytrmyine yt 20emuwm euraeemev? ubera. vy 4“) rae nem 417. πὶ XEXAeTAOn ff mL, 41“ 924 Ὁ (Lp vo, Xaluv Ter. b eum eco4 1o avoue ζανοιὶ "yt'rxsruz ut 7x26. tum Senor ἴᾳ 6l ΚΞ “,2:7225ε2 quem Ὁ ΓΙ ΟΣ tnge-
$7. Mf»
"— w^ P4 y. wt.
,
(y tH PM tug uon, 332E. ff, 3.x.54,t
^o B r9.
pore? in »ecipsis decumapwmt ΞῈΣ pnis ens denas ferme sngnoium orTzurmecuuus Imw"udiumms ia Latinmm. B.ns.ia ar σι uctauur quumachorwm : 0ptant23. 31 Do6nr;nus * Ze ^1cnr ni; uvent. ^9wm piura tr11s/7—»9. Cisuam χῶρον c0 verba sunt hec: Huc 1ccmit. puo iti2e7 jupe co 0p 9f H4 E0- bhures. σὲ τσ ποτ scetcuuue gr7Cc UT. "AEG jam apuseci Lr desudupmanc. 5. Jasu:inm ot Hierenpmum die. 120sque ananas. rorum cur scueten- ὅπ "710m0u3 πὰρ Ems c nsccu3 τοὶ quanstio- 2u:)us wn soceR ^L7iubo. απ ADR ἘΞ; σα SeTECRTDCAm lI5mmomma CiUuS) e RNC FESPOR- eit. θεοῦ lcs Tes ταῦ τ τοι) acres sumt et 1iL ri nemunerintc iseeceoram BawiirL Dino πὰ: ΠΡ ΠΟΓΊΣΙ. DINE IDDeniUE SISCIDAITHS SCPID- «utm Furncxinb MoOwwum.:ta umm oqutuar d:
TnT. τττεῦῖτε. ÉÁrcnizc ἄχετασ RR. τὰ τ $m.
“ποτ. κ το El... T. LT33 i£» οδγει,
AuzzT—ED τοῖα. ἵππὸ TI 000 £2 τῷ σῶσε TOME τὰ
- -
ἐξ; χα: UIS1l τῆ R£Q2ZTTe€. τι ILSELDGIEIl OATURSETM Tz ring τὰ LITE. τ. clim: Pax b
—— -ται: τῆ: cmm 71r . .73 a2 Zara D
Γ᾿ 20: 117.27" q. LI202 Ταα τι στο. τρὶς Juss βεξεομιὶ Crsr*P CIDmLhURgE. D cus cra Begelarum. Eurm—Áur τς δὲ 7am guod. «8 pred wmlhi, » "TET. «uDu—m3 7-7» ΓῺ) ἌΣ") PD dücumt παὶΐ- ccn turn πιο σι ^.r8 ds pui Ce"nL rü'Éeusaturi Resuounsu. Uma pmyupul sant Lc τισιν ebecure 2332 ÉECTI Tt PDulTusLDm ics Bodas waspirgie SemcICREUES LION I0 Inns pir o Don/vs$szt ££ Gsperts Sum. £)r.DTT"DUT. S00. AaceQeecum Buslimm ane- $.femp Jal CMIDBIAs, los wortis c SeTlso; Karrz- Ἰαα- —- Krc—n]izwa iTcT7xTTOI. . ÍÓoizE na. D τι: MEIQIEIDIOE τεῦ: πῷὸῦ Ξέχξ στ δα ozx- Él»-a£o
ἦτ ᾿ξαισεττι: T.artaL: στῶ: EX- LO. ἼΔ £fTexà laca LX71: 7EDq0I. εχ Tul BI Cla Ἐξας ΣΤ iaoumm- Deer
E70 T£243; ἀτατταπ. Se. Saps cus Cansirvar Cap- pnbocuE SPASCOUSS e R0 DARBDURUL (APP Qu pozcpas m prot ilena- Commencmrnu ejes m Bexaecw-ca. Cocta bzzemum queqer err ἌΣ ΤΣ πῶς cOo"senmuud. umepee icóewm De SpunTI saleto. o£ :c Eexiemeroc fSéUROGOS m0 rem. (— Tn cacetecaR. Ὁ. AcOwmdlus estet saczells Benecootzs. σὰ: imagter Pacem imum vorals Βα τ... τ Σὰ τὸ pegSaDzHMwüuma ria Royels ἘΞ “ σοῖς esto: (ὩΣ mc μα στ ἄπ qui RUCR Ζιτθι Guctoruniljs b3(o073 46 Noe Testa-
fA. ROR 6S FUcLHEETOI CÀCURL Uum hammer? cu: qwis ben στ απ ΙΓ) ΟΣ Putoam
ke *on r*eÓAGI. uf το curta Perttemagpmmi Gd Creatorem nostrum? No7w8 2t coccatwenes Pa- (rum, et inst:tut1. et r:tz sonum ; sed et. Regula
S. Patris nostri Basilzi, qu:d ατωδ samt. misi beme
(d! Conc. tom. V. p. 64s.
(€) Inter breviores regula est 26:. (ἢ Cap. uit,
65 PRAEFATIO.
viventiumet obedientium monachorum exempla, el & ρον, ὅτι πάσης ἐντολῆς Θεοῦ παράδασις σφοδρῶς xat
instrumenta virtutum? De piissimo viro Aredio ver. ba faciens Gregorius Turonensis, scripsit hoc modo (a) : Construzit templa Dei in honore [sic] $anctorum,erzpetütqueeorumpignora,ac ez familia propria tonsuratos instituit monachos, ce&nobium- quefundavit,in quonon modo Cassiani,verum ctiam Basilii et reliquorum abbatum, qui monasterialem vitam inslituerunt, celebrantur Regule .Sanctissi- mus idemque celeberrimus abbas Theodosius asce- licis Basilii lucubrationibus unice oblectatus fuisse dicitur. ita enim scriptuminveniturin ejus Vita (b): Mazimeautem crebro recordans salutarium consti- tutionum οἱ sermonum, quiinstruunt adexercitatio- nem,Magni,inquam, Basilüi,cujus etiam vitam imi-
tans,et ejus orationismagno captus amore,studebat B
animam quidem illius moribus,linguam autem ejus ornare eloquentia.Certe per ipsam quoque profere- batea,qus& sunt rerum illiuspulcherrima meditan- do assumens et conservans memoria, qua possent promptianimistudiuminjicerevelsocordibus.Cons- titutiones Basilii studioselegissesanctum Platonem, ex Theodoro Studita discimus (c). Earumdem fit mentio in Vita piorum abbatum Eugendi et Philh- berti. Nunc, ut multos omittam, verba subjiciam Photii (2), qui honorificentissime simul] et copio- sissime de Asceticis locutus est. Verba ipsius haec sunt: ᾿Ανεγνωσθηὴ τοῦ tv ἀγίοις Βασιλείου ἐπισχόπου Καισαρείας Καππαδοχίας τὰ λεγόμενα ᾿Ασχητιχὰ, ἐν δυσὶ λόγοις. Χρήσῖμον μὲν τὸ βιδλίον, εἴπερ τι ἄλλο͵
Legimus sancti Basilii episcopi Cesarece Cappado- C
cie, qui vocantur, Asceticorum libros duos. Hoc au- tem volumen, si quod aliud, utile est. Postquam autem duorum horum librorum utilitatem, suavi. tatem, stylum et perspicuitatem commendavit, in iisque contineri monuit varias questiones et res- ponsiones,que e sacrascriptura desumpte essent, fatetur quesstionibusquibusdam emphaseos aliquid aspergi : sed quid emphaseos nomine intellexerit, ex ipsius verbis cognosci vix potest. Et ne quis, pro Basilii Asceticis aliquid aliud sumens, erraret, tam distinete Ascelica illa describit, ut nemo, nisi velit, errare possit. Sic ergo persequitur : Οὐχ ἐν τοῖς δυσὶ δὲ λόγοις τὸ ἐμφατιχὸν ἐπιτρέχει, Λύτιχα ὁ πρῶτος οὐδέν ἐπιδειχνυσι τοιουτον, πλὴν ἅπαξ πον
φοδερῶς ἐχδιχεῖται' χαὶ ἡ ἀπόδειξις ix τῶν Γραφῶν τρίτον, περὶ τῆς εὐσεθοῦς πίστεως ἡμῶν, ἧτοι τῆσ εἰς τὴν ὑπεραγίαν Τριάδα καθαρᾶς ἡμῶν χαι εἰλιχρι- νοῦς ὁμολογίας. Ὃ δεύτερος οἷον χαραχτῆρα Χρι- στιανοῦ χεφαλαίωδη χαι σύντομον παρατίθεται: χαι χαραχτῆρα παλιν παραπλήσιον τῶν προεεστώτων τοῦ λόγον, Εἶτα οἷον ὄρους τινὰς ἀσχητιχοὺς, ὡς ἐν ἐρω- τήσει xat ἀποχρισει προηγομνένους, ἐχτιθεται - τὸν ἀρίθμὸν πεντήχοντα [mévrs] καὶ πάλιν συντομώτε- pov ἑτἐρούς ὅρους τιγ. In his tamen duobus libris non semper ad emphasim recurrit.Statim enim pri- mus liber nihil pre se fert tale,nise quod semel ali- cubi perreticentiam malum omen avertat. Nam ad cetera quod attinet, valde ibi est firmus, et eque purus atque dilucidus: perqueduos hosce libros de- currit simplicior quidam et perfamiliaris sermo ac compositio,ad vulgi aures comparata atque demis- sa, etad solam demum auditorum salutem intenta. Igiturprimus ejus continet: qua sit causa,quantum- quepericulum hujusmodicum Ecclesiarum Dei,tum singulorum hominum inter ipsos dissensionis atque dissidii.Deinde, quod omnis praecepti divini trans- gressio vehementer ac ter» ibiliter punitur, idquee Scripturis sacris demonstratum. Tertio, de fide nos(ra catholica, sive de puranostra et sincera con- fessione sanctissima Trinitatis. Liber vero secundus, Christiani hominis quamdam veluti descriptionem per summa capita breviterqueproponit. similemque rursum descriptionemeorum,qui docendo Evange- lio profecti sunt. Deindequasiregulas quasdam as- ceticas,interrogando ac respondendo propositas ez- ponit, numero quinquaginta quinque : iterumque breviores alias trecentas (redecim. Fortasse hec paulolongiora aliquibus videri poterunt: sed ita ad rem faciunt. ut ea integraexscribere non piguerit. Moneboquasi preteriens,me suspicari, vocem πέντε delendam esse in Grocis. Suspicandi hec causa est, quod ea vox duobus uncinis in vulgatis com- prehendatur : qui incini ideo videntur additi, ut monerentur qui legerent nocem πέντε in veteribus libris deesse. Nec id cuiquam mirum videri debet, cum hodieque in antiquis libris non idem omnino regularum nurmerus adnotetur : quod inde factum arbitramur, quod librarii aliquando,aut ex una
τῇ ἀποσιωπήσει τὸ δύσφημον οἰχονομῶν. Ἐπεὶ τὰ γε ἢ duas, aut ex duabus unam effecerint. Nec preeter-
ἄλλα πολὺς μέν ἐστι τὸ ἀσφαλὲς, ἴσος δὲ τὸ χαθαρὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐχρινές, διὰ μέντοι τῶν δύο αὐτῳ δϑιήχει τό ἁπλούστερον xat χαθωμιλημένον τῶν τε λέξεων χαι τῆς συνθήχης, πρὸς τὴν τῶν πολλῶν ἀχοὴν διατυπούμε- γὸν TE xGL ταπεινούμενον, χαὶ μόνης τῆς τῶν ἀχροα- τῶν σωτηρίας χαταστοχαζόμενον. Ὃ μὲν οὖν πρῶτος αὐτῷ λόγος διεξέρχεται, τίς ἡ αἰτία xat ὁ κίνδυνος τῆς τοσαύτης τῶν Ἐχχλησιῶν τοῦ Θεοῦ, χαι ἐχάστον πρὸς τὸν ἕτερον διαφωνιὰς τε χαὶ διαστάσεως. Δεύτε-
(a) Lib. x Hist. Fv., P. 524. (5) Boll. II Jan., p. 693. (c) Lege Codicemregul., p. 96.
eunda silentio que de familiari suo Basilio scri- psit Gregorius Nasianzenus (e). Ejus autem verba sunt hec, παρθενοχομέαι, νομοθεσίαι μοναστῶν Ey γραφοί τε x«í ἄγραφοι, virginum curandarum stu- dium, monasticarum legum institutiones, partim scripto, partimvoce tradite. Possent et multa alia aliorum scriptorum recentiorum testimonia huc congeri : sed, ne longior videar, supersedebo. Credas sane post tot testimonia, opinionem eam.
d) Cod. cxa . 493, (2 odo to» pag
4 PRAEFATIO. | 68 que Asceticorum Basilium auctorem faeit, ita 4 omnia Eustathio ascripsisset, quandoquidem Sozo-
firmiter corroborari,ut suspicioni nullus locus su- persit : sed secus est. Ecce enim tibi Sozomenus rem, ut videbatur, omnium certissimam in incerto ponit. Scribit autem hoo modo (a) ; ᾿Δοβενίοις dt x«i ΠΠχψλαγόσι, καὶ τοῖς πρὸς τὸν llovytew οἰχοῦσι, λεγέται Εὐστάθιος ὁ τὴν ἐν Σεύαστια τὸς ᾿Λλομενίας Ἐχ- χληοσίαν ἐπιτοοπεύσας, μοναχιχὲς πολιτείας ἄοξαι, καί τῆς bv ταύτῃ σπονδαίας ἀγωυγᾷς, ἐδεσαχτων τε ὧν χρὲ μετέχειν χαὶ ἀπέχεσθαι, καὶ ἐσϑῆτος E δι χεχοίτθαι, καὶ ἐθῶν xat πολιτείας ἀχριδοὺς εἰφογε- τὴν γενόμενον ὡς καὶ τὸὰν ἐπιγεγοαμμένεν Βασι- λείον τοῦ Καππαϑόχον ἀσχκτιχὲν ϑιῦλον ἰσχυϑι- ξεσϑαι τινας αὐτοῦ γοαψὲν εἶναι. Apud Armenios vero et PapMagonas et aecolus Ponti, Eustathius. Sebastic(n ἔν δ episcopus monaste eoncersa- tionis auctor fuisse dicilur: et de arctioris vitx di- geiplina decióés quibus utendum, auta quibus absti- Nendtum esset : de vestibus quibus uti oporteret, de moribus denique et educta eicendi ratione prxcepta trudidisse,adeo ut quidam af Arment ἐδέετο Asceti- eum, qui Basilii Cappadoecis nomine inscribitur, ab eo. conseriptum. Faite. Hie. Nicephori verba aseri- bere, t:hil, utopinor, epusest : monere satis ertt, eum iu omuibus eum Sezomenuo consentire δ᾽ «Αἰεὶ qued uue loeo dieat bbeum Basilii asceticutn ἃ uultis Eusthathio Sebasteno tribui Pewetereaque ne- muuen) uovere debet auctoritas Niwphort, eum plane eensbet ejus suorumque squalium epinio- üemi solo Sezeursmi testmenio funse imuixam.
Neque enim alius ullus seriphec anüquus tale ς
quidquam de Eustathio narravit.Quare st qua eul- pa extea Urumsferemda esttota in Soromenum. qui coterts, qui de VseeGeis dubitarunt. preetvit
ὡς Hactenus antiquorum opimienes retulimus : mune je reventiorupr sententiis reliquum est ut di- eamus. Aurbieua wulri possunt, quae mrox retuli- mus, Seauureni verba: ob idque mirum vidert non dubet. s eraditt bomimrs gostrts tenyperdburs vactas ; gQartes distresü simt. Et vere. ut videre curvts jeet 20 quam anno exsertgeat. loeo. ejusmodi verbes quus ssf Wwoeunmenus, utdubium zbucum AsceQgea Qmmia, qum Buuii aomune eireumferebanürr. παι seme Jieerentur i quibubum. am scum duntaxat pars xispuu τές Birstathio Tbuvrearr.
"hue aur vmimuir Xwetum. τ audi aunee Seoueunemt j
'Ceum uternrecui, Ir varies semumatias isensser*nit. Sentecrs Accwüe* Imm τοῦ 30secure Cepannar. Sei «nn unüre grx-acL 1a jgetur eqmitur 7-7 A τύ Doysveimms, ^esesti m. uci Jarmuauceeusg S oIlGmemum dnsqmuutonem:onürmuer-m cies pucm rur .—-—rz Jade wes —nmaieur-. dumme ud ec ngceegu. ἐμ ΞΕ ΒΞ CwEDenEEbo 0T EQEXICS ττὸ denuo: γι Το, BIBE àbiCOflcO rtmReTLIs. lt en puaceTebgre SucoNEEUE NERSRIS.CIDGSIGIAIO TT3UGÍ. SEL HULULEPIR ELENA, 2f QEECEPPIE πεῦκο) ΚΡ ΕἸΣΙ. hiectiea
c οὖν τὸ WE BR
ἂ σε τὰ XL ocom δ. ἐξ ib. τὰκ, 3
c Com. IL art τ.
menus non speciatim illarum quaestionum, sed τοῦ ᾿Ασχχκ τιχοῦ in genere meminit .Cujus sententise Posse- vinum fuisse ait Scultetus, eam ejusdem societatis cruditissimus vir Bellarminus amplexus credi po- test. Sic enim scribit 'd) : In tertio tomo sunt Quaxstiones compendio explicatz qua non sunt in- dubitate... Videtur 'auctor' damnare traditiones, quas Basilius aeriter. defendit in libro. De Spiritu sancto, capit. 3T. Item quxst. 5 et 2393 videtur tol- lere de n.o discrimen peccati mortalis et cenialis quod certe sancto Basilio tribuinon potest. Majora ausus Combetisius, non breviores modo, sed lon- giores etiam Regulas Basilio abjudicat, przter Mo- ralia et libellos De judicio Dei. et De fe. Postquam enimlucubratiuneulam quamdam pro novae duo- buslibris veteribus vulgaverat. hiec subjunxitin suo Basilio recensito ;& - Non. pctuit auctor. ssa Aic Asceticu et Ethica clurius delineure mentemque su- am ac propositum declarare: quodque ud omnem perinde trznsgressionem ulciscitur. nulUumque cel gnoranturercusationem admi:tu qua delictum fat CenicieaIuqu:z Ron satus e ΓΘ uL ecelesulitica, suis locts notula. Eust 1tàium se S-0gst ertum potius pro- dit quam Basiliwn Cursariensem : quod tamen niil (angit üàros Conszit atio Rum, aab quid Scustetusob- marmuret an quibus Basisas utrumque ascetazrum genus B.zsv' tano cerespucttu ας CAnwcumo, sguta- ton ois?7ac. Qual hic aitdoctssimus τὸς Combefisi- Ws, i2 magma illa Ascetieorum pazte Exstathium Se- baswnura potius prdi, quam Basdi:m Caesaciem- sem. satsimuodestedietum est:sed :2 sus modis 5ῸΝ τσ Asseveraauer pronutu:preerpuum lam AsceGCorum partem Eustathii esse, gon Βα δ: in emque peobande multus est, propemodum τὸς qnieo xmweumenio usus. qui in utraque Heil mescio quai muorts severibals Ursperzuur. Ecuniibssim virt Duearus, Natalis Alexazmer. Tilemoncus, La- devieus Dupinus etauic íii.quos recensere nimis knaum esset AsceCea cmnia Baxuig — xiu vi
deüvet ocores Cws Taelabps monii, τοῖον da Judicio Dei et Je File, qtouaqpoe Dennis χα Gmo- mastceas Comsttugeqes. 2v Epizmüus, Jequa Zuasqs Smcubridunmeuibs quus 102m: pewlem Cemiedups eiit. suu neg Jspataoumus. Ex pubus xmnibux wnurere jeet pussuunenr pus de Asceccts egi, mruilipicwmr sme. sanmmiemnqpua vise o ncteucagme. Qunre. iD irüne cem 3er se 3115 lü'vuem z-nue- mms iunc 3araijzrapnum ur qovem pazurs ilvnig- mmus Iuarun .1 arma grow wnaoagmnur. IXFTEYIOSTIES CIacfalus μὶ GuLum 3et"nere. ἢ sa- "II-i, τοῖο senüre. qur αὐ 1Dedus is ludieng de i» τίσ. ς Woraiia Basdio isernuüni — nm aa. zem seT3iurum. qui:n spurt*orunm iuinerco ^C)pogat Aareves iuos ibelloes. qui post WMocza seal sun: δ quarta. utrarumuque Reyrulanmim, aux 3ceviurunm
d' De sert. ei. 2 Tom. Ul. p. i9à.
69 PRAEFATIO. 70 quam longiorum, unum et eumdem auctorem esse: ἃ Ego enim vidi multos, qui vitiis mancipati re-
in quinta, utrasque Regulas et Constitutiones mo- nasticas uni et oidem auctori tribui non debere: in sexta, sane ef vere judicare, qui Basilium auctorem faciunt utrarumque Regularum: in septima, Consti- tutiones monasticas Eustathio Sebasteno adjudicari posse: in octava, Epitimia in spuriis poni opor- tere: in nona, duas lucubratiunculas, quas pro novis Combefisius divulgavit, dignas non 6880, quie inter Basilii opera numerentur.
8 XI. Pars prima, de praviis tribus tractatibus asceticis.
29. Preevii hi tres tractatus, qui inter ascetica recensentur, in omnibus libris, tam vulgatis quam veteribus, nomen Basilii preeferunt. lidem , nisi forte Scultetum excipias, a nemine, quod sciam, revo- cantur in dubium. Combefisius, qui ceeteroquin optimam Asceticorum partem pro spuriis habuit, tamen et ipse quoque previarum harum lucubra- tionum Basilium auctorem facere non dubitavit: Primus autem tractatus sic inscribitur. Previa institutio ascetica : secundus, Sermo asceticus, et exhortatio de renuntiatione seculi, et de perfec- (ione spirituali : tertius, Sermo de ascetica disci- plina, quomodo monachum ornarioporteat. Legi et relegi has lucubratiunculas, inquibus nihilomnino inveni, quod indignum essetnostro Basilio. Omnia satis accommodata sunt ad ejus stylum, ad ejus scribendi rationem, ad ejus indolem. Etsi enim hi libelli eloquentia inferiores sunt panegyricis Basi- lii orationibus, autejusdem generis Scriptis: tamen si quis eos attente legat, statim, opinor, periti ali- cujus magistri manum agnoscet. Nam nihil in ver- bis, nihil in sententiis, nihil in periodorum con- structione invenitur, quod hominem scribendi peri- tissimum dedeceat. Praeterea ex harum lueubratio- num lectione constat, auctorem sacras Scripturas et optime calluisse, et aptissime citasse : quas dotes quodammodo Basilii proprias esse notum est. Hec de illis tribus opusculis universe dictà sint : nunc de secundo peculiare quiddam in me- dium proferam. Animadverti igitur verbum πληρο- φορεῖσθαι bis ἴῃ eo, quem modo dixi, libello ita usurpari, ut persuasionem quamdam significet. Ita enim uno loco scriptum est (t. II, p. 204), Ἠνίχα δὲ τῶν προτόντων σοι πραγμάτων ποιῇ τὴν ἀπόθεσιν, ἔσο ἀχαμπὴς, προπέμπειν αὐτὰ εἰς οὐρανοὺς πληροφορού- μενος. Ubi vero res quc ad te pertinent derelique- ris, esto inflezibilis et constans, certoque scias eas pramittere te in celum. In altero (p. 207), hoc modo, αὐτὸ τοῦτο σχάνδαλον εἶναι πληροφορούμενος, omnino tibi persuadeas idipsum scandalum esse. Basilius autem hoc idem verbum hoc ipso sensu stepe usurpat (a). Imo etiam cum hec lego in eodem illo opusculo (p. 208). Πολλοὺς γὰρ ἐγὼ πάθεσι χρατηθέντας εἶδον ἐν ὑγείᾳ γενομένους, ἕνα δὲ ix πάντων λαθροφάγον, $ γαστρίμαργον οὐχ εἶδον,
35 Prov. xxxi, 6. ,
(a) Leg. n. 38.
dierunt ad sanitatem ; sed ez omnibus ne unum quidem, qui occulte manducaret, aut gulosus es- set, emendatum vidi, Basilium audire mihi videor. Et vero qui Dasilium vel primoribus, ut dicitur, labris attigerunt, probe sciunt, id ex ejus consue- tudine dictum esse: cujus rei exempla aliquot pro- ferre alienum non videbitur. Igitur psalmum sexa- gesimum primum interpretans Basilius, sic scri- bit (t. I, p. 190) : Εἶδον ixzpouc ἐγὼ μὴ πρότερον didóv- τας τὰ σωτήρια φάώρμαχα, πρὶν ἐμέτοις ἀποχενῶσαι τὴν νοσοποιὸν ὕλην, ὧν ἐχ πονηρᾶς διαίτης ἑαυτοῖς οἱ ἀχόλασ- τορι ἐναπέθεντο. Vidi ego medicos, qui non prius sa- &utlaria medicamenta tradebant, quam materiam morbidam per vomitum evacuassent, quam intem-
p 2erantes illi ez malo victu sibi pepererant. Alio
loco sic loquitur (t. ll, in Jul. Mart., n. &): Καί ποτε εἶδον ἐγὼ βοῦν ἐπὶ φάτνης δαχρύοντα, τοῦ συννόμου αὐτῳ χαὶ ὁμοζύγον τελευτήσαντος. Equidem ego ipse vidi aliquando bovem in prasepi illacry- mantem, pastus ac jugi socio morte sibi prerepto. Rursus in hac ipsa quam mox citavi oratione sic scripsit (ibid., n. 9): Ἢ δὴ δέ τινας εἶδον τῶν φιλ- ηδόνων, dv ὑπερθολὴν ἡδυπαθείας ἐπὶ προφάσει τῆς λύπης πρὸς χραιπάλην x«i μέθην ἐχτρεπομένους, καὶ τὸ ἀκρατὲς αὐτὼν Ex τῶν τοῦ Σολομῶντος λόγων παραμυ - θεῖσθαι πειρωμένους, λέγοντος, Δότε οἶνον τοῖς ἐν λύ- παις. Non tta dudum vidi quosdam voluptarios, qui immodico vuluptatis amore pellecti, per spe- ciem ezpellende tristitie ad crapulam sese con.
C verterent, et ad ebrietatem ; suamque conarentur
ezcusare intemperantiam verbis Salomonis, qui ait, « Date vinum iis qui in tristitia sunt **.» Exem- plum, quod mox proferam, a superioribus non multum abludit. Est autem ejusmodi (tom. II, hom. in div., p. 54): Οἶδα πολλοὺς νηστεύοντας, προσ- εὐχομένους, στενάζοντας, πᾶσαν τὴν ἀδάπανον εὐλάθειαν ἐνδειχνυμέναυς, ὀδολὸν δὲ ἕνα μὴ προϊεμένους τοῖς θλιδομένοις. Novi non paucos jejunantes, orantes, ingemiscentes, pietatem omnem, qua sine impensa exerceri potest, excolentes, at ne unum quidem obolum egenis offerentes. Possim in medium ad- ducere et alia loca, quibus constaret eam, quam dixi, loquendi formulam Basilio perquam familia- rem fuisse, sed, ne tedium afferrem, nolui. Sed tamen, si quis ejusmodi exemplis delectatur, mo- nebo eodem dicendi genere usum esse Dasilium in ea oratione, quam sanctissimus Pater in divi- tes habuit (tom. II, pag. 63): item legi potest ea oratio, que inscribitur, Homilia exzhortatoria ad sanctum baptisma (tom. lI, pag. 120). Libet quo- que aliquid de tertia lucubratiuncula sigillatim ad- dere. In ea igitur ita scriptum invenimus (tom. lt, p.212): Περὶ Πατρὸς καὶ Yiou καὶ ἀγίου Πνεύμα- τος μὴ συζητεῖν, ἀλλὰ ἄχτιστον χαὶ ὁμοούσιον Τριάδα μετὰ παῤῥησίας λέγειν xal φρονεῖν, χαὶ τοῖς ἐπερω- τῶσι λέγειν, ὅτι βαπτίζεσθαι δεῖ ὡς παρελάθεμεν'
7A PEUEFATIO. “ 72 πιστεύειν δὲ, ὡς βεδαπτίσμεθα" δοξάζειν δὲ, ὡς πεπισ- Α editione Parisiensi mutatus sit. Photius enim tra-
τεύχαμεν. De Patre et Filio et Spiritu sancto gon oportet disceptare, sed Trinitatem increatam et consubstantialem libere profiteri et sentire, atque gercontatoribus dicere: Oportet nos baptizari ita, ut traditum accepimus; credere autem sicut bapti- zati sumus; glorificare vero, quemadmodum credi- dimus. Queram jam,in quem hec doctrina melius conveniat, quam in Basilium Magnum, qui Trinita- tem consubstantialem esse semper et crediditet do- cuit. Preetereaque Basilius statim in alio libello as- cetico (tom. II, pag. 228) non aliter locutus est, nisi quod compendiosius scripsit, hoc modo, οὕτω φρο. νοῦμεν, x«t οὕτω βαπτίζομεν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον, sic Sen- Limus, sicque baptizamus in Trinitate consubstan- tiali. At certe ex his certo colligi potest, non au. diendum esse Scultetum, qui ascetica omnia Eu- stathio ascripsit. Nam credibilenon est Eustathium, qui Macedonianorum quasi antesignanus erat, bre- ves illas, quas retuli, fidei professiones emisisse. Etenim tantum aberat, ut Macedoniani consubstan- tialem dicerent Spiritum sanctum, ut etiam in eum verba impia evomerent. Hic autem queri potest, utrum scripte fuerint he lucubratiuncule, an pro- nuntiatee. Nam utriusque generis instituta mona- chis tradidisse Basilium, superius ex Gregorio Na- zianzeno audivimus. Ego auteim recitatas fuisse ar- bitror, nec aliter, nisi valde fallor, judicabunt, quj ipsas paulo attentius legerint. Neque vero monachi
soli his exhortationibus aderant, sed mulieres C
etiam aliquas interfuisse probabilissimum videtur.
Quod enim Basilius ait in prima lucubratiuncula,
orationem non ad solosviros spectare, cum mulieres
et ipse quoque apud C hristum militent, id ad mulie- res quasdam, quee adessent, referri posse censeo.
Imo dubitari vix potest, quinadessent quoque non.
nulli, qui matrimonio jungerentur, cum in secundo
opusculo ita scriptum sit (n. 2, p. 203): Μὴ τοίνυν ἀναπέσηῃς, ὦ οὗτος, ὁ πρὸς χοινωνέαν γνναιχὸς ftporpn- μένος, ὡς ἐπ᾽ ἐξουσίας ἔχων τὸν χόσμον περιδαλέσθαι" πλειόνων γὰρ σοι πόνων x«i φυλαχῦς χρεία πρὸς τὴν
τῆς σωτηρίας ἐπιτυχίαν. Ne igitur deses exsistas, o
tu qui elegisti uxoris societatem, quasi mundum
amplecti penes (le sit: nam pluribus laboribus et custodia majore tibi opus est ad obtinenendam salutem.
8 XI. Pars secunda, de auctore libellorum De judi- cio Dei et De fide, itemque de Moralium scri- ptore.
30. Preevii illi tractatus, de quibus nunc dispu- tavimus, proprie ad Ascetica non pertinent: sed duos libellos, quorum in uno disserebatur De Judicio Dei, in altero De fide, ad ea pertinuisse docetlocupletissimus auctor Photius (a). Sed nescio quoinodo contigit, ut horum tractatuum ordo in
** Rom. vi, 16.
(a) Cod. xix, pag. 403.
diderat duos hos libellos sua etate ita dispositos fuisse, ut libellus De judicio Dei precederet, se- queretur vero libellus De fide; cum tamen in ea, quam dixi, editione tractatus De fide precedat, tractatus vero De judicio Dei subsequatur. Ejus autem rei causam non aliam esse puto, nisi quod typographi aliud cogitantes, verum et antiquum ordinem incaute permutarint. Nam ut Photii etate, ita hodieque et in Veneta editione et in veteribus libris primus est libellus De judicio Dei, secundus vero libellus De fide. Quis autem horum opuscu- lorum auctor sit, facile judicabit, qui ea diligenter legere volet. Auctor, quicunque ille fuit, qui ea conscripsit, sacras litteras tam Novi quam Veteris '
B Testamenti optimenoverat, eisqueindustrie utitur :
erat lingue Greece peritissimus: in ejus oratione enitet ubertas, varietas, copia: in doctrina morum erat severus, sed sic tamen, ut Evangelii severita- tem non excederet: nihil denique inest neque in verbis, neque in sententiis, quod indignum sit viro et docto et probo: que omnia nos adducunt, ut Ba- siliuni horum libellorum verum parentem esae cre- damus. Accedit etiam, quod in his opusculis inve- niantur quedam dicendi formule, quibus Basilius in aliis suis operibus libenter utitur. Exempli causa ita legitur in libello De judicio Dei (pag. 214) : Ἐγὼ δὲ εἶδόν ποτε xai μελισσῶν πλῆθος νόμῳ φύσεως στρατὴ- γούμενον, xai χαταχολουθοῦν εὐτάχτως ἰδίῳ Daeusi- Καὶ πολλᾶ μὲν ἐγὼ τοιαῦτα εἶδον, πολλὸ δὲ ἤχονσα. Vidi au- tem aliquando ego ipse apum turmam lege quadam naturali conductam, suumque regem servato or- dine sequentem. Et multa quidem talia ego con- spexi, multaque audivi. quo dicendi genere in pri- mis delectatum fuisse Basilium manifeste osten- dunt ea que aliquanto ante retulimus exempla (5). Ubi notari potest, scriptorem testimonia aliqua ita e Scripturis proferre, ut interdum ad movendum lectorem adverbia quedam adjungat. Sed, quo me- lius heec intelligantur, audiendus est auctor ipse. Ita igitur loquitur libello De judicio Dei (pag. 216): 'πλὺς δὲ διανοίας μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ὅτε χρατεῖ ἐχεῖ χαὶ βασιλεύει τὸ τῆς σαρχὸς φοόνημα, χατὰ τὸν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνὲν, λέγοντος μὲν ὑριστιχῶς, Ort "Q παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπαχοὶν, δοῦ- λοί ἐστε & ὑπαχούετε, διεξιόντος σαφῶς τοῦ τοεού- του φρονήματος τὰ ἱἰδιώματα.... διϑαάσχοντος δὲ ἅμα ἀποφαντιχῶς τό τε χαλεπὸν αὐτῶν τῆς ixÓxcSwc, καὶ τὸ ἀχοινώνχτον πρὸς θεοσέδειαν. Sed ingenui animi fuerit fidenter affirmare, illic dominari ac re- gnare carnis affectum, juxta hanc Apostoli vo- cem, qui ait quidem modo decretorio, « Cui exhi- belis vos servos ad. obediendum, servi estis ejus, cui obeditis *6, » recenset vero perspicue hujusce affectus proprietates.... simulque horum vitiorum
(b) Lege n. 29.
73
PRJEFATIO.
Tk
eritum gravem esse, nihilque ipsis cum pietate A Tillemontius (5), fidenter pronuntiavit, tale aliquid
commune esse asseveranter docet. Eodem pertinet, quod scriptum invenitur in tractatu De fide (pag. 294): Καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου ἐν ὑποδείγματι ἀνθρωπίνῳ σφοδρότερον ἀπαγορεύοντος τὸ προσθεῖναι, ἢ ὑφελεῖν τι ἐν ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς. Cumque Apostolus, sum- pto ez hominibus exemplo, quidpiam in. divinis Scripturis addere, aut demere vehementius vetet, Notatu quoque dignam censeo illam genitivorum seriem (ibid.), λέγοντος μὲν..... διεξιόντος Ót..... διδάσχοντος, Ót.... εἶτα αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ Κυρίον χαὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βοῶντος: quee idcirco notata volui, quod Basilius ita in suis Ascelicis loqui soleat. Nam usus et ho-
sine ulla controversia neque ab Eustathio, neque ab ullo alio Macedoniano conscribi unquam po- tuisse. Et vero cum Macedoniani aperte divinita- tem Spiritus sancti negarent, fieri non poterat ut Trinitatem consubstantialem esse profiterentur. 31. Quod dixiiuus, libéllos De judicio Dei et De fidetam in stylo quam in sententiis convenire cum utrisque Regulis, id ita esse non diffitetur vir do- ctissimus Combefisius : sed tamen ex his principiis aliud prorsus concludit. Ergo ita fere ratiocinatur : Horum libellorum et utriusque generis Regularum idem est stylus,ecedem sententiie,eadem doctrina: . sed Stoica queedam severitas Eustathium utrarum-
rum adverbiorum, ὁριστικῶς, ἀποφαντιχῶς, σφο- B que Regularum auctorem esse aperte ostendit: non
δρότερον, et horum genitivorum, λέγοντος, διεξιόντος, διδάσκχοντος, βοῶντος, ita in Regulis frequens est, ut ejus rei passim exempla occurrant. Pretereaque, cum scriptor integerrimam persuasionem signifi- care vellet, sexies in hislibellis vocibus πληροφορεῖ- σθαι et πληροφορία usus est, bis in primo, quater in altero: que ipse voces ad idem significandum passim in Regulis usurpantur. Cum igitur Basilius, ut mox probabimus (a), auctor sit Regularum, dubitari merito non potest, quin ea quoque, de quibus disputatur,opuscula ad eumdem pertineant, utpote in quibusiidem loquendi modi adhibeantur. Fatebor quidem libens, argumenta, qua ex quavis
dubitandum igitur quin idem Eustathius horum quoque opuseulorum auctor sit.Quid autem de vana
illa severitatesentiendumsit,postea satis fuse disse-
ram (c): nune universe duntaxat dicam, neque Rufi- num, neque Cassianum, neque Photium, neque Frontonem Duceum, neque Natalem Alexandrum, Combefisii sodalem, neque Tillemontium, neque Dupinum, neque permultos alios cujuscunque eeta- tis eruditissimos viros ejusmodi severitatem in Re- gulis vidisse. Sed duo suntin iis, quos dixi, libellis, qua speciatim reprehendit is, quem modo nomi- navi, vir peritissimus Combefisius (d), inconstan- tiam fidei, et auctorís in aliqua voce catholica reti
styli similitudine petuntur, nullam vir habere, si C cenda malignitatem : de quibus hoc loco dicere in-
stylus ita in aliquibus conveniat, ut in pluribus discrepet: sed cum omnia quadrant, tunc ejus- modi argumenta plurimum valere neino, opinor, negaverit. Ita autem Regularum stylus cum stylo horum opusculorum consentit, ut nihil omnino dissentiat, ideircoque et has et illa Basilio tribui equum est. Nec solum similes suntloquendi modi, sed etiam sententie, sententiarum. Etenim si quis illud, quod in libello De judicio Dei legitur (p. 217, num. 4) : Relectis igitur divinis Scripturis, reperio in Veteriac Novo Testamento,neque in multitudine, neque in magnitudine peccatorum, sed in una tan- (ummodo cujuscunque pracepti violatione, contu- maciam adversus Deum clare judicari, communem- que sententiam a Deoferriin omnem inobedientiam : si quis igitur hec comparaverit eum iis que in Regula ducentesima nonagesima tertia scripta sunt doctrinam doctrine ita similem comperiet, ut tra- dita utroque loco documenta ab eadem officina prodiissefacile confessurussit. Jam monuimus con- troversos hos duos libellos &b omnibus aut Basilio ascribi, aut Eustathio : sed ipsos episcopo Seba- steno ascribi non posse plane constat. Ita enim in libello De fide legitur (pag. 228): Ούὐτω φρονοῦμεν. xai οὕτω βαπτίζομεν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον. Sic senti- mus, sicque baplizamus in Trinitate consubstan- tiali: quem locum cum retulisset eruditissimus vir
(a) Lege n. 38, (b) Vie de S. Basile, p. 638.
ParROL. Gn. XXXI.
stitui. Quod igitur ait, auctorem in fide inconstantem fuisse, id nec verum, nec firmum est. Nam dubita- tionem illam, qua aactor laborasse se confitetur, nonin fidem, sed in dissidii Ecclesiarum causam ca- dere, ex orationis serie perspicuum est. Et vero in libello De judicio Deiita scriptor locutus est eo de quo agitur loco (pag. 214, n. 2): Ταῦτα xai τὰ τοι- αὔτα ὁρῶν, x«i πρὸς τούτοις ἐπαπορῶν, τίς, καὶ πόθεν ἡ αἰτία τοῦ τοσούτον χαχοῦ..... «τοῦτο δὴ λογισάμενος, καὶ πρὸς τὸ ὑπερθάλλον τῆς ἀσεδείας ἐπτοημένος, ἐπὶ πλεῖόν τε ἐρευνῶν, ἐπειθόμην οὐδὲν ἧττον, xoi ix τῶν ἐν τῳ βίῳ πραγμάτων ἀληθῇ εἶναι τὴν προειρημένην αἰτίαν. 'ἙἙώρων γὰρ πᾶσαν μὲν πλήθους εὐταξίαν τε χαὶ συμφω» νίαν ἄχρι τότε χατορθουμένην, ἄχρις &v ἡ πρὸς ἕνα τινὰ τὸν ἄρχοντα σώξηται χοινὴ τῶν ἄλλων εὐπείθεια" πᾶσαν δὲ διαφωνίαν χαὶ διάστασιν, ἔτι τε πολυαρχίαν, ἐξ ἀναρχίας ὁδοποιουμένην, Hac atque ejusdem ge- neris alia cum inluerer, pretereaque dubitarem quo et unde esset tanti mali causa [in Ecclesiis]... hoc igitur cum mecum repulassem, cumque de impietatis magnitudine attonitus, ulterius perves - stigassem, nihilominus mihi persuasi vel ez iis qua in vita fiunt rebus, eam, quam superius dixi, causam veram esse et germanam. Videbam enim omnem populorum disciplinam atque consensio- nem tandiu perseverare, dum omnes principi uni in communi oblemperant : omnem vero discor-
(d Lege n. 41. d) Tom. 1l, p. 97 et 129,
1$ PFUEFATIO.
76
diam ac sedilionem, itemque multorum principa- A nostri Jesu Christi mandatis adversari, Deique
tum ex ducis ac principis defectu proficisci. Ex quibus liquet Basilium causam illam, quam dubi- tans quz&rebat, tandem invenisse. Aliud autem non quaerebat, ut ex ejus verbis patet, nisi veram cau- sam, qu& turbas in Ecclesiis excitaret et in regnis: quam causam non aliunde nasci ait, quam quod duces ac principes desint. Sed, ut verum fatear, primo aspectu inest major difficultas in iis, que hoc ipso in loco scripta inveniuntur. Hec autem Bunt: Τὰ μὲν πρῶτα, ὥσπερ ἐν βαθεῖ σχότῳ διῆγον, καὶ χαθάπεο ἐπὶ ξυγοῦ, ποτὲ μὲν ὦδε, mort δὲ ἐχεῖσε ἔῤῥεπον" ἄλλου ἄλλως, ἣ πρὸς ἑαυτόν με ἕλκοντος, διὰ τὴν πολυχρόνιον τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, 3) πάλιν ἄλλως ἀπωθου μένον διὰ τὴν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐπιγινωσχο- μένην ἀλήθειαν. Primum quidem quasi in profundis tenebris degebam, et tanquam in statera consti- tutus, modo huc, modo illuc propendebam, quod alius alio aut ad seipsum traheret me, ob diuti- nam hominum consuetudinem, aut rursus alio propelleret, ob eam quam in divinis Scripturis agnovissem veritatem: sed tamen ne hic quidem locus ad expediendum difficilis est. Non enim inde colligi potest, Basilium in heresim unquam pro- pendisse, sed solum in id quodammodo inclinasse, ut partes susciperet quorumdam, qui ita callidi erant etastuti, ut dum veram fidem oppugnarent, eam tamen speciosis verbis tueri viderentur. Callidi autem illi non alii fuisse credi possunt, quam Eu- stathius ipse illiusque discipuli. Hec verba, ob diu- tinam hominum consuetudinem, faciunt, ut hunc locum ita intelligendum esse suspicer. Nam Basi- lium Eustathio diu familiariter usum esse nemini, qui paulum modo in historia ecclesiastica versatus sit, ignotum est. Quod autem dixi, Basilium nun- quam in heresim propendisse, sed solum quasi paululum commotum fuisse ad callidorum quo- rumdam hominum partes suscipiendas, de eo non aliter videbitur ei, qui, que precedunt, legere voluerit. Sunt autem ejusmodi: lio))áv τινα χαὶ untobu))ouc« τήν τε πρὸς ἀλλήλους x«l τὴν πρὸς τὰς θείας Γραγὰς διαφωνίαν τῶν πολλῶν ἐθεώρουν"
Ecclesiam tam immisericorditer dilacerare, tam- que crudeliter obturbare ejus gregem, ut exortíis Anomais, nunc, si unquam alias, in ipsis quoque impleatur illud : « Ex vobis ipsis ezurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se*'. » Cui enim persuaderi poterit, Basilium in opinionem propendisse eorum, quos videret simul et adversantes maridatis Domininostri Jesu Christi, et immisericorditer dilacerantes Dei Ecclesiam, et crudeliter obturbantes ejus gregem ? Ipsa sunt Ba- silii verba. Reliquum est igitur ut Basilius quo- dammodo propensum se senserit ad amplectendas partes quorumdam, qui pietatis simulatione et nomine veram fidem sequi putarentur. Nunc que vox illa sit, quam auctor de industria reticuisse di- citur, ex ipso Combefisio audiamus (a). Sic igitur lo- quitur in suo Basilio recensito: Quod dicit, initio pa- ginz, possit Theodosti tempora respicere, quando plurimum compressa Anomaorum heresis et Aria- na, ut sic palam fidem sancte Trinitatis profitere- tur, qui ita alias in ea vacillasset. Quin et ὁμοουσίον vocem studio dataque opera, tota hac sua fidei ez- planatione suppressisse, ad mitiorum Arianorum declinandam invidiam. Vult igitur doctissimus vir Combefisius, Eustathium idcirco data opera vocem ὁμοούσιος in tota sua fidei professione silentio preteriisse, ut gratiam mitiorum Arianorum sibi
C conciliaret : sed permirum videri debet, hominem
es&eteroquin in ejusmodi rebus diligentissimuum, usqueadeo prajudicata opinione obcecatum fuisse ut non videret que legeret. Nam, ut jam monui, ita in hac fidei professione scriptum invenitur : Οὕτω φρονοῦμεν, xoi οὕτω βαπίξομεν εἰς Τοιάδα ὁμοούσιον. Sic sentimus, sicque baptizamus in Trinitate con- substantiali. Sed demus vocem ὁμοούσιος in hac fi- dei professione ab auctore prreetermissam fuisse. Quid tum ? Basilium illius auctorem non esse ? sed id inde minime sequitur. Scriptor enim, quisquis est, ita de Trinitate loquitur (tom. 1I, nova ed., pag. 228), ut in ea nihil diversum, quod ad natu- ram attinet, agnoscat; sed in ipsa admittat dun-
χαὶ τὸ φριχωδέστατον, αὐτοὺς τοὺς προεστῶτας αὐτῆς ἢ taxat proprietates quasdam, quas ait seorsum uni-
ἐν τοσαύτη μὲν τῇ πρὸς ἀλλήλους διαφορᾷ γνώμης τε χαὶ δόξης χαθεστῶτας, τοσαύτη δὲ τῇ πρὸς τὰς fvto- λὰς τοὺ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐναντιότητι χρω- μένους, x«i διασπῶντας μὲν ἀνηλεῶς τὴν ᾿Εχχλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἐχταράσσοντας δὲ ἀφειδῶς τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ὡς xai ἐν αὐτοῖς πληροῦσθαι νῦν, εἴπεο ποτὲ, τῶν Ανομοίων ἐπιφψυέντων, τὸ, ὅτι Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες γαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποτπᾶν τοὺς μαθητὰς ὀπίσω αὐτῶν, Multos videbam et inler se, οἱ in divinis litteris intelligendis valde admodum dis- sentire. Et quod mazime horrendum est, videbam ipsos Ecclesie prafectos in tanta inter 86 senten- tia ac opinionis diversitate constitui, sicque Domini
31 Act. xx, 30. (a) Combef. tom, II, p. 129.
cuique persone convenire. Sed audiendus est ipse. Illius igitur hrec sunt : 'Exéezov ὀνόματος τὴν τοῦ ὀνομαξομένου ἰδιότητα σαφῶς Luiv διευχρινοῦντος, xeà περὶ ἐχάστου τῶν ὀνομαξομένων πάντως τινῶν ἐξαιρέτων ἰδιωμάτων εὐσεδῶς θεωρουμένων" τοῦ μὲν Πατρὸς ἐν τῳ ἰδιώματι τοῦ πατρὸς, τοῦ δὲ Υἱοῦ ἐν τῳ ἰϑιώματι τοῦ υἱοῦ, τοῦ δὲ ἀἁγίον Πνεύματος ἐν τῳ οἰχείῳ ἐδιώ- ματι. Nomen. autem. quodlibet quamdam illius qui nominatur proprietatem nobis manifeste ez- plicat ; atque ἴθ unoquoque nominatorum, omnino pie peculiares quedam proprietates consi- derantur, Pater quidem in proprietate patris, Filius vero in proprietate filii, sanctus autem Spi-
Tl PRAEFATIO. | 78
ritus in sua ipsius proprietate. Viderit ergo Com- Α εὑρεῖν, ταῦτα ὡς ξένα xoà ἀλλότρια τῆς εὐσεδοῦς πίστεως
befisius, quomodo fidei professio, que in Trinitate non naturam, sed quasdam tantummodo proprie- tates distinguit, tribui possit Eustathio, qui ad c&terorum Macedonianorum imitationem nature identitatem in Trinitate negaret. Cum autem Com- befisius semel in animum induxisset suum, vocem ὁμοούσιος in hoc De fide libello deesse (tom. Il, pag. 129), hec addidit : Qui zpsi [mitiores Ariani] sic ez putis puris Scriptura verbis suas alias alias: que professiones adornabant, Nicanisque Patribus probatam vocem, qua omnis eorum ὁμωνυμία in Tri. nitatis mysterio elidebatur, respuebant, eoque in- vento simplicibus fucum faciebant . sel, cum con- Stet vocem ὁμοούσιος in hac fidei professione repe-
riri, totum id Combefisii argumentum per se ruere B
vident, opinor, omnes. Denique cum Cornbefisius paulo post incidisset in alia illa ejusdem libelli verba (tom. II nove ed., pag, 228) : Διόπερ παρα- καλῶ χαὶ δέομαι, παυσαμένους τῆς περιέργου ξητή» σεως x«l ἀπρεποὺῦς λογομαχίας, ἀρχεῖσθαι τοῖς ὑπὸ τῶν ἁγίων x«l αὐτοῦ τοῦ Κυρίου εἰρημένοις, Quapropter adhortor vos et rogo ut missa curiosa inquisitione, relictaque indecenti verborum contentione, iis qua a sanctis et ab ipso Domino dicla sunt, contenti sitis, ita persecutus est : Scriptores canonicos velit et apostolos, ad quos unos provocat, nihil dans vel Ecclesia, vel Patrum, qui secuti sunt, auctoritati. Primum, cum scriptor ipse voce ὁμοούσιος usus sit, perspicuum est eum non ad unos scriptores cano-
nicos provocare. Alioquin énim secum ipse pugna- (αὶ
ret, cum voce ὁμοούσιος utatur : que& vox tamen nusquam in Seripturis occurrit. Deinde, quod ait nos contentos esse debere iis quz a sanctis et ab ipso Domino dicta sunt, id ita accipi oportet, ut non temere in explicanda fide quidquam addatur ver- bis aut Domini, aut scriptorum canonicorum. Et ne quis hanc explanationem existimet non scriptoris esse, sed meam, illius verba apponam. Sic igitur loquitur (ibid., p. 224) : Ἕως μὲν οὖν ἀγωνίξεσθαι πρὸς τὰς ἐπανισταμένας xarà χαιρὸν αἰρέσεις ἐχοῆν, ἑπόμενος τοῖς προειληφόσιν, ἀχόλουθον ἡγούμην τῇ διαφρᾷ τῆς ἐπισπειρομένης ὑπὸ τοῦ διαδόλου ἀσεθείας͵ ταῖς ἀντιθέτοις φωναῖς χωλύειν, ἢ xal ἀνατρέπειν τὰς ἐπαγομένας βλασφὴη- μίας, καὶ ἄλλοτε ἄλλαις, ὡς ἂν ἡ χρεία τῶν νοσούντων χατὴ-
παντάπασι παραιτούμενος. Dum igitur adverstis ἔφγο- ses vario tempore exortas pugnandum esset, majo- rum exempla secutus,consequens esse ezistimavi,ut ejus qua a diabolo seritur impietatis habita ratio- ne, eas qua inducuntur blasphemias vocabulis con- trarüis cohiberem, aut etiam everterem : et aliis atque aliis verbis prout zgrotantium utilitas coge- bat, uterer ; qua etiamsi sepe non invenirentur scripta, tamen a pio Scripturz sensu non abhor- rebant : quod Apostolus quoque non raro fecit, qui Gracorum verbis congruenter suo proposito conve- nienterque uti non fastidivit. Nunc autem commu- ni scopo lam nostro quam vestro convenire putavi, si in sana fidei simplicitate sequerer vestra istius in Cristo dilectionis mandatum, eaque dicerem, qua a sacra Scriptura accepissem, sed sic, ut par- cus sim in illis nominibus et verbis usurpandis, qua ipsis litteris et syllabis in. divina Scriptura non reperiuntur,tametsi eam quam Scriptura pra- fert sententiam servant : qua vero prater dictio- nis novitatem novum etiam et peregrinum sensum nobis exhibent, quzque non inveniuntur usurpata a sanctis, ea uti peregrina et a pia fide aliena om- nino averser. Dasilius igitur,quasi preevidisset non defuturos, qui aliquot sue professionis verba in malam partem interpretarentur, tam clare tamque dilucide mentem suam hoc loco aperuit, ut omnia malorum interpretum argumenta preoccuparit. Ait enim, se, cum egrotantium utilitas cogeret, aliis atque aliis verbis usum esse, non tamen in- discriminatim omnibus, sed iis duntaxat, que, etiamsi sepe non invenirentur scripta, tamen ἃ pio Scripture sensu non abhorrerent. Scriptor igi- tur non is erat, qui, ut falso putavit Combefisius, suas fidei professiones ex puris putis Scripture verbis mitiorum Arianorum exemplo adornare vellet, cum ipse quibusdam verbis, que smpe in Scriptura non inveniebantur, aliquando uti non dubitaverit. Constat quoque ex iis que modo retuli verbis, auctorem non omnino respuisse verba illa, qua in Scripturis non legerentur, sed in his adhi- bendis parcum fuisse : ex quo fit, ut non ad unos scriptores canonicos, uli falso sibi Combefisius persuaserat, provocarit. Nec verius, quod Combe-
νάγχασε, xai ταύταις πολλάκις ἀγράφοις μὲν, ὅμως δ᾽ οὖν |) fisius dixit, scriptorem nihil dedisse auctoritati,
οὐκ ἀπεξενωμέναις τῆς χατὰ τὴν Γραφὴν εὐσεδοὺῦς διανοίας"
τοῦ Λποστόλου πολλάκις χαὶ Ἑλληνιχοῖς ῥήμασι χρήσασθαι μὴ παραιτησαμένον πρὸς τὸν ἴδιον σκοπόν, Νῦν δὲ πρὸς τὸν χοινὸν ἡμῶν τε χαὶ ὑμῶν σχοπὸν ἀρωόξον ἐλογισάμην, ἐν ἁπλότητι τῆς ὑγιαινούσης πίστεως, τὸ ἐπίταγμα τῆς ὑμε- τέρας ἐν Χριστῶ ἀγάπης πληρῶσαι, εἰπὼν ἃ ἐδιδάχθην παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς" φειδόμενος μὲν xal τῶν ὀνο-- μάτῶν ἐκείνων, ὦ λέξεσι μὲν αὐταῖς οὐκ ἐμφέρεται τῇ, θεία Γραφῇ, διάνοιαν γε μὴν τὴν ἐχείνην ἐγχειμένην τῇ Γραφῇ διασώξει' ὅσα δὲ πρὸς τῳ ξένῳ τῆς λέξεως ἔτι καὶ νοῦν ξένον ἡμῖν ἐπεισάγει͵ καὶ οὐκ ἔστιν ὑπὸ τῶν ἁγίων χηρνσσόμενα
(a) Vie de S. Basile, p. 035.
neque Ecclesie, neque eorum qui secuti sunt Pa- trum. Qui enim ea sola verba, que preter dictio- nis novitatem novum etiam et peregrinum sensum preferunt, repudiat, is certe et Ecclesi: et Patrum auctoritatem sequi paratus est. Unum si addi- dero, ad c&etera pergam. Dubitat vir eruditissi- mus Tillemontius (a), utrum ea, de qua contro- versia est, fidei professio, ipsa sit, quam Dasilius scripserit, an alia, que in ejus locum substituta sit. Causa autem, cur ita dubitaverit, non alia est, nisi quod hec fidei professio, potius peculiare
19 PRAEFATIO. 80
quoddam opus, quam alicujus operis continua- Α μένα ἢ ἐγχεχριμένα, ταῦτα, χατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν, εἰς
tio ac series esse videatur. Fateor ego hanc Fidei professionem peculiare opus esse : sed nego inde concludi posse eam ad Ascetica non perti- nere. Nam Asceticorum partes peculiaria esse opera, qu& diversis temporibus scripta sint, ob- scurum non est, Etenim cum in fine libelli De judicio Dei retulisset quedam Apostoli verba, sic scripsit : ᾿Αχόλουθον ὁμοῦ x«l ἀναγκαῖον ἐλογισάμην, τὴν ὑγιαίνουσαν πίστιν καὶ εὐσεθῇ δόξαν πεφί τε Ha- τρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἀγίον Ἠνεύματος παραθέσθαι πρότε- pov, καὶ οὕτως ἐπισυνάψαι τὰ 50v. Consequens simul et necessarium existimavi, ut sanam fidem ac piam de Patre et Filio et Spiritu sancto senten tiam prius ezponerem, οἱ ila demum moralia attexzerem. Et quidem ex his verbis perspici po- test, libellum De fide eodem jure dici posse opus peculiare, quo Moralia, que et ipsa attexuisse se dicit Basilius. Cum igitur Moralia opus peculiare esse ab omnibus dicantur, non video cur hic De fide libellus pro opere peculiari haberi non possit. Ex eodemque illo loco patet, Dasilium, cum hec scriberet, nondum Regulas composuisse, utpote quarum mentionem non faciat, Quare, ut dixi, As- ceticorum partes peculiaria sunt opera, non uno tempore conscripta, sed quorum aliud post aliud, prout occasio se dabat, confectum sit. Ad hec cum hodieque haec Fidei professio et in Veneta editio- ne et in veteribus libris eodem ordine reperiatur, quo eam viderat Photius, non videtur causa ulla esse, cur ipsa inter Ascetica numeranda non sit. Cum enim ex his veteribus libris, in quibus inve- nitur, nonnulli sint, qui si antiquitate non omni- no statem Photii attingant, at ad eam tamen accedant proxime, dubitari merito non potest, quin ejusmodi Fidei professio illa ipsa sit, quam Photius et vidit, et inter Ascelica recensuit : quod autem ab optimo harum rerum judice Photio pro Asceticorum parte habitum est, id hodie in alienis poni facile non debet. Quod ultimum est in hac questione, Moralium scriptorem spectat: sed certe neque mulüs verbis, neque magno labore opus est, ut eorum verus auctor cognoscatur. Qui enim novit auctorem libellorum 2De Judicio Dei ac De fide, Moralium scriptorem simul novit. Etenim quie in fine libelli De judicio Dei leguntur, manifeste ostendunt horum trium scriptorum unum et eum. dem auctorem esse : que verba cum paulo ante retulerim, ea rursus hoc loco referre nihil necesse est. Preeterea qui libellum De fide conscripsit, Mo- ralium se esse auctorem aperte declarat. Ita enim sub finem loquitur (num. 6, p. 229) : Tà περὶ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως ἐν τοῖς πρὸ τούτων αὐτώρχως εἰρῆσ- θαι ποὸς τὸ παρὸν λογιξόμενοι, ἐντεῦθεν τὸν περὶ τῶν ku) ἐπαγηγελέαν ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ὕμων "Ἰησοῦ Χοιστοῦ πληρῶσαι σπουδάσωμεν. Ὅσα τοίνυν εὑρίσχο-- μὲν χατὰ τὴν Καινὴν τεως Διαθύκῃν σποράδην ἀπηγορεν-
(α) Cod. cxca, p. 492,
ὅρους χεφαλαιώδεις πρὸς τὸ εὔληπτον τοῖς βουλομένοις ἐσπουδάσαμεν συναγαγεῖν, etc. Cum de his qua ad sanam fidem pertinent, satis pro tempore in su- perioribus a nobis diclum fuisse putemus, jam Moralia, que promisimus , in nomine Domini nosiri Jesu Christi tradere conemur. Quzcunque igitur hactenus sparsim in Novo Testamento aut interdicta aut approbata invenimus, ea pro nos- ira virili parte in. regulas quasdam compendia- rias, quo facilius a quovis intelligerentur, colli- gere curavimus, etc. ΧΙ Parstertía,an Basilius auctor sit brevium duo- rum tractatuum, qui post Moralia collocantur. 32. Breves hi tractatus, quorum idem est titulus,
Β ToU αὐτοῦ λόγος ἀσκητιχός, Ejusdem sermo asceticus,
ad Ascetica nullo modo pertinent. Nam, ut est apud Photium (a), libelli De judicio Dei ac De fide, Mo- ralia, Regulee tam longiores quam breviores pro- prie Ascetica constituebant. Quanquam autem duo hi sermones ad ἀσχητιχόν, quod vocatur, referri non possint, non propterea tamen eos silentio pretermittere licel. Videamus igitur Basilii sint,
necne. Certe si habeatur ratio aut veterum libro- rum, aut consensus hominum eruditorum, nemo dubitabitquin heoratiuncule ad Basilium Magnum perlineant. Nam et ir, antiquis omnibus libris no- men Basilii preeferunt, et ab eruditis omnibus, si forte Scultetus excipiatur, pro fetu ejusdem ge- nuino babentur. Monere tamen juvat, inter eru-
divos illos homines, quos dixi, antiquum nullum
scriptorem inveniri, qui duo hec opuscula aut unquam laudaverit, aut ex eis quidquam excer- pserit : quod notavi, non ut elevarem recentiorum auctoritatem, sed ne quis falso arbitraretur hos de quibus agimus libellos ab aliquibus etiam veteri- bus Basilio tribui. Mirum autem nemini videri de- bet, si his temporibus doctissimi quique has ora. tiunculas adjudicarint Basilio. Nam, ut verum fatear, cum primum leguntur, neque in verbis, neque in sententiis quidquam apparet, unde su- spicio aliqua oriatur : sed si semel et iterum oculis lustrentur, de his, opinor, aliter judicabitur.In illis enim reperiuntur voces quedam, quas in genuinis
p Basilii Asceticis nusquam legimus. Auctor igitur,
quisquis est, cum significare vult fratrum eonven- tum, utitur hisce vocibus, συνοδία, συσχηνία, πλέ-- ρωμα : quibus tamen Basilius, cum eamdem rem significaret, nusquam, quod sciam, usus est. Nec putandum est ejusmodi vocabula in duabus his lu- cubratiunculis raro adhiberi, in iisque poni quasi obiter : sed potius scriptor vocibus illis ita dele- ctabatur, ut ipsas sepius usurparit. Nam ut sileam de vocabulis συσχηνία et πλήρωμα, que aliquoties in tam brevibus opusculis adhibuit, vocem συνοδία decies repetit. Ex quibus perspicuum est vocem hane συνοδία pre oOsmleris opusculorum scriptori
81 PRJEFATIO. 82 familiarem fuisse. Quomodo ergo Basilius, sihorum AÀ eodem obtentu brevi rejiciantur. Inest enim in
libellorum auctoresset, nunquam ea usus fuisset, presertim cum de rebus asceticis tam copiose scripserit? Nec salis est dixisse, scripsisse Basi- Jium copiosissime de asceticis rebus, sed addi de- bet summum illum virum centies fratrum conven- tum propriis quibusdam nominibus significasse,et tamen ne semel quidem voce συνοδία usum fuisse, non ita facturus, si horum opusculorum auctor exslitisset. Voces enim, que semel alicui scriptori placuerunt, s&pe, ut experientia docet, in illius libris occurrunt, maxime si earum adhibendarum occasio passim offeratur. Accedit etiam quod ubi in his opusculis sermo instituitur de fratrum pre- posito, ibi voces illas, χαθηγούμενος, προηγούμενος, προχαθηγούμενος, Stpissime usurpatas invenimus, sic ut novies aut decies legantur : cujus rej unum aut alterum exemplum proferre libet. Ita igitur legi- tur in opusculo primo (t. ll, p. 324): Ἢ δὲ ἀληθὴς x«i τελεία ὑπαχοὴ τῶν ὑπογειρίων πρὸς τὸν χαθηγού- μενον, etc. Vera autem et perfecta subditorum erga praefectum obedientia, etc. In secundo autem (p. 322) sic : 'AXX' ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ χαθηγουμένου ἢ χρῆσις ἕστω, ἐχ τῶν χοινῶν τὸ χατάλληλον ἐχάστου χρησιμεύειν, χατὰ τὴν τοῦ προηγουμένου ὑφήγησιν, Sed usus sit penes prafectum, ita ut quod cuique con- venit, id ez communibus tribuatur juxta mode- ratoris praceptum. ln genuinis autem Basilii Ascelicis, etsi in ipsis centies sermo habetur de monasteriorum praefectis, nusquam tamen ad eos
utrisque Regulis tam brevioribus quam longioribus eadem indoles, idem ingenium, eadem morum precepta, idem vere pietatis amor, idera vitii et peccati odium: uno verbo, inest in utrisque non quidem major severitas, cum severitate Evangelii major non sit, sed majoris severitatis quasi umbra quadam. Et vero Combefisius non aliam ob causam Regulas fusiores simul et minores respuit, quam quod utreque pariter Stoicum quiddam preferant; in eoque ego eum minus reprehendendum puto, cum re ipsa utreque ex &quo severe esse videan- tur. Certe si quis hodie ita sentiret, ut Basilium quidem magnarum Regularum auctorem esse fate- retur, Eustathium vero parvarum parentem esse
B contenderet, is valde miraretur Stoica quedam
dogmata in magnis Regulis a Combefisio inveniri, cum ipse in eis nihil tale inesse cerneret. Et nos quoque hoc idem dicere habemus, ei, qui ita Re- gulas longiores probaret, ut minores ob austerio- rem doctrinam reprobaret, videlicet nos magno- pere mirari, ab ipso in Regulis brevioribus reperiri Stoicum quiddam, cum eas a Stoicorum severitate longe abesse videamus. Ex his autem, qus hacte- nus diximus, si nihil aliud,, illud quidem certe ostenditur, unicum argumentum, quod ad impro- bandas breviores Regulas proprie afferri potest, futile esse et vanum : sed, ut verum fatear, non necessario sequitur, si utreque Regule et majores et minores ex requo severe sunt, ipsas ab uno ot
significandos 68 quas dixi voces usurpantur (a). p eodem scriptore editas fuisse. Quare si propositum
Non nihil est quoque, quod scriptor monachorum vivendi rationem vocat vitam philosophicam. Nam ipso initio secundi sermonis (pag. 323) ita scri- ptum est: Oro x«i τοὺς τῇ ἀσχητιχῇ προσερχομένους Gu, πάσης ὕλης βιωτιχῆς γυμνωθέντας, ἐντος τοῦ χατὰ φιλοσοφίαν γενέσθαι βίον. Ita etiam qui ad asceticum vitz genus accedunt, omni re szcult hujus exuti, vitam philosophicam ingredian(ur. Basilius au- Jem, etsi multis admodum locis de monastica vita loquitur, nunquam tamen, ut alibi etiam no- tabo (b), ea dicendi formula usus est. Arbitror igitur has lucubratiunculas spurias esse atque adulterinas, nec ob aliam causam inter Basilii Ascetica a librariis positas fuisse, quam quod ad idem argumentum pertinerent. 8XI. Pars quarta,ubi ostenditur Regularum longio- rum et breviorum unum el eumdem auctorem esse. 393, Fuere qui tradiderunt Regulas longiores Basilii quidem esse, sed breviores alteri tribui oportere; si non dixerunt, at putasse tamen credi possunt. Preecipua autem causa, cur has suspectas habuerint, hec est, quod ipsis vis: sint severio- res, magisque a moderatione aliene. Sed, si semel damnentur Regule breviores severitatis majoris nomine, consequens erit ut et longiores quoque
b Lege num. 37. (δ) In pref. n. 37.
assequi velimus, aliis argumentis utamur necesse est. Primum igitur si qua ratio habenda est homi- num omnium consensus, cujus debet haberi maxi- ma, plane constabit Regularum omnium unum et eumdem auctorem esse. Nam ante nostra tempora reperias neminem, qui longiores a brevioribus Regulis unquam distinxerit. Omnes totius Ascetici, quod de Photii sententia utrasque Regulas com- plectitur, unum et eumdem auctorem semper fece- runt. Quales sunt Hieronyinus, Rufinus, Cassianus, Sozomenus, Justinianus, Photius, Suidas, Nicepho- rus, auctor Combefisianus (c), qui ut longiores, ita breviores Regulas sibi vindicat. Hoc idem et recen- tiores quoque preesstitere. Etsi enim in sententiis dissident inter se, tamen in eo consentiunt omnes, quod utrasque Regulas uni et eidem auctori ascri- bant. Et, ut interim multos omitiam, nominabo Scultetum, Combefisium, Natalem Alexandrum, Tillemontium, Ludovicum Dupinum. Quod si tot - hominum testimonia sufficere non videantur, ejus- dem re; testem adhibebo ipsum Regularum aucto- rem. Incipiam ab ea regula, qu;e inter breviores secunda est, ubi sic legitur: Τούτων δὲ ἔχαστον οἵαν ἔχει δύναμιν εἴρηται ἐν τω περὶ αὐτοῦ ἐρωτήματι. Qualem autem vim habeat horum unumquodque,
(c) Lege Basil. recensit., t. II, p. 101.
85 PRJEFATIO. 86 consideretur, ab eo non tam cito discedam. Scien- A auctor, in Regulis brevioribus magis indulgens
dum ergo Constitutionum monasticarum aucto- rem anachoretarum statum non obiter commen- dasse, sed deeo copioseet abundanter disseruisse. Non enim id vivendi genus uno aut altero loco probat, sed totam mediam sui operis partem in eo informando insumpsisse se tradidit ipse. Ita enim initio capitis 18 loquitur (pag. 360) : Περὶ μὲν οὖν TOU χαθέχαστον ἀσχητοῦ xxi τοῦ τὸν μονήρη βίον ἄσπα- σαμένου ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ὡς ἐνῆν, δεδηλώχαμεν " om τὴν τε ψυχὴν πρὸς τὸ χαλὸν ἐξασχῶν, x«i τὸ σῶμα πρὸς τὸ δέον οἰχονομῶν, δύναιτ᾽ ἂν ἡμῖν τὸν ἀχριδῇ χαραχτηρίσαι φιλόσομοφον. Ἐπεὶ δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀσχητῶν χατά συστήματα πολιτεύονται, ἀλλήλοις τὰ φρονήματα πρὸς ἀρδτὴν παραθήγοντες, χαὶ τῇ τῶν χα- τορθωμάτων ἀντιπαραθέσει παρορμῶντες ἑαυτοὺς ἐπὶ τὴν τοῦ χαλοῦ προχοπὴν, δίκαιον cnt», x«i τούτοις τὴν διὰ τῶν λόγων παράχλησιν εἰσενέγχασθαι. Ac de asceta quidem, qui seorsum agit, vitamque solitariam amplezus est, dilucide, quantum in nobis erat, su- perius disseruimus, quomodo et animum exercens ad bonum, et corpus apte et rite componens, philo- sophum perfectum nobis exprimere possit. At quo- niam versantur simul in. communitate plurimi ascetarum,animum muluo exacuentes ad virtutem, et recte fac(torum comparatione seipsos ad progres- sum in bono faciendum : concitantes, equum essc putavimus, hos etiam sermonibus nostris adhortari. Ex quibus perspici potest, auctorem itasuum opus divisisse, ut illius tota media pars ad anachoretas, altera ad ccnobitas spectaret. At vero tantum abest, ut Regularum auctor unicum verbum dixe- rit de laude hujus status, ut eum etiam modis om- nibus exagitet. Legi poterit septimum caput Regu- larum majorum totum, in quo nihil omissum est eorum, quibus hujus instituti pericula incommo- daque ostendi possint. Hic locum unum, qui instar omnium esse possit, exscribam. Cum igitur in- commoda aliqua, que hanc vivendi rationem co- mitantur, retulisset, ità persequitur (pag. 345): "Avtu δὲ τούτου, χαὶ ὁ τῆς ἀγάπης TOU Χρτστοῶ λόγος οὐχ ἐπιτρέπει τὸ ἴδιον σχοπεῖν ἔχαστον. Ἢ ἀγάπη γὰρ, φησὶν, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, 'O δὲ ἀφιδιαστιχὸς βίος ἕνα σχονον ἔχει, τὴν οἰχείαν ἑχάστον τῶν χρειῶν Os ράπειαν. Τοῦτο δὲ προδήλως μαχόμενόν ἐστι τῷ τῆς ἀγάπης vóp.o, ὃν ὁ ᾿Απσοτολος ἐπλήρου, μὴ ξητῶν τὸ ἑαυ- τοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν: ἵνα σωθῶσιν, etc. Sed praterea diligendi Christi ratio et modus, unumquemque quod sibi proprium fuerit, spectare non sinit. « Charitas enim, inquit, non querit qua sua sunt **. » Vita autem solitaria et seorsum α cateris omnibus acta szopum unicum habet, ul suis quisque utilitatibus inserviat. Hoc au- tem aperte adversatur charitatis legi, quam im- plebat Apostolus, qui non sua, sed multorum com- moda quaereret, ut salvi fierent, elc, Neque vero
28. [ Cor. xui, 5. (a Reg. brev. 74.
fuisse in anachoretas putandus est, cum in ipsis regulam septimam majorem, quam quisque sequi debeat, citet (a). Jam quero qui fieri potuerit, ut unus et idem homo in uno opere refutarit quee in altero scripsisset. Sed fortasse cuipiam in mentem veniet quod aliquanto ante diximus, videlicet non raro contingere, ut quis aliter aliis temporibus sentiat. Nihil ergo impedit, inquiet aliquis, quo- minus auctor primum Constitutiones monasticas vulgasse credatur, deinde vero Regulas, in quibus, cum experientia doctior effectus fuisset, mutasset sententiam. Ego quidem fatebor ita mihi primo aspectu visum fuisse : sed, re diligentius conside- rata, aliter judicavi. Mihi enim persuadere non
B potui, auctorem tam contraria scribere potuisse,
nec tamen de sententie mutatione rationem ullam reddidisse. Certe, si quis hodie de informandis anachoretarum moribus librum aliquem ederet, nunquam in alio libro funditus everteret eorum institutum, nisi prius monuisset se ob graves cau- - sas de sententia decessisse : quod cum factum non sit in iis, de quibus agimus, scriptis, inde effici videtur ejusmodi scripta non uni, sed duobus scriptoribus tribui oportere. Ab eo, quod mox proposui, argumento non multum abludit illud, quod mox proferam. Monere ergo juvat, multa communia esse Regulis cum monasticis Constitu- tionibus. Quale est quod dicitur tam in Regulis quam in Constitutionibus de colloquio cum mu-
C lieribus; de eligendis iis operibus que statui mo-
nachorum conveniant; de obedientia, de prepo- siti officio; de vestimentis, deque aliis ejusdem generis plurimis. Ergo, si Regularum atque Con- stitutionum idem auctor esset, aut in Regulis Constitutionum meminisset, aut in Constitutioni. bus mentionem fecisset Regularum. Eoque magis, quod anctor, de quo agimus, quicunque ille fuit, ita facere consueverat, ut videre est in Regulis brevioribus, in quibus ipse nonraro citat que alibi deeodem argumento scripserat. Ejus rei cum superius exempla aliquot retulerimus, in iis am- plius immemorandum non putavimus.
33. Quanquam longe dissentio ab iis, qui Stoi- cumin Regulisinveniri putant, earum tamen auctor
p mihi severior visus est, quam ut idem sit, qui Con-
stitutiones scripserit.Hic majoris perfectionis causa severitatem ubique predicat: ille quoddam vite genus et mitius et commodius proponit. Hic arctam illam viam, que ad veram vitam ducit, vel paulu- lum dilatare semper veretur : ille se prestat beni- gniorem Scripturarum interpretem, et, si hanc viam non dilatet, atipsam tamen faciliorem atque planiorem reddit. Cum multa loca afferre possem, quibus probari posset quod modo dixi, in medium tamen paucaduntaxatadducenda censui: eo magis,
M Tf
PR.EFATIO.
quod siquis plura cupiat, ei quamplurima um ipsas A /reue cenfisus ecit frequentius ec crebrius ad «δὲ.
mbus iezitur rpag. 333. e. τ. m 3 - Xu τιον» ET. i£XE2 τὰ TUAWL. EXt XG-:04b2 ἔχατττο -ῷὦἡ 9 Οὐ Ὁ» πατα T2. Ἐς ἔχε τῶῦτι τὰς ἐντταῆεια- τῶωτω, ταῖξωρ “αατ σι - 15 WTX3-q 12, παεξ: ar. ZAAX τὰς τ T4 τὸ Tu€edag EDDIEN ICI. xar Tio; Ξελατιτττος 7X τας υσελοιωταττος wx τιλέττιας χαπεΐξια —un adiac EILTXZITII ELI. πταχακὶ τι) χατὰ 336—480 ἔς τῆς σεέλελαῦ τυυτο χιᾶς λαεκβασντοτα, Ἐχλστατος, Ὡς ἔξη 1. τας 30€— πελστττος τὰς 13A5050; Ticrwzxwvm. ἔραλατει- xs. xut xxiicr) fyIv£VxEXWO ττῦ υχᾷ κα τιιαἦι: djoxevrrETZ. Ξαλῶ AGO EDIGGAWTEI χπὶ ποτ τας RERYTIO τσα: χῶσαι, TWLorel τιυχσεῦσας τοῖς “τὰ τῆς εὐττέξεα- πγκοκτλατι
candos risitawiloegue /ratres egredi ; ewm, qui ejus- medi est. rat:o ad «reuwndam potius indncet, mt po- ssa super eandetabr» :ucerna, doctrina bonar Inmen περ Σὲ rmmibus: τ modo conÁdsai posse ef ser- eme ef Oper? se1pawm i: quibescum congredifur, cem qucmdem ririutwm scholam erkibere, ete. Ser:ptor aliquanto ante, cum moaachis egrediendi faeuitatem levandi tzdii causa daret, facilitatem mon melioerem ostendit: hue ita faeils est, ut molum omnem transire videatur. Xam monachos quivis. qui perfectz;m se jam esse in animum se- mael indaxerit. de auctoris sententia non. poterit modo. εἰ velt, frequentos ae. crebrius ad. eedifi- eandos visitandosque fratres peregre abire: sed
luwro. Par est agütmr im quiete ut péurimmm ma- g postulat etiam ratio, ut iler suscipiat. Ejus autem mer" ^t qmemLet ἔπ propri sede persistere, αὖ Frei hanc palebeilam ritonem redii: sf posita hoec constamtia merwm (estimonnum habeat: mom smper candeicbro lmcerna, doctrinz bona Lemen Lrm2s prorsms ἐπ crile swa inclusum esse. sed [ji- — ümpertiat omzibus: quod tamen fern debet ea bere. τὸ propterea. milil coumscientia ezrprobat. πε- — conditione, dummodo confidat posse et verbis et eessztate cogente egredi, fratresque vitz integritate — fectis seipsum us quibuscum congrediur, cou et optumos et utilissimos inrisere, sed ia lamen, | quamdam virtutum schoiam exhibere. Certe hoc wi ^r wii comgressu viriufum capiat exempla: mon indulgen'ia est, sed bons disciplinae integra quod consequetur, si, αἱ dirimus, im prodewndo — eversio. Primum fr«num rationis, quo solo serip- modus tenetur, nihilque βαί quod reprendi pos- tor contentus est, quam debile sit et infirmum, si. Szpe emim insitum εἴδαπε ἀσπέπεο (zdiwm —mBorunt omnes. Deinde, si monacho cuilibet se- erxeundo dissipatur ; idque im causa est eur iterum — mei licet, cum libebit, frequentius ae erebrius ad teluti conralescamus, ac paululum respiremus, | sedificandos visitandosque fratres progredi, auctor alacriterque ad certamina pro pietate subeunda — non anachoretam institait, quem tamenimsttuen- temimmus. Quod initio dieitur, libere, si neces- dum sibi proposuerat, sed veluti viatorem aliquem sitas cogal, egredi oportere, id fortasse nemo c semper huc illuc errantem, nunquam quaescen-
intellexisset, nisi interpretatus esset auctor ipse. — tem. quamvis potius vitam agentem, quar selita-
Nam necessitais nomine vulgo significantur ur- riam. quam tamen agendam susceperat. Posire- gentes quidam casus, qui ita premunt, ut vix ali- mo, quod additur, ewm ratio ad ereundum potius ter facere possis: et tamen hoc loco aliquid tale — inducet, ut posita super candelabro iucernma doc- intelligere nihil necesse est. Cum enim scriptorita trimz bonz lumen impertiat omnibus, dummodo locutus est: Sape emim insitum etiam animo (ta-— confidat posse εἰ verbis et factis seipsum tis qui- dium ezeundo dissipatur; non obscure indicavit — buscum congreditur, ceu quamdam virtutum monacho egredi licere, si tz&dium dissipare sibi — scholam exhibere, locum. amplissimum praestigiis proponat: in quo maxima scriptorislenitasaperte videtur dare, cum facile fieri possit, ut sibi ostenditur ; simulque ejusmodi egrediendi facultas — quisque brevi persuadeat, talem esse se, qua- datur, qua abuti multi possent. Longe gravius lem oportet, ut facem preeferat omnibus ad bo-
est quod sequitur: E: dé τις τὸ χαλὸν τὰ φυχξ 3:- ῥαίως ἐνιθουσακενος, χαὶ 7E χοονιπ ἀσχζστι τῆς τῶν πα- θὼν χυξεονζσεως τὴν ἑππειρίαν λαθὼν, xxi ὅπαατσας. Ai» τὰς τωυατιχὰς ἀχοασιας, χαλοῦσας δὲ τὰς υχιχὰς ἀταξίας, θϑαῤδὼν δὲ τῷ τοῦ λογισωαοῦ χαλοῦ συχνο- τίοα: δέλοι ποιεῖσθαι τὰς ποοόλους εἰς ouxodoui» xxi ἐπίσχεγύω ἀδελφῶν, τὸν τοιοῦτον χαὶ παοοοιιξστι πκᾶλλον ὁ λογος ἐπὶ τὲν ποόοδον, ἔνα τὸν λύχνον ἐπὶ cà» λυχνίαν τιθεις, πᾶσι τὸ φῶς τῆς τῶν χαλὼν χαθχγζσζυς χο- ρηγέσε " αὖνον & γε θαῤῥοὶς, ὡς χαὶ λόγω x«i ioye διδασχαλεῖον ἀρετῶν ἑαυτὸν δυνζσεται τοῖς συντυγχά. γουσι παρέχειν, elc. δὲ quis vero, posteaquam ὃο- num in animo fortiter constabiliverit, diuturnaque exercitatione gubernandorum affectuum erperien- tiam adeptus fuerit, et domitis corporis libidinibus coercuerit tumultus animales, tum demum rationis (a) Reg. && maj.
nam doctrinam. ob idque conldat futurum, ut virtutum omnium exempla secum congressuris prebeat. Ex quibus plane constat Consütuühtonum auctorem ita indulgentem fuisse. ut etiam rationis fines transgressus sit. Nunc referamus qua in Regulis leguntur. Hie: autem sunt 3): Tx» up &x9dru6x» ἐπιτοῖπετο τῷ ϑυναλένν πόλαδος τὰ ἐπυτοῦ ψυχξ, χαὶ $piAtueQ τοῖς τυντυγχανλυτι» αὐτὴν ἔχτε- λεῖν. Ὡς ἐὰν αἰ παὸξ 9 ἐπιτχθειος, δέλτιον ἔν ἐνδεία τῶν ἀναγχαίων πάταν θλῖψιν χαὶ J7D0(-2U» yo XI» 2ὼ- ματιχξς, Dix x» φψυκξ: θμλλυγοναεντν πιοιλοέν. Pe- regrinandi detur facultas ei, qui citra animae sus detrimentum, εἰ cum utilitate eorum, quibuscum graditur, iter perficere possit. Nam, si nemo idoneus affuerit, praestat in rerum necessariarum penuria
καὶ θανάτου ὑπενεγχεῖν, É Rx2*477ux;
89
PRAEFATIO.
90
afftictionem omnem atque angustiám vel ad mor- & rum testimoniis referciri in illis ejusmodi testimo-
tem usque perpeti, quam corporis levamenti causa certissimum anima detrimentum neg ligere. In qui- bus dignum estquo notetur, omnesdeauctoris sen. tentia potius rerum penuria perire debere, quam ut unus ob susceptam peregrinationem certum ali- quod detrimentum in anima patiatur ; que senten- tia juste severitatis plena ést, et alienissima ab ejus moribus, qui Constitutionum librum edidit. Quo- modo enim dicere potuisset, si nemo idoneus in- veniatur, omnes potius fameinterire debere, quam ut unus anime suce dispendio peregre abeat, cum ipse docuerit idoneos ad peregrinandum esse eos, qui confidunt futuros se exemplo in itinere, iis qui- buscum congredientur ? Etenim si tanta rerum pe- nuria esset, ut fratresomnes in vite discrimen ve-